Koniec kredytów preferencyjnych

Powrót do uchylonego trzy lata temu przez Sejm art. 21 ustawy o spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych - wynikający z marcowego wyroku TK - powoduje, że artykuł ten staje się ponownie częścią składową obowiązującego porządku prawnego. Przywrócony przepis stanowił, że Spółdzielcza Kasa Oszczędnościowo-Kredytowa udziela swoim członkom pożyczek i kredytów na okres nie dłuższy niż trzy lata.

Pożyczki i kredyty przeznaczone na cele mieszkaniowe mogą być udzielane członkom kasy na okres nie dłuższy niż pięć lat. Mogą to być kredyty zabezpieczone hipoteką.

Trybunał uchylił w marcu tego roku niekonstytucyjny art. 15 pkt 2 ustawy o finansowym wsparciu rodzin. Ten wyrok w konsekwencji powoduje uchylenie przepisów art. 23 ust. 2 i 3, wprowadzonych do ustawy o spółdzielczych kasach, dotyczących hipotecznego zabezpieczenia kredytu lub pożyczki, udzielonej przez spółdzielczą kasę. Trybunał podkreślił, że skutki uznania wspomnianego artykułu za niekonstytucyjny nie obejmują faktów prawnych, zaistniałych w okresie od wejścia w życie art. 15 ustawy o finansowym wsparciu rodzin, do ogłoszenia marcowego wyroku TK w Dzienniku Ustaw, których skutki związane są z zastosowaniem przepisów obowiązujących we wskazanym wyżej okresie. W szczególności nie wygasają zatem umowy dotyczące pożyczek i kredytów zawarte na podstawie stanu prawnego istniejącego od momentu uchwalenia ustawy - czyli od września 2006 r. do marca 2009 r. Oznacza to, że nie mogą być podpisywane nowe ponadpięcioletnie umowy kredytowe ze SKOK-ami po opublikowaniu orzeczenia Trybunału z 24 marca 2009 r.

Kredyty mogą być nadal udzielane przez spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe, ale tylko na trzy lata, a na kupno własnego mieszkania - na pięć lat. Skończyła się możliwość udzielania kredytów, do których były przewidziane dopłaty. Dopłaty państwa obejmowały jednak tylko odsetki, a nie same kredyty.

SKOK-i nie mogą udzielać długoterminowych, ponadpięcioletnich kredytów osobom, które korzystają z dobrodziejstw ustawy o finansowym wsparciu rodzin w nabywaniu własnego mieszkania. A zatem nie będzie dopłat do odsetek od kredytów, które klienci chcą pobrać w SKOK-ach. Dlatego, że art. 9 ustawy o finansowym wsparciu rodzin wyraźnie stanowi, że dopłaty stosuje się na okres ośmiu lat.

Sprawa dotyczy głównie rodzin o niskich dochodach, zarabiających średnio 1,5-2 tys. zł miesięcznie. Powrócono tym samym do zasad funkcjonowania kas oszczędnościowo-kredytowych. Powinny one wykonywać zadania statutowe, dostosowane do systemu finansowego, jaki obowiązuje na naszym rynku.

Spółdzielcze kasy nie podlegają nadzorowi finansowemu, więc nie mogą korzystać z takich uprawnień, jakie mają banki, to znaczy udzielać kredytów na 20-30 lat. Nie mogą więc zarabiać na udzielaniu kredytów, na identycznych zasadach jak czynią to banki.

SKOK-i, jako spółdzielnie, są związkami osób, a nie kapitału. Celem utworzenia kas było stworzenie podstaw prawnych do udzielania kredytów osobom o niskich dochodach. Udzielanie natomiast kredytów wieloletnich, bez limitów czasowych, pozbawiło te kasy właściwego zabezpieczenia finansowego.