Niższe kary dla karteli

Nowe rozporządzenie Rady Ministrów z 26 stycznia 2009 r. w sprawie trybu postępowania w przypadku wystąpienia przedsiębiorców do prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK) o odstąpienie od wymierzenia kary pieniężnej lub jej obniżenie (Dz.U. nr 20, poz. 109), które weszło w życie 24 lutego, stanowi część polskiego programu łagodzenia kar w prawie ochrony konkurencji - tzw. programu leniency. Wprowadza ono istotne ułatwienia dla przedsiębiorców zainteresowanych tym programem.

Na czym polega program leniency? Jest to instrument służący ujawnianiu karteli, najbardziej niebezpiecznej formy porozumień zmierzających do ograniczenia konkurencji, raka wolnorynkowej gospodarki, jak określał je poprzedni komisarz UE ds. konkurencji Mario Monti. Uczestniczące w nich firmy umawiają się zwykle na stosowanie określonego poziomu cen bądź dzielą między siebie rynek. W efekcie prowadzi to do wyższych cen na dane produkty i strat dla konsumentów. Program leniency wprowadza w prawie ochrony konkurencji swego rodzaju instytucję świadka koronnego. Jego istnienie w zasadniczy sposób zwiększa ryzyko zawierania wszelkich porozumień ograniczających konkurencję, gdyż - w uproszczeniu - dopuszcza darowanie kary przedsiębiorcy (uczestnikowi kartelu), który jako pierwszy poinformuje UOKiK o istnieniu zakazanego porozumienia. Jest to niezwykle istotne w przypadku karteli, które najczęściej są ściśle tajne i nie przybierają formy spisanych umów, lecz polegają na gentlemen's agreements - ustnych porozumieniach między przedsiębiorcami. Tym samym są bardzo trudne do wykrycia i udowodnienia. Program leniency, stanowiący zachętę do złamania zmowy milczenia uczestników kartelu, jest szczególnie atrakcyjny dla małych i średnich przedsiębiorstw, które do przystąpienia do kartelu często zmuszane są przez duże korporacje groźbami bojkotu lub wyeliminowania z rynku.

Jakie zmiany w polskim programie leniency wprowadza lutowe rozporządzenie? Po pierwsze, przedsiębiorcy mogą odtąd składać skrócone wnioski o darowanie bądź obniżenie kary. Umożliwia to złożenie wniosku do UOKiK nawet w sytuacji, gdy przedsiębiorca nie dysponuje jeszcze wszystkimi wymaganymi przez prawo informacjami o kartelu, koniecznymi, aby ubiegać się o status świadka koronnego. Jeśli informacje te uzupełnione zostaną w określonym przez Urząd terminie, wniosek traktuje się jako złożony w momencie złożenia wniosku skróconego. Jest to niezwykle istotne dla przedsiębiorców, gdyż kolejność składania wniosków do UOKiK ma bezpośredni wpływ na wysokość kary (może ona wynieść nawet do 10 proc. rocznego przychodu firmy). Tylko ten, kto pierwszy zawiadomi UOKiK o istnieniu kartelu i przedstawi odpowiednie dowody, liczyć może na jej całkowite odpuszczenie. Kolejni przedsiębiorcy otrzymają jedynie złagodzenie kary, odpowiednio o 50, 30 i 20 proc.

Kolejną ważną nowością wprowadzoną przez rozporządzenie jest dokładne wskazanie, jakie informacje należy podać, aby skutecznie ubiegać się o objęcie programem leniency. Dotychczasowe przepisy nie precyzowały tej kwestii, co w skrajnym przypadku prowadzić mogło do nieuwzględnienia wniosku przez UOKiK. Wśród informacji, jakie przedsiębiorca musi przekazać, są m.in. dane nt. uczestników kartelu, jego obszaru, celu i czasu trwania, okoliczności jego zawarcia, osób pełniących w kartelu istotne funkcje. Dzięki obowiązującym od 24 lutego rozwiązaniom wzrasta bezpieczeństwo prawne firm wnioskujących o darowanie lub obniżenie kary. Jednocześnie UOKiK liczyć może na poprawę jakości otrzymywanych informacji, co zdecydowanie powinno usprawnić wykrywanie karteli. Pewność prawną przy korzystaniu z programu leniency podnieść mają również opublikowane przez UOKiK wytyczne w sprawie tego programu. Wyjaśniają szczegółowo zasady jego funkcjonowania oraz zwiększają transparentność przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jak również samego rozporządzenia.

Nowe regulacje dopuszczają też możliwość złożenia do UOKiK tzw. wniosku uproszczonego w przypadku, gdyby przedsiębiorca składał jednocześnie wniosek o zwolnienie z kary do Komisji Europejskiej za udział w kartelu obejmującym terytorium więcej niż trzech państw członkowskich UE. Wniosek taki rezerwuje firmie miejsce w opisanej wyżej kolejce do odpuszczenia lub złagodzenia kary w przypadku, gdyby UOKiK zadecydował o wszczęciu postępowania przeciwko temu kartelowi. To rozwiązanie wyczekiwane, gdyż stanowi element harmonizujący polski program leniency z programami innych państw członkowskich UE oraz z regulacjami europejskimi.

Nowe przepisy oceniam jako istotną pomoc dla przedsiębiorców, chcących skorzystać ze statusu świadka koronnego w postępowaniu antymonopolowym. Należy mieć nadzieję, że przyczynią się do znaczącego zwiększenia sukcesów UOKiK w walce z kartelami.