Nowa definicja niewypłacalności

Uchwalona przez Sejm 23 stycznia 2009 r. ustawa o zmianie ustawy - Prawo upadłościowe i naprawcze, ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym oraz ustawy o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym wprowadziła nową definicję niewypłacalności.

Po wejściu w życie przepisów nowelizacji dłużnika za niewypłacalnego uważać się będzie wówczas, gdy nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Natomiast teraz za niewypłacalnego uważa się go wtedy, gdy nie wykonuje swoich jakichkolwiek zobowiązań. Stan niewypłacalności nie łączy się więc obecnie jedynie z niewykonywaniem wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Ustawa dopuszcza więc możliwość ogłoszenia upadłości na przykład w stosunku do wykonawcy, który w terminie nie wykonał zamówionego dzieła, a więc nie wywiązał się ze zobowiązania niepieniężnego. Gdy nie wykona w terminie drugiego z kolei zobowiązania o charakterze niepieniężnym, stanie się niewypłacalny.

Ograniczenie niewykonywania zobowiązań jedynie do pieniężnych, przewidziane w nowelizacji, nawiązuje do uregulowań zawartych w prawie upadłościowym z 1934 roku, które również nie łączyły powstania stanu niewypłacalności z niewywiązywaniem się z jakichkolwiek zobowiązań, a więc również niepieniężnych.

Po zmianie definicji niewypłacalności, gdy na przykład wykonawca nie wykona w terminie zamówionego dzieła, to zamawiający w miejsce niespełnionego świadczenia będzie żądał zapłaty i w ten sposób jego roszczenie przekształci się w zobowiązanie pieniężne i umożliwi wystąpienie o upadłość.

Ustalenie, czy dłużnik stał się niewypłacalny, jest istotne, ponieważ tylko do dłużnika niewypłacalnego można ogłosić upadłość. Tej zasady nie zmieniły znowelizowane przepisy prawa upadłościowego i naprawczego.

Zobowiązanie staje się wymagalne z chwilą nadejścia terminu świadczenia. Sąd Najwyższy w uzasadnieniu orzeczenia z 12 lutego 1991 r. (sygn. akt III CRN 500/90, OSNCP 1992 nr 7-8, poz. 137) wyjaśnił, że zobowiązania mogą stać się wymagalne w dniu oznaczonym:

przez ustawę,

przez czynność prawną,

w dniu wynikającym z właściwości zobowiązania.

Natomiast gdy termin świadczenia nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, to wówczas wymagalność następuje z chwilą wezwania dłużnika do wykonania.

Nowelizacja zmieniła podmiotowy zakres stosowania ustawy. Uściśliła, że przepisy ustawy prawo upadłościowe i naprawcze stosuje się do przedsiębiorców w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego. W ten sposób z ustawy zostanie wyeliminowana zawarta w niej obecnie definicja przedsiębiorcy opracowana wyłącznie na potrzeby prawa upadłościowego i naprawczego.

Nowe przepisy przewidują, że przepisy ustawy będą stosowane również do spółek z ograniczoną odpowiedzialnością i akcyjnych, które nie prowadzą działalności gospodarczej, oraz wspólników osobowych spółek handlowych, którzy ponoszą odpowiedzialność za zobowiązania spółki całym swoim majątkiem, bez ograniczenia.