Zakaz działalności konkurencyjnej władz spółdzielni

Zakaz konkurencji dotyczy nie tylko osób pełniących kierownicze funkcje w spółkach prawa handlowego i pracowników zajmujących wysokie stanowiska w firmach. Podobne ograniczenie obowiązuje również w spółdzielniach, a dotyczy członków rady nadzorczej i zarządu. Osoby piastujące te stanowiska nie mogą zajmować się interesami konkurencyjnymi wobec spółdzielni, a w szczególności uczestniczyć jako wspólnicy lub członkowie władz przedsiębiorstw prowadzących działalność konkurencyjną wobec spółdzielni. Ustawa - Prawo spółdzielcze nie definiuje pojęcia interesów konkurencyjnych. Należy przyjąć powszechnie przyjęte znaczenie zawartych w nim wyrażeń. Poprzez interes należy rozumieć perspektywę korzystnego ukształtowania stosunków majątkowych lub osiągnięcia innego rodzaju profitów w przyszłości. Z kolei konkurencja to nic innego jak rywalizacja co najmniej dwóch podmiotów w dążeniu do tego samego celu z zamiarem osiągnięcia przewagi nad konkurentem. W omawianym przypadku można więc przyjąć, że prowadzenie interesów konkurencyjnych polega na prowadzaniu interesów tożsamych z przedmiotem działalności spółdzielni. Może polegać na doradzaniu konkurentom, zawieraniu z nimi niekorzystnych dla spółdzielni umów, nawet jeśli taka działalność będzie prowadzona za pośrednictwem osób trzecich.

Wymieniony w prawie spółdzielczym zakaz konkurencji obowiązuje członków zarządu i rady bez względu na to, czy i ewentualnie w jakim zakresie działalność konkurencyjna naraża spółdzielnie na szkodę. Ma on charakter bezwzględny i nie może być uchylony bądź ograniczony treścią postanowień statutu (wyrok SN z 7 czerwca 2000 r.; sygn. akt III CZP 21/2001) Zostaje więc nałożony z mocy ustawy i w odróżnieniu podobnych ograniczeń nakładanych na podstawie kodeksu pracy do jego powstania nie trzeba zawarcia odrębnej umowy.

Naruszenie zakazu konkurencji jest podstawą do odwołania członka zarządu lub rady nadzorczej. O ile ujawnienie procederu w przypadku członków zarządu skutkuje bezwzględną koniecznością odwołania ich z funkcji przez radę lub walne zgromadzenie spółdzielni, to w przypadku ujawnienia podobnych naruszeń dokonanych przez członka rady pozostali członkowie tego organu mogą go najpierw zawiesić w pełnieniu czynności. Następnie organ spółdzielni, który dokonał wyboru zawieszonego członka, ma termin (musi być określony w statucie) na zwołanie posiedzenia i podjęcie ostatecznej uchwały o uchyleniu zawieszenia bądź odwołaniu zawieszonego członka.

Poza skutkami określonymi w prawie spółdzielczym naruszenie zakazu konkurencji może też spowodować skutki prawne przewidziane w odrębnych przepisach i zostać potraktowane jako czyn nieuczciwej konkurencji. Zgodnie z ustawą o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji spółdzielnia może żądać wtedy wobec członka zarządu lub rady m.in. zaniechania i usunięcia skutków niedozwolonych działań, naprawienia wyrządzonej szkody i wydania bezpodstawnie uzyskanej korzyści. Takim osobom grozi ponadto odpowiedzialność karna. Zgodnie z art. 267a prawa spółdzielczego za działanie na szkodę spółdzielni grozi kara do pięciu lat pozbawienia wolności i grzywna. Co ważne, takie zachowania są ścigane z urzędu przez prokuraturę zaraz po tym, kiedy poweźmie ona informację o popełnionym przestępstwie.