Ochrona wierzyciela przed skutkami upadłości konsumenta

Od 31 marca 2009 r. osoba fizyczna, nieprowadząca działalności gospodarczej, która stała się niewypłacalna na skutek wyjątkowych i niezależnych od siebie okoliczności, może złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości. Niewypłacalny dłużnik staje się wówczas, gdy w terminie określonym umową lub ustawą nie zapłacił drugiego z kolei zobowiązania. Jego oddłużenie polegać będzie na tym, że wierzyciele odzyskają tylko część należności, zaś reszta zostanie umorzona. Wierzycielami upadłego konsumenta mogą być zarówno osoby fizyczne nieprowadzące działalności gospodarczej, jak i przedsiębiorcy.

Jeszcze zanim sąd ogłosi upadłość konsumenta, wierzyciel może podjąć działania zmierzające do odzyskania jak największej części przysługujących mu roszczeń. O tym, że dłużnik chce ogłosić upadłość, wierzyciel może dowiedzieć się z obwieszczenia postanowienia o ogłoszeniu upadłości ogłoszonego w budynku sądu oraz zamieszczonego w co najmniej jednym dzienniku o zasięgu krajowym.

Powinien wówczas dopilnować, by dłużnik wskazał i wydał syndykowi cały swój majątek albo niezbędne dokumenty. Przedmioty należące do upadłego i wydane syndykowi wchodzą w skład masy upadłości. Także mieszkanie i dom jednorodzinny, w którym dłużnik mieszka razem z rodziną.

Dłużnik powinien się ze swojego mieszkania (domu) dobrowolnie wyprowadzić bez żądania zapewnienia mu innego lokalu. Ze spieniężonej masy upadłości otrzyma równowartość rocznego czynszu, aby mógł wynająć mieszkanie i zamieszkać w nim z rodziną. Pozostałe środki zostaną przeznaczone na wynagrodzenie syndyka, pokrycie wydatków związanych ze sprzedażą rzeczy wchodzących w skład tej masy oraz zaspokojenie roszczeń wierzycieli. Wszelkie wątpliwości co do tego, które przedmioty należące do upadłego wchodzą w skład tej masy, rozstrzyga sędzia komisarz na wniosek syndyka lub upadłego.

Gdyby upadły nie wskazał i nie wydał syndykowi całego majątku albo niezbędnych dokumentów - sąd umorzyłby postępowanie w sprawie upadłości konsumenckiej.

Wierzyciel może domagać się bardziej korzystnych warunków spłaty, niż sąd określił w postanowieniu o ustaleniu planu spłaty wierzycieli upadłego. Taki plan sąd ustala już na kolejnym etapie postępowania upadłościowego po sporządzeniu ostatecznego planu podziału.

Postanowienie o ustaleniu planu spłaty zostanie wydane na wniosek upadłego po przeprowadzeniu rozprawy, o której zawiadamia się wszystkich wierzycieli. Upadły wprawdzie proponuje, w jaki sposób chciałby dokonywać spłat, ale te jego propozycje nie wiążą sądu. Jeżeli zażąda tego wierzyciel, sąd może ustalić bardziej korzystne dla wierzycieli warunki spłaty. W dodatku na postanowienie sądu dotyczące spłaty wierzycieli przysługuje zażalenie.

Ustalony plan spłaty może zostać zmieniony przez sąd. Ma to miejsce wówczas, gdy upadły z powodu przemijającej przeszkody nie może wywiązać się z obowiązków określonych w planie spłaty i występuje z wnioskiem o zmianę i domaga się przedłużenia terminu spłaty wierzytelności - albo zmiany wysokości poszczególnych płatności.

Zanim sąd wyda postanowienie, powinien wysłuchać wierzycieli. Mogą więc oni w sposób przekonujący uzasadniać brak potrzeby wprowadzenia jakichkolwiek zmian do wcześniej określonego planu. Na postanowienie sądu przysługuje im też zażalenie.

Wierzyciele powinni obserwować, czy w okresie wykonywania planu spłaty nie ulega poprawie sytuacja majątkowa upadłego z powodu otrzymania spadku, darowizny czy wygranej na loterii. W razie istotnej poprawy jego sytuacji majątkowej każdy z wierzycieli może wystąpić do sądu z wnioskiem o zmianę rat i domagać się podwyższenia kwot przypadających wierzycielom. O zmianie sąd orzeka po przeprowadzeniu rozprawy, o której zawiadamia się upadłego i wierzycieli objętych planem. Na postanowienie sądu przysługuje zażalenie. Wpływu na podwyższenie rat nie ma natomiast poprawa sytuacji majątkowej upadłego spowodowana zwiększeniem się wynagrodzenia za pracę lub dochodów, które dostaje z tytułu osobiście wykonywanej działalności zarobkowej.

Dłużnik sam nie decyduje o kolejności spłacania wierzycieli oraz o tym, do jakiej wysokości zaspokoi ich roszczenia. Są oni zaspokajani według planu spłaty wierzycieli. Gdyby dłużnik spłacając wierzycieli nie uwzględniał ustaleń zawartych w planie, to nie może liczyć na umorzenie części zobowiązań.

O tym, że dłużnik nie wykonuje obowiązków ustalonych w planie spłaty, wierzyciele powinni zawiadomić sąd. Wtedy sąd na wniosek wierzycieli może uchylić plan spłaty i umorzyć postępowanie upadłościowe. W taki sam sposób sąd postępuje również, gdy upadły w sprawozdaniu z wykonywania planu spłaty zataił swoje przychody albo w tym czasie dokonywał czynności przekraczających granice zwykłego zarządu, ukrywał majątek albo jego czynność prawna prawomocnie została uznana za dochodzoną z pokrzywdzeniem wierzycieli. Gdyby więc w okresie wykonywania planu spłaty wystąpiła taka sytuacja, to wówczas wierzyciel powinien zawiadomić sąd.

Ogłoszenie upadłości konsumenckiej prowadzi do umorzenia części zobowiązań upadłego konsumenta. Sąd wydaje postanowienie o umorzeniu niezaspokojonych zobowiązań upadłego objętych planem spłaty oraz o zakończeniu postępowania upadłościowego. Umarzając zobowiązania wymienia wierzyciela, tytuł i sumę zobowiązania podlegającego umorzeniu. Orzeka o tym na wniosek upadłego po przeprowadzeniu rozprawy. O terminie rozprawy zawiadamia wszystkich wierzycieli objętych planem spłaty. Na postanowienie sądu przysługuje zażalenie. Takie umorzenie nie dotyczy zobowiązań upadłego obejmujących świadczenia okresowe, których tytuł prawny nie wygasł, oraz zobowiązań, które powstały po ogłoszeniu upadłości.