Likwidacja oddziału przedsiębiorcy zagranicznego

W doktrynie prawa wyróżnia się dwa rodzaje likwidacji oddziału przedsiębiorcy zagranicznego. Pierwszy to likwidacja przymusowa, wynikająca z wydania przez ministra właściwego do spraw gospodarki decyzji o zakazie wykonywania działalności przez przedsiębiorcę zagranicznego w ramach oddziału. Drugi to likwidacja dobrowolna, u podstaw której leży wola przedsiębiorcy zagranicznego zlikwidowania oddziału. Do likwidacji przymusowej odnosi się art. 92 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, który stanowi, iż do likwidacji oddziału stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu spółek handlowych o likwidacji spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Wydaje się, iż do likwidacji dobrowolnej powyższy przepis nie ma zastosowania. Potwierdza to zarówno orzecznictwo (patrz postanowienie Sądu Najwyższego z 9 maja 2007 r., II CSK 25/07, OSNC 2008/5/52), jak i praktyka. Przedsiębiorca zagraniczny w celu zlikwidowania oddziału powinien zatem podjąć następujące kroki. W pierwszej kolejności właściwy organ przedsiębiorcy zagranicznego podejmuje uchwałę o likwidacji oddziału (taka uchwała powinna być podjęta zgodnie z przepisami prawa państwa, w którym przedsiębiorca zagraniczny ma swoją siedzibę oraz zgodnie z regulacjami zawartymi w wewnętrznych aktach prawnych przedsiębiorcy zagranicznego). Następnie należy złożyć wniosek do sądu rejestrowego o wykreślenie oddziału z rejestru przedsiębiorców. Wniosek o wykreślenie składa się na formularzu KRS-X2 - wniosek o wykreślenie podmiotu z Krajowego Rejestru Sądowego. Opłata od wniosku za wykreślenie wynosi 550 zł. Do wniosku załączamy jedynie uchwałę w przedmiocie likwidacji oddziału oraz, jeżeli przedsiębiorca zagraniczny jest reprezentowany przez pełnomocnika, pełnomocnictwo procesowe wraz z potwierdzeniem uiszczenia opłaty skarbowej.

Wyżej wskazany formularz KRS-X2 będący jedynym formularzem do wykreślenia podmiotu z rejestru przedsiębiorców, nie jest dostosowany do przypadków likwidacji bez przeprowadzenia sformalizowanej procedury likwidacji, określonej w kodeksie spółek handlowych. Nie pozwala on mianowicie na ujawnienie wzmianki o podstawie likwidacji, w przypadku gdy pole odnoszące się do daty otwarcia likwidacji i numeru wpisu w rejestrze przedsiębiorców dotyczące tego otwarcia zostanie niewypełnione. Tak właśnie jest przy likwidacji dobrowolnej. Dlatego też zaleca się dołączyć do wniosku do sądu rejestrowego pismo zawierające uzasadnienie podjęcia decyzji o likwidacji oddziału wraz z wnioskiem o wykreślenie oddziału bez ujawniania wzmianki o uchwale. Rozpoznanie wniosku trwa zazwyczaj od jednego do trzech tygodni. Następnie czeka się jeszcze około trzech tygodni na uprawomocnienie postanowienia o wykreśleniu.

Sąd rejestrowy z urzędu wysyła postanowienie o wykreśleniu do urzędu statystycznego oraz właściwego dla oddziału urzędu skarbowego. Nie zwalnia to jednak przedsiębiorcy zagranicznego ze złożenia wniosków do tychże urzędów w przedmiocie wykreślenia oddziału. Do urzędu statystycznego należy złożyć formularz RG-2 i załączyć do niego zaświadczenie z CI KRS potwierdzające wykreślenie oddziału. Zaświadczenie o wykreśleniu z rejestru REGON uzyskuje się od razu. Do urzędu skarbowego należy złożyć formularz NIP-2 z zaznaczeniem, iż jest to zgłoszenie aktualizacyjne i odnosi się do ustania bytu prawnego oddziału, oraz formularz VAT-Z, jeżeli oddział był zarejestrowany jako płatnik podatku VAT. W formularzu NIP-2 należy obligatoryjnie wskazać miejsce przechowywania dokumentacji rachunkowej oddziału po jego zlikwidowaniu. Do wniosku załączyć należy zaświadczenie z CI KRS potwierdzające wykreślenie oddziału oraz zaświadczenie o wykreśleniu z rejestru REGON (okazujemy w urzędzie oryginały, zostawiamy kopie, które pracownik urzędu potwierdza za zgodność z oryginałem). Zakładając, iż wszelkie wcześniejsze obowiązku zgłoszeniowe wobec sądu rejestrowego są uregulowane i sąd nie będzie wzywał do złożenia chociażby zaległych sprawozdań finansowych, opisana powyżej procedura likwidacji dobrowolnej nie powinna trwać dłużej niż półtora miesiąca, w odróżnieniu od likwidacji przymusowej, która wymaga wielu dodatkowych czynności i trwa znacznie dłużej, bo przy jej przeprowadzaniu należy zachować terminy zakreślone przez kodeks spółek handlowych.

Powyższe uwagi dotyczące procedury likwidacji dobrowolnej powstały na podstawie praktyki warszawskiego sądu rejestrowego. Z uwagi na fakt, że nie ma w tym zakresie jeszcze ugruntowanej praktyki ani też utrwalonego stanowiska w piśmiennictwie, istnieje ryzyko, że sądy rejestrowe mogą odmawiać wykreślania oddziałów przedsiębiorców zagranicznych w wyżej opisanym trybie dobrowolnej likwidacji.