Jak przeprowadzić połączenie spółek kapitałowych

radca prawny z Kancelarii Clifford Chance Janicka, Namiotkiewicz, Dębowski i Wspólnicy specjalizujący się m.in. w prawie spółek handlowych.

Połączenia można dokonać poprzez przejęcie spółki (spółki przejmowanej) przez drugą spółkę (spółkę przejmującą) albo utworzenie nowej spółki (spółki nowo zawiązanej). Nie dotyczy to jednak wszystkich spółek kapitałowych. Nie może się łączyć spółka w likwidacji, która rozpoczęła już podział majątku, ani spółka w upadłości. Ponadto spółka kapitałowa nie może łączyć się ze spółką osobową w taki sposób, żeby spółka osobowa była spółką przejmującą albo spółką nowo zawiązaną.

Połączenie spółek następuje z dniem wpisania go do rejestru przez sąd rejestrowy właściwy według siedziby odpowiednio spółki przejmującej albo spółki nowo zawiązanej. Protokoły zgromadzeń wspólników (walnych zgromadzeń) zawierające uchwały o połączeniu są natomiast załączane do wniosków o wpis połączenia składanych do sądu rejestrowego.

Pierwszy krok w procedurze połączeniowej wykonują zarządy łączących się spółek, uzgadniając plan połączenia, składający się z elementów szczegółowo określonych przepisami prawa, który musi zostać złożony do sądu rejestrowego, ogłoszony w Monitorze Sądowym i Gospodarczym, a następnie zatwierdzony przez wspólników. Przepisy określają szczegółowe terminy na dokonanie tych czynności.

Niezbędnym etapem procedury łączenia się spółek jest prawidłowe zawiadomienie wspólników. Obowiązek z tym związany spoczywa na zarządzie spółki. Zawiadomienia powinny być wystosowane dwukrotnie, przy czym pierwsze zawiadomienie powinno być dokonane nie później niż na miesiąc przed planowanym dniem powzięcia uchwały o połączeniu, a drugie w odstępie nie krótszym niż dwa tygodnie od daty pierwszego zawiadomienia. Należy to zrobić w sposób przewidziany przez umowę lub statut spółki dla zwoływania zgromadzeń wspólników (walnych zgromadzeń). W zawiadomieniu należy podać numer Monitora Sądowego i Gospodarczego, w którym ogłoszono plan połączenia (chyba że zawiadomienie jest publikowane razem z planem połączenia) oraz miejsce i termin, w którym wspólnicy mogą zapoznać się z dokumentacją połączenia. Termin na zapoznanie się przez wspólników z dokumentacją połączenia nie może być krótszy niż miesiąc przed planowanym dniem powzięcia uchwały o połączeniu.

Zarząd nie ma obowiązku zawiadamiania wspólników o zamiarze połączenia jedynie w przypadku spółek z o.o., których wspólnikami są wyłącznie osoby fizyczne w liczbie nieprzekraczającej we wszystkich łączących się spółkach dziesięciu osób, chyba że przynajmniej jeden wspólnik zgłosi sprzeciw spółce, nie później niż w terminie miesiąca od dnia zgłoszenia planu połączenia do sądu rejestrowego.

Dokumenty związane z połączeniem, które zarząd ma obowiązek udostępnić wspólnikom, to plan połączenia wraz z załącznikami, sprawozdania finansowe oraz sprawozdania z działalności łączących się spółek za trzy ostatnie lata obrotowe (jeśli były sporządzane) wraz z opinią i raportem biegłego rewidenta z ich badania. Wspólnicy powinni mieć też wgląd do sprawozdania zarządów łączących się spółek sporządzonego dla celów połączenia oraz opinii biegłego wyznaczonego przez sąd rejestrowy z badania planu połączenia, jeśli dokumenty te były sporządzane (nie jest to konieczne, jeśli spółka przejmująca posiada udziały lub akcje o łącznej wartości nominalnej nie niższej niż 90 proc. kapitału zakładowego spółki przejmowanej, a w odniesieniu do opinii biegłego także w przypadku, gdy wspólnikami łączących się spółek z o.o. są wyłącznie osoby fizyczne w liczbie nieprzekraczającej we wszystkich łączących się spółkach dziesięciu osób, chyba że przynajmniej jeden wspólnik zgłosi sprzeciw spółce, nie później niż w terminie miesiąca od dnia zgłoszenia planu połączenia do sądu rejestrowego; ponadto 28 lutego 2009 r. wejdzie w życie zmiana, zgodnie z którą można będzie, co do zasady, odstąpić od sporządzenia opinii biegłego, także jeśli wszyscy wspólnicy każdej z łączących się spółek wyrażą na to zgodę.). Wspólnicy mogą też żądać udostępnienia im bezpłatnie odpisów dokumentów w lokalu spółki.

Poza tym bezpośrednio przed powzięciem uchwały o połączeniu spółek wspólnikom należy ustnie przedstawić istotne elementy treści planu połączenia, sprawozdania zarządu i opinii biegłego.

Niezależnie od sposobu i celu łączenia się spółek niezbędne jest podjęcie uchwał o połączeniu. W tym celu powinno się zebrać zgromadzenie wspólników lub walne zgromadzenie każdej z łączących się spółek, z których protokoły powinny zostać sporządzone w formie aktu notarialnego. Uchwała powinna być podjęta większością 3/4 głosów, reprezentujących co najmniej połowę kapitału zakładowego (umowa lub statut spółki mogą przewidywać surowsze warunki). Inaczej jest w przypadku spółek publicznych. Tu wymagana jest wyłącznie większość 2/3 głosów, i to bez względu na to, jaką część kapitału zakładowego reprezentują te głosy. Ponadto, gdy w łączącej się spółce akcyjnej występują akcje różnego rodzaju (np. akcje zwykłe, uprzywilejowane), uchwała powinna być powzięta w drodze głosowania oddzielnymi grupami (w każdej z tych grup konieczne jest osiągnięcie wymaganej większości).

Jeśli połączenie następuje przez przejęcie - istnieje możliwość niepodejmowania uchwały zgromadzenia wspólników (walnego zgromadzenia) spółki przejmującej, jeżeli spółka ta posiada udziały lub akcje o łącznej wartości nominalnej nie niższej niż 90 proc. kapitału zakładowego spółki przejmowanej. W takiej sytuacji przyjmuje się najczęściej, że uchwałę w sprawie połączenia podejmuje zarząd spółki przejmującej. Warto jednak pamiętać, że z możliwości tej nie mogą korzystać przejmujące spółki publiczne. Ponadto wspólnik spółki przejmującej reprezentujący co najmniej 1/20 jej kapitału zakładowego może domagać się zwołania zgromadzenia wspólników (walnego zgromadzenia) w celu powzięcia takiej uchwały mimo braku konieczności jej podejmowania. Żądanie w tym względzie wspólnik powinien zgłosić w terminie miesiąca od dnia ogłoszenia planu połączenia w MSiG.

Tak, ma taką możliwość, ale musi się spieszyć. Może on bowiem żądać wykupienia swoich udziałów lub akcji w terminie jednego miesiąca od dnia ogłoszenia planu połączenia w MSiG. Plan połączenia powinien być ogłoszony nie później niż na miesiąc przed datą zgromadzenia wspólników lub walnego zgromadzenia, na którym ma być podjęta uchwała o połączeniu. Wykup następuje na zasadach szczegółowo określonych w przepisach.

Z przepisów wynika, że treść uchwały powinna obejmować co najmniej zgodę na plan połączenia oraz na proponowane zmiany umowy lub statutu spółki przejmującej (jeśli zmiany takie zostały w ogóle zaproponowane). Przepisy nie dają bezpośredniej odpowiedzi na pytanie, czy przy podejmowaniu uchwały wspólnicy są związani propozycjami zawartymi w planie połączenia, czy też mogą je zmienić. Zgodnie jednak z przeważającą opinią, mogą oni dokonywać zmian w stosunku do propozycji zarządów. Mogą nawet przyjąć inne brzmienia umowy lub statutu spółki przejmującej. Zmiany warunków połączenia powinny być identyczne w uchwałach o połączeniu podejmowanych przez wszystkie łączące się spółki. Ze względu na brak przepisów wprost zezwalających na dokonywanie takich zmian warto, aby były podejmowane jednomyślnie przez wszystkich wspólników. Można więc stwierdzić, że zmiany można wprowadzać, ale lepiej wcześniej je uzgodnić.

W przepisach przyjęto rozwiązania mające na celu ochronę wierzycieli łączących się spółek. Duże znaczenie ma zgłoszenie przez nich pisemnego żądania zapłaty. Wywołuje to skutek w postaci obowiązku prowadzenia odrębnego zarządu łączących się spółek aż do dnia zaspokojenia lub zabezpieczenia wierzycieli, których wierzytelności powstały przed dniem połączenia, a którzy przed upływem sześciu miesięcy od dnia ogłoszenia o połączeniu zgłosili takie żądanie. Zatem okres oddzielnego zarządzania wynosi co najmniej sześć miesięcy, licząc od dnia publikacji ogłoszenia o połączeniu. Nie hamuje to jednak procesu łączenia się spółek.

W okresie odrębnego zarządzania majątkami spółek wierzycielom każdej spółki służy pierwszeństwo zaspokojenia z majątku swojej pierwotnej dłużniczki przed wierzycielami pozostałych łączących się spółek. Poza tym wierzyciele łączącej się spółki, którzy zgłosili swoje roszczenia w terminie sześciu miesięcy od dnia ogłoszenia o połączeniu i uprawdopodobnili, że ich zaspokojenie jest zagrożone przez połączenie, mogą żądać zabezpieczenia swoich roszczeń.

Z dniem połączenia wspólnicy spółki przejmowanej lub spółek łączących się przez zawiązanie nowej spółki stają się wspólnikami spółki przejmującej bądź spółki nowo zawiązanej. Natomiast spółka przejmująca albo spółka nowo zawiązana wstępuje z dniem połączenia co do zasady we wszystkie prawa i obowiązki spółki przejmowanej albo spółek łączących się przez zawiązanie nowej spółki. W szczególności na spółkę przejmującą albo spółkę nowo zawiązaną przechodzą z dniem połączenia zezwolenia, koncesje oraz ulgi, które zostały przyznane spółce przejmowanej albo którejkolwiek ze spółek łączących się przez zawiązanie nowej spółki, chyba że ustawa lub decyzja o udzieleniu zezwolenia, koncesji lub ulgi stanowi inaczej (nie dotyczy to zezwoleń i koncesji udzielonych spółce będącej instytucją finansową, jeżeli organ, który wydał zezwolenie lub udzielił koncesji, złożył sprzeciw w terminie miesiąca od dnia ogłoszenia planu połączenia).

Jedną z konsekwencji obowiązywania przy łączeniu się spółek zasady sukcesji uniwersalnej jest przejęcie praw i obowiązków w postępowaniach sądowych, które zostały wszczęte przed połączeniem się spółek. Z tego powodu spółka przejmująca bierze udział w postępowaniach dotyczących spółki przejmowanej do czasu ich zakończenia, a spółka nowo zawiązana jest stroną w postępowaniach postępowaniach, w których stronami były spółki, z których została utworzona spółka nowo zawiązana.