Roszczenie wierzyciela nie ulega przedawnieniu

Członek zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, przeciwko któremu wierzyciel spółki występuje z roszczeniem przewidzianym w art. 299 kodeksu spółek handlowych, nie może bronić się zarzutem przedawnienia roszczenia objętego tytułem wykonawczym wystawionym przeciwko spółce.

Hormann Polska sp. z o.o. wystąpiła z powództwem o zapłatę przeciwko byłym członkom zarządu Ertroc sp. z o.o. Egzekucja prowadzona na podstawie tytułu wykonawczego stanowiącego nakaz zapłaty prowadzona przeciwko spółce Ertroc okazała się bowiem bezskuteczna. W czasie, kiedy należność ta stała się wymagalna, funkcję jej członków zarządu pełnili pozwani. Pozwana wniosła zarzut przedawnienia roszczenia przeciwko spółce, które sąd I instancji (okręgowy) uwzględnił. Zdaniem tego sądu - w procesie o roszczenie oparte na podstawie art. 299 k.s.h. pozwani mogli go podnieść, gdyż członkowie zarządu spółki z o.o. są uprawnieni kwestionować istnienie i wysokość długu spółki, którego spłaty po bezskuteczności egzekucji domaga się od nich wierzyciel.

Sąd II instancji, rozpatrując apelację, przedstawił Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne: czy pozwany członek zarządu spółki z o.o., przeciwko któremu wierzyciel spółki kieruje roszczenie przewidziane w art. 299 k.s.h., może bronić się zarzutem przedawnienia roszczenia wykazywanego tytułem wykonawczym wystawionym przeciwko spółce.

Zdaniem Sądu Najwyższego członkowie zarządu spółki z o.o. ponoszą - na podstawie art. 299 k.s.h. - odpowiedzialność deliktową za szkodę w wysokości niewyegzekwowanej od spółki wierzytelności z ewentualnymi należnościami ubocznymi, spowodowaną bezprawnym zawinionym niezgłoszeniem przez nich wniosku o ogłoszenie upadłości spółki. Zasadniczym argumentem na rzecz odszkodowawczego charakteru tej odpowiedzialności jest przewidziana w art. 299 k.s.h., możliwość uwolnienia się od tej odpowiedzialności przez wykazanie braku szkody.

Przejęcie, że członkowie zarządu ponoszą na podstawie art. 299 k.s.h. deliktową odpowiedzialność odszkodowawczą, wyklucza możliwość podnoszenia przez nich względem wierzycieli spółki zarzutu przedawnienia roszczenia, na którego bezskuteczność egzekucji wierzyciele się powołują. Taka obrona ze strony członków zarządu nie wchodzi przy tej kwalifikacji ich odpowiedzialności w ogóle w grę, gdyż przepis ten w sposób samodzielny i wyczerpujący reguluje tę odpowiedzialność pod względem podmiotowym i przedmiotowym, nie stanowiąc podstawy do wkraczania w dziedzinę wynikającą ze stosunku prawnego pomiędzy wierzycielem a spółką. Aprobata stanowiska sądu I instancji stanowiłaby - zdaniem SN - rozszerzenie podstaw wyłączających odpowiedzialność członków zarządu, objętych hipotezą art. 299 par. 2 k.s.h. Tymczasem przepis ten jako wyjątkowy nie może być interpretowany rozszerzająco.

Do takiego samego wniosku prowadzi wykładnia a contrario art. 35 k.s.h. Przepis ten dotyczy subsydiarnej odpowiedzialności wspólników za zobowiązania spółki jawnej. Skoro zatem w podobnej sytuacji ustawodawca wprost dopuścił podnoszenie przez tych wspólników zarzutów, które przysługiwały tej spółce, a w art. 299 k.s.h. tego nie dokonał, to członkowie zarządu spółki z o.o. takiego uprawnienia nie mają.

W judykaturze zwrócono uwagę, że zawarta w art. 299 k.s.h. regulacja w pewnym zakresie jest sankcją za wadliwe kierowanie sprawami spółki. Wynika z tego, że przewidziana w tym przepisie odpowiedzialność członków zarządu spółki z o.o. jest skutkiem za doprowadzenie sp. z o.o. do bankructwa, a w rezultacie uniemożliwienie jej wierzycielom ściągnięcia należnych im wierzytelności. Przede wszystkim jednak można się uwolnić od odpowiedzialności, wykazując brak szkody wierzyciela pomimo niezaspokojenia długu spółki, co w razie przyjęcia odpowiedzialności za cudzy dług, nie byłoby możliwe. Jest to odpowiedzialność istniejąca obok odpowiedzialności samej spółki i ma na celu wzmocnienie pozycji wierzyciela.

Przy uznaniu, że wierzycielom spółki przysługuje z mocy art. 299 par. k.s.h. względem członków zarządu roszczenie o naprawienie określonej szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym, wyłania się jedynie kwestia przedawnienia tego roszczenia. Do przedawnienia roszenia wynikającego z art. 299 par. 1 k.s.h. mają zastosowanie przepisy normujące przedawnienie roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym. Obecnie są to przepisy art. 442¹ par. 1 i 2 k.c., które 10 sierpnia 2007 r. zastąpiły art. 442 k.c.

adwokat, Siwek Gaczyński Kancelaria Prawnicza Radcowsko-Adwokacka

Sąd Najwyższy po raz kolejny stwierdził, iż odpowiedzialność członków zarządu na podstawie art. 299 k.s.h. ma charakter deliktowej odpowiedzialności odszkodowawczej, a nie odpowiedzialności gwarancyjnej za cudzy dług. Stanowisko to wyklucza możliwość podnoszenia przez członków zarządu, w stosunku do których skierowano postępowanie w oparciu o art. 299 k.s.h., względem wierzycieli spółki zarzutu przedawnienia roszczenia, którego wierzycielom nie udało się wyegzekwować od spółki. Termin przedawnienia roszczeń wierzycieli spółki w stosunku do jej członków zarządu jest więc niezależny od terminu przedawnienia ich roszczeń w stosunku do samej spółki i wynosi, zgodnie z uchwałą SN z 7 listopada 2008 r., trzy lata od dnia, w którym wierzyciel dowiedział się o szkodzie, czyli od dnia bezskuteczności egzekucji przeciwko spółce, nie później niż dziesięć lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę. Gdy szkoda wyrządzona wierzycielowi wynikałaby z zachowania członka zarządu stanowiącego występek polegający na niezłożeniu w terminie wniosku o ogłoszenie upadłości, roszczenie wierzycieli przeciwko zarządowi przedawniałoby się z upływem dwudziestu lat od dnia upływu ustawowego terminu do złożenia w sądzie wniosku o ogłoszenie upadłości. Stanowisko SN ogranicza możliwości obrony członków zarządu, do przypadków wyłączających ich odpowiedzialność określonych w art. 299 par. 2 k.s.h., czyli wykazania, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie układowe, albo że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewszczęcie postępowania układowego nastąpiło nie z winy członka zarządu, albo że mimo niezgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewszczęcia postępowania układowego wierzyciel nie poniósł szkody.