Nowe przepisy wymuszą zmianę procedur dochodzenia należności

Wejście w życie przepisów ustawy doprowadzi do daleko idących konsekwencji dla firm działających na rynku windykacyjnym i zajmujących się ściąganiem należności od dłużników. Przede wszystkim muszą one dostosować swoje wewnętrzne procedury do zmienionego prawa i uwzględnić w swoich działaniach możliwość ogłoszenia przez dłużnika upadłości.

W związku z wejściem w życie znowelizowanych przepisów firmy windykacyjne powinny, w pierwszej kolejności, przeprowadzić weryfikację instrumentów służących im do wyceny wierzytelności pod kątem ryzyk związanych z upadłością konsumencką. W dalszej kolejności należy przygotować się do wzięcia udziału w znaczenie większej liczbie postępowań upadłościowych, niż to miało miejsce do tej pory. Dotychczas bowiem postępowania upadłościowe prowadzone były jedynie wobec przedsiębiorców.

Zmiany organizacji działania windykatorów powinny obejmować dostosowanie procedur operacyjnych i systemów jakości do nowych warunków. Należy uwzględnić odpowiednie przeszkolenie pracowników odpowiedzialnych za bezpośrednie nadzorowanie i monitorowanie postępowań windykacyjnych. Jest to jednak konieczne o tyle, o ile jedyną możliwością zaspokojenia interesów wierzycieli, z chwilą ogłoszenia postanowienia o upadłości, będzie uruchomienie postępowania upadłościowego w trybie przepisów znowelizowanej ustawy.

Z chwilą wydania postanowienia o ogłoszeniu upadłości dłużnik traci prawo do zarządzania swoim majątkiem oraz możliwość korzystania i rozporządzania mieniem wchodzącym do masy upadłości. Ogłoszenie upadłości to dla wierzyciela znak, że należy zaprzestać prowadzonego dotychczas polubownego dochodzenia należności. Od tego momentu jedyną szansą zaspokojenia roszczeń wierzyciela jest postępowanie upadłościowe. Ponadto zawieszeniu ulegają toczące się postępowania sądowe.

Zgodnie z przepisami nowelizacji ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze wierzyciele w pierwszej kolejności będą podlegać zaspokojeniu w ramach planu podziału z przedmiotów majątkowych dłużnika wchodzących w skład masy upadłości. W pozostałym zakresie sąd na wniosek upadłego (który nie jest dla sądu wiążący) wyda postanowienie o ustaleniu planu spłaty wierzycieli, określającego, w jakim zakresie i w jakim czasie dłużnik jest obowiązany spłacać niezaspokojone należności. Okres ten nie może przekraczać pięciu lat. W planie spłaty uwzględnia się wszystkie zobowiązania powstałe do dnia jego ustalenia.

Istotne znaczenie dla wierzyciela ma to, że w okresie spłaty upadły dłużnik może dokonywać czynności jedynie w ramach zwykłego zarządu swoim majątkiem. W tym czasie może zaciągać jedynie zobowiązania niezbędne do utrzymania siebie oraz osób, które powinien utrzymywać, z wyjątkiem zakupów na raty lub zakupów z odroczoną płatnością.

Przepisy ustawy przewidują możliwość wprowadzania zmian w ustalonym przez sąd planie spłaty. Z jednej strony upadły może domagać się zmiany planu, gdy z powodu przemijającej przeszkody nie może wywiązać się z obowiązku spłaty. Sąd może wówczas przedłużyć termin uregulowania długu, ale nie dłużej niż o dwa lata, albo zmniejszyć wysokość poszczególnych płatności. Z drugiej strony w razie istotnej poprawy sytuacji majątkowej upadłego w okresie spłacania wierzycieli możliwe będzie podwyższenie kwot przypadających poszczególnym wierzycielom. Będzie to możliwe pod warunkiem, że poprawa sytuacji majątkowej upadłego nie wynika ze zwiększenia się wynagrodzenia za pracę lub dochodów uzyskiwanych z osobiście wykonywanej działalności zarobkowej. Najczęściej będzie dochodzić do takiej sytuacji, gdy dłużnik otrzyma darowiznę, spadek bądź wygra jakąś sumę pieniężną w grze losowej.

Ustawa przewiduje również określone sankcje dla dłużnika. Sąd na wniosek wierzyciela, po przeprowadzeniu rozprawy, może uchylić plan spłaty, gdy upadły zatai swoje przychody, bądź dokona czynności przekraczających granice zwykłego zarządu. Przyczyną uchylenia planu spłaty może być także ukrywanie majątku przez upadłego lub dokonywanie czynności prawnych uznanych prawomocnie za dokonane z pokrzywdzeniem wierzycieli. We wszystkich tego rodzaju przypadkach, po uchyleniu planu spłaty, sąd umorzy postępowanie. Ponadto, gdyby dłużnik nie wywiązywał się z planu spłaty, sąd może uchylić ten plan i umorzyć postępowanie upadłościowe.

Istotne znaczenie z punktu widzenia ochrony interesów wierzycieli ma również dostępność informacji o ogłoszonym, a następnie toczącym się postępowaniu upadłościowym. Aktualny stan prawny przewiduje, że obwieszczenia postanowienia o ogłoszeniu upadłości dokonuje się przez zamieszczenie w budynku sądowym oraz w co najmniej jednym dzienniku o zasięgu krajowym stosownej informacji. Stwarza to jednak ryzyko, że wierzyciele nie dowiedzą się o trwającym postępowaniu upadłościowym swoich dłużników. Co więcej, w trakcie trwania spłaty długów przez upadłego dłużnika o postępowaniu nie dowiedzą się kredytodawcy czy usługodawcy, o ile nie będą śledzić i archiwizować ogłoszeń prasowych.

Stworzenie obowiązku przekazywania informacji o ogłoszeniu upadłości do biur informacji gospodarczej wydaje się być koniecznością. Instytucje te pośredniczą bowiem w wymianie informacji, a przez to służą uszczelnianiu systemu płatniczego. Brak takiego rozwiązania z pewnością doprowadzi wkrótce do nowelizacji ustawy. Firmy działające na rynku windykacyjnym będą się tego domagały.