Jak zlikwidować podmiot wpisany do Krajowego Rejestru Sądowego

Kodeks spółek handlowych nie zna instytucji wykreślenia z rejestru funkcjonującego podmiotu. Do tego konieczna jest szczególna procedura.

Zarówno pierwsza dyrektywa Rady WE z 9 marca 1968 r. zmierzająca do zharmonizowania gwarancji, jakie są wymagane w państwach członkowskich od spółek, jak i trzecia dyrektywa z 13 grudnia 1976 r., dotyczą kwestii związanych z likwidacją spółek. Wynika z nich, że nie jest możliwe rozwiązanie spółki bez przeprowadzenia likwidacji, a także obowiązek ogłaszania powołania i tożsamości likwidatorów, ich uprawnienia, o ile nie wynikają z przepisów prawa albo ze statutu, ukończenie likwidacji i wykreślenie z rejestru w państwach członkowskich, w których wywołuje ono skutki prawne.

Nie zawsze zależy tylko od woli osób prowadzących działalność w określonej formie prawnej. Przesłanki likwidacji mogą wynikać z ustawy. Zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy o fundacjach w razie osiągnięcia celu, dla którego fundacja była ustanowiona, lub w razie wyczerpania środków finansowych i majątku fundacji fundacja podlega likwidacji w sposób wskazany w statucie. W wypadkach innych niż przewidziane w tym przepisie likwidacja fundacji może nastąpić tylko na mocy przepisu ustawy.

Z kolei zgodnie z art. 31 ustawy Prawo o stowarzyszeniach na wniosek organu nadzorującego sąd wydaje postanowienie o rozwiązaniu stowarzyszenia, w razie gdy:

● liczba członków stowarzyszenia zmniejszyła się poniżej liczby członków wymaganych do jego założenia,

● stowarzyszenie nie posiada przewidzianych w ustawie władz i nie ma warunków do ich wyłonienia w okresie nie dłuższym niż rok.

Przepisy ustawy Kodeks spółek handlowych stanowią, że rozwiązanie, czego konsekwencją jest likwidacja spółki, powodują:

● przyczyny przewidziane w umowie spółki lub statucie,

● w zależności od rodzaju spółki - jednomyślna uchwała wszystkich wspólników albo uchwała walnego zgromadzenia,

● ogłoszenie upadłości spółki,

● śmierć wspólnika lub ogłoszenie jego upadłości,

● wypowiedzenie umowy spółki przez wspólnika lub wierzyciela wspólnika,

● prawomocne orzeczenie sądu.

Jeśli chodzi o spółdzielnie, to zgodnie z art. 113 par. 1 ustawy Prawo spółdzielcze spółdzielnia przechodzi w stan likwidacji:

● z upływem okresu, na który, w myśl statutu, spółdzielnię utworzono;

● wskutek zmniejszenia się liczby członków poniżej wskazanej w statucie lub w ustawie, jeżeli spółdzielnia w terminie jednego roku nie zwiększy liczby członków do wymaganej wielkości;

● wskutek zgodnych uchwał walnych zgromadzeń zapadłych większością 3/4 głosów na dwóch kolejno po sobie następujących walnych zgromadzeniach, w odstępie co najmniej dwóch tygodni.

Ustawa o fundacjach nie zawiera żadnych regulacji dotyczących procedury likwidacyjnej. Do likwidacji fundacji stosuje się zasady przyjęte w praktyce dla innych podmiotów. Likwidacji dotyczy, tylko art. 15. Przepis ten odsyła do statutu ale tylko w zakresie postępowania z majątkiem pozostałym po likwidacji. Jeżeli statut fundacji nie określa przeznaczenia środków majątkowych pozostających po jej likwidacji, sąd orzeka o przeznaczeniu tych środków z uwzględnieniem celów, którym fundacja służyła. Ponadto jeżeli statut nie przewiduje likwidacji fundacji lub jego postanowienia w tym przedmiocie nie są wykonywane, zarząd zwraca się do sądu o likwidację fundacji.

Z ustawy Prawo o stowarzyszeniach wynikają pewne zasady postępowania likwidacyjnego stowarzyszeń. Specyfiką stowarzyszeń jest czynnik osobowy. Zatem stowarzyszenie musi przede wszystkim ulec rozwiązaniu, a następnie - jeśli dysponowało majątkiem - likwidacji. Z ustawy wynika, że w razie rozwiązania się stowarzyszenia na podstawie własnej uchwały likwidatorami stowarzyszenia są członkowie jego zarządu, jeżeli statut lub w razie braku odpowiednich postanowień statutu uchwała ostatniego walnego zebrania członków (zebrania delegatów) tego stowarzyszenia nie stanowi inaczej. Natomiast w przypadku rozwiązania stowarzyszenia przez sąd zarządza on jego likwidację wyznaczając likwidatora.

Obowiązkiem likwidatora jest przeprowadzenie likwidacji w możliwie najkrótszym czasie, w sposób zabezpieczający majątek likwidowanego stowarzyszenia przed nieuzasadnionym uszczupleniem. W szczególności likwidator powinien: zawiadomić sąd o wszczęciu likwidacji i wyznaczeniu likwidatora, z podaniem swego nazwiska, imienia i miejsca zamieszkania, i ogłosić o wszczęciu postępowania likwidacyjnego. Po zakończeniu likwidacji likwidator powinien zgłosić sądowi wniosek o wykreślenie stowarzyszenia z Krajowego Rejestru Sądowego.

Jeżeli likwidacja nie zostanie zakończona w ciągu roku od dnia jej zarządzenia, likwidatorzy przedstawiają przyczyny opóźnienia sądowi, który w razie uznania opóźnienia za usprawiedliwione przedłuża termin likwidacji lub zarządza zmianę likwidatorów.

Ustawa odnosi się także do majątku stowarzyszenia i kosztów likwidacji. Majątek zlikwidowanego stowarzyszenia przeznacza się na cel określony w statucie lub w uchwale walnego zebrania członków (zebrania delegatów) o likwidacji stowarzyszenia. W razie braku postanowienia statutu lub uchwały w tej sprawie sąd orzeka o przeznaczeniu majątku na określony cel społeczny. Koszty likwidacji stowarzyszenia pokrywa się z majątku likwidowanego stowarzyszenia.

Ustawa Prawo spółdzielcze reguluje krok po kroku postępowanie związane z likwidacją spółdzielni (art. 118 - 128). W zależności od przesłanek likwidacji zarząd spółdzielni (likwidator) zgłosi do Krajowego Rejestru Sądowego otwarcie likwidacji spółdzielni i zawiadomi o tym właściwy związek rewizyjny. Jeżeli zarząd (likwidator) tego nie uczyni, zgłoszenia dokonuje związek rewizyjny, w którym spółdzielnia jest zrzeszona.

Likwidatorami spółdzielni mogą być członkowie ostatniego zarządu lub osoby wybrane przez walne zgromadzenie, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Likwidator może nie być członkiem spółdzielni. Likwidatorem może być także osoba prawna. Do likwidatora stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące zarządu spółdzielni i członków zarządu. Likwidator nie może zawierać nowych umów, chyba że jest to konieczne do przeprowadzenia likwidacji spółdzielni. Dalej idące ograniczenia może ustanowić organ, który wyznaczył likwidatora. Ograniczenia takie powinny być niezwłocznie zgłoszone przez likwidatora do Krajowego Rejestru Sądowego.

Z dniem wpisania do Krajowego Rejestru Sądowego otwarcia likwidacji wygasają uprzednio udzielone pełnomocnictwa podlegające wpisowi do Krajowego Rejestru Sądowego. Likwidator spółdzielni powinien zgłosić do Krajowego Rejestru Sądowego wniosek o wpis do rejestru otwarcia likwidacji spółdzielni i zawiadomić o tym związek rewizyjny, w którym spółdzielnia jest zrzeszona oraz Krajową Radę Spółdzielczą. Ponadto ogłosić w Monitorze Spółdzielczym o otwarciu likwidacji spółdzielni, wezwać wierzycieli do zgłoszenia wierzytelności w terminie trzech miesięcy od dnia tego ogłoszenia oraz powiadomić banki finansujące spółdzielnię oraz organy finansowe o otwarciu likwidacji spółdzielni.

Po zatwierdzeniu sprawozdania finansowego na dzień zakończenia likwidacji przez walne zgromadzenie likwidator zgłasza do Krajowego Rejestru Sądowego wniosek o wykreślenie spółdzielni z Krajowego Rejestru Sądowego oraz przekazuje księgi i dokumenty zlikwidowanej spółdzielni do przechowania.

Art.115 u.p.s. zawiera wyjątek od zasady przeprowadzania likwidacji przed wykreśleniem z rejestru. Zgodnie z tym przepisem jeżeli spółdzielnia nie rozpoczęła działalności gospodarczej w ciągu roku od dnia jej zarejestrowania i nie posiada majątku, może ulec wykreśleniu z Krajowego Rejestru Sądowego na wniosek związku rewizyjnego.

Ustawa Kodeks spółek handlowych zawiera odrębne regulacje dla różnych typów spółek kapitałowych. Art. 67 k.s.h. wskazuje na sytuację, gdy wspólnicy mogą uzgodnić inny sposób zakończenia działalności spółki osobowej. Jeśli go nie uzgodnią, w przypadkach określonych w art. 58 należy przeprowadzić likwidację spółki. Sposób postępowania określają przepisy art. 68 - 84 k.s.h. Zasadą jest, że w okresie likwidacji do spółki stosuje się przepisy dotyczące stosunków wewnętrznych i zewnętrznych spółki.

Likwidatorami są wszyscy wspólnicy. Wspólnicy mogą powołać na likwidatorów tylko niektórych spośród siebie, jak również osoby spoza swego grona. Uchwała wymaga jednomyślności, chyba że umowa spółki stanowi inaczej. Sąd rejestrowy może ustanowić likwidatorami tylko niektórych spośród wspólników, jak również inne osoby.

Zgodnie z art. 74 k.s.h. do sądu rejestrowego należy zgłosić: otwarcie likwidacji, nazwiska i imiona likwidatorów oraz ich adresy, sposób reprezentowania spółki przez likwidatorów i wszelkie w tym zakresie zmiany, nawet gdyby nie nastąpiła żadna zmiana w dotychczasowej reprezentacji spółki. Każdy likwidator ma prawo i obowiązek dokonania zgłoszenia. Do zgłoszenia należy dołączyć złożone wobec sądu albo poświadczone notarialnie wzory podpisów likwidatorów. Likwidatorzy powinni zakończyć bieżące interesy spółki, ściągnąć wierzytelności, wypełnić zobowiązania i upłynnić majątek spółki. Nowe interesy mogą być podejmowane tylko w przypadku, gdy jest to niezbędne do ukończenia spraw w toku.

Likwidatorzy sporządzają bilans na dzień rozpoczęcia i zakończenia likwidacji, a gdy likwidacja trwa dłużej niż rok, także sprawozdanie finansowe na dzień kończący każdy rok obrotowy. Likwidatorzy powinni zgłosić zakończenie likwidacji i złożyć wniosek o wykreślenie spółki z rejestru. W przypadku rozwiązania spółki bez przeprowadzenia likwidacji obowiązek złożenia wniosku ciąży na wspólnikach. Rozwiązanie spółki następuje z chwilą wykreślenia jej z rejestru.

Jeśli chodzi o spółki kapitałowe, to ustawa odrębnie reguluje procedurę likwidacji dla każdego typu spółki. Niezależnie od typu spółki proces likwidacji jest skutkiem rozwiązania spółki. Przyczyny rozwiązania spółki wskazuje m.in. art. 270 k.s.h. Mogą to być przyczyny przewidziane w umowie spółki (np. osiągnięcie celu, dla jakiego powstała spółka, zakończenie i sprzedaż inwestycji), uchwała wspólników o rozwiązaniu spółki albo o przeniesieniu siedziby spółki za granicę, stwierdzona protokołem sporządzonym przez notariusza, ogłoszenie upadłości spółki, inne przyczyny przewidziane prawem.

Najczęściej rozwiązanie spółki jest efektem podjęcia stosownej uchwały przez wspólników. W okresie likwidacji przestaje działać zarząd, a jego miejsce zajmują likwidatorzy, w praktyce członkowie ostatniego zarządu lub jeden z nich stają się automatycznie likwidatorami spółki. Czynności likwidacyjne mają na celu zakończenie bieżących interesów spółki, ściągnięcie wierzytelności, wypełnienie zobowiązań i upłynnienie majątku spółki. Nowe interesy mogą być wszczynane wówczas, gdy są one potrzebne do ukończenia spraw w toku bądź zapewnią dopływ środków niezbędnych na pokrycie zobowiązań. Likwidacja spółki kończy się, gdy oprócz ewentualnej kwoty pozostałej do podziału pomiędzy wspólników w majątku spółki nie ma już składników majątkowych i okoliczności te zostaną stwierdzone sprawozdaniem likwidacyjnym.

Zasady poniższe są wspólne dla wszystkich rodzajów podmiotów wpisanych do rejestru. Pierwszym krokiem do przeprowadzenia likwidacji jest podjęcie stosownej uchwały przez uprawniony organ.Uchwała o rozwiązaniu powinna zawierać przede wszystkim datę rozwiązania i jednoznaczne wskazanie decyzji o rozwiązaniu. W uchwale można wyznaczyć likwidatora organu i zdecydować o przeznaczeniu majątku, jeśli w tym zakresie przepisy ustaw nie stanowią inaczej.

Jeśli uchwała o rozwiązaniu/likwidacji nie odnosi się do wyznaczenia likwidatora, powinien to być drugi krok w postępowaniu likwidacyjnym. Likwidatorami mogą być członkowie organów danego podmiotu, wspólnicy, członkowie ostatniego zarządu lub osoby wybrane przez walne zgromadzenie. Jeśli jednak to sąd wyznacza likwidatora, może wyznaczyć osobę niezwiązaną z likwidowanym podmiotem posiadającą określone kwalifikacje dające gwarancję właściwego wykonania czynności likwidacyjnych.

Trzeci etap to zgłoszenie otwarcia likwidacji do sądu. Wniosek powinien być zgłoszony na urzędowym formularzu KRS-Z61. Dodatkowe formularze w zależności od podmiotu, którego dotyczy likwidacja, np. KRS-ZR, dotyczący osób ustanowionych likwidatorami, KRS-ZN, dotyczący bilansu na dzień rozpoczęcia likwidacji, notarialnie poświadczone wzory podpisów likwidatorów.

Do wniosku należy ponadto dołączyć:

● dowód uiszczenia wpisu sądowego w wysokości,

● dowód uiszczenia opłaty za ogłoszenie w Monitorze Sądowym i Gospodarczym,

● dokument wskazujący na prawną podstawę wpisu do rejestru otwarcia likwidacji (na przykład uchwałę).

Opłatę za ogłoszenie w Monitorze Sądowym i Gospodarczym ustala się za liczbę znaków, którymi są litery, cyfry, znaki przestankowe i odstępy między wyrazami, licząc po 0,70 zł za jeden znak, nie mniej niż 60 zł za ogłoszenie. W razie żądania użycia w ogłoszeniu lub w obwieszczeniu szczególnej czcionki oraz dokonania podkreśleń i wytłuszczeń, opłatę zwiększa się o 30 proc.

O otwarciu likwidacji spółdzielni ogłasza się w Monitorze Spółdzielczym. Do sądu należy zgłosić ponadto informacje dotyczące likwidatorów, tj. ich imiona i nazwiska, adresy, sposób reprezentowania (reprezentacja nie musi wiązać się z tymi samymi co dotychczas osobami). Zgłoszenie danych jest prawem i obowiązkiem likwidatorów. Nie dotyczy to likwidatorów ustanowionych przez sąd.

Do obowiązków likwidatora należy zgłoszenie do sądu rejestrowego otwarcia likwidacji, nazwisk i imion likwidatorów oraz ich adresów, sposobu reprezentowania spółki przez likwidatorów (formularz KRS Z 61) oraz ogłoszenie o otwarciu likwidacji (w prasie i w inny sposób, a także w odpowiednim organie - Monitorze, jeśli wymaga tego ustawa). Z uwagi na zmianę nazwy (dopisek "w likwidacji") należy dokonać stosownych zmian aktualizacyjnych (w banku, urzędzie skarbowym, REGON, ZUS). Do likwidatora należy też:

● sporządzenie sprawozdania finansowego - bilansu otwarcia likwidacji,

● dokonanie spisu inwentarza rzeczowego majątku,

● ustalenie aktualnego stanu konta potwierdzonego wyciągiem bankowym,

● wyegzekwowanie należności od dłużników,

● przyjmowanie i rozpatrywanie wniosków wierzycieli,

● opracowanie planu zaspokojenia zobowiązań wobec wierzycieli,

● przeprowadzenie archiwizacji dokumentów,

● zapewnienie funkcjonowania do czasu zakończenia jego likwidacji;

● sporządzenia harmonogramu czynności likwidacyjnych,

● zawiadomienia banku prowadzącego obsługę rachunku bankowego,

● dokonanie niezbędnych czynności urzędowych związanych z zakończeniem działalności,

● sporządzenie wykazu umów cywilnoprawnych, których stroną jest podmiot likwidowany na dzień otwarcia likwidacji;

Likwidator rozwiązuje też umowy cywilnoprawne zawarte na okresy przekraczające termin zakończenia likwidacji i dokonuje rozliczenia zobowiązań, należności lub uprawnień wynikających z tych umów. Ponadto sporządza wykazy spraw niezakończonych. Przeprowadza też inwentaryzację zgodnie z art. 26 i 27 ustawy z 29 września 1994 r. o rachunkowości. Do kolejnych jego obowiązków należy ściągnięcie należności i wykonanie zobowiązań wymagalnych do dnia zakończenia likwidacji oraz zapewnienie ze środków pozostałych na rachunku bankowym odpowiednich kwot na pokrycie zobowiązań niewymagalnych lub spornych; zamknięcie ksiąg rachunkowych; sporządzanie sprawozdań finansowych zgodnie z ustawą o rachunkowości; zbycie mienia; sporządzenie sprawozdania finansowego - bilansu zamknięcia likwidacji; złożenie wniosku o wykreślenie z rejestru.

Zadania likwidatorów nie powinny wykraczać poza cele likwidacji. Zakończenie interesów podmiotu powinno być połączone ze ściągnięciem wierzytelności i z wypełnieniem zobowiązań oraz upłynnieniem majątku, czyli spieniężeniem. Czynności likwidacyjne powinny być realizowane zgodnie z planem likwidacji. Likwidatorzy mają obowiązek zakończenia bieżących interesów, a nowe zadania mogą być podejmowane, tylko gdy jest to niezbędne do zakończenia już rozpoczętych.

Istotnym obowiązkiem likwidatora jest sporządzenie bilansów. W sytuacji gdy postępowanie likwidacyjne trwa krótko i nie przekracza końca roku obrotowego, konieczne jest sporządzenie tylko bilansu na dzień rozpoczęcia likwidacji i na dzień jej zakończenia. Możliwe jest przygotowanie bilansu wcześniej, tak aby zakończyć go w dniu otwarcia likwidacji. Bilans stanowi syntetyczne zestawienie w ujęciu wartościowym rzeczywistego stanu aktywów i pasywów na dzień bilansowy.

Jeżeli likwidacja trwa dłużej i przekracza rok obrotowy, wówczas poza bilansem otwarcia i bilansem zamknięcia na koniec każdego roku obrotowego należy sporządzić sprawozdanie finansowe zgodnie z ustawą z 29 września 1994 r. o rachunkowości, obejmujące bilans, rachunek zysków i strat (rachunek wyników), sprawozdanie z przepływu środków pieniężnych. Sprawozdanie finansowe musi być powtarzane za każdy zakończony rok obrotowy. Jeżeli likwidacja zakończy się w trakcie takiego roku obrotowego, wówczas nie ma konieczności sporządzania sprawozdania, przygotowuje się tylko bilans zamknięcia.

Czynnością kończącą postępowanie likwidacyjne jest wniosek o wykreślenie podmiotu z rejestru. Wniosek składa się na formularzu KRS X2. Z chwilą uprawomocnienia się postanowienia sądu o wykreśleniu podmiotu z rejestru traci on byt prawny. Podkreślić należy, że ustanie osoby pranej po przeprowadzeniu likwidacji traktowane jest jako zasada wszystkich przepisów regulujących ustrój osób prawnych. Odstąpienie od przeprowadzenia likwidacji, jako zdarzenie wyjątkowe, jest wyraźnie w tych przepisach uregulowane.

@RY1@i02/2010/222/i02.2010.222.210.0004.001.jpg@RY2@

Wzór

@RY1@i02/2010/222/i02.2010.222.210.0004.002.jpg@RY2@

Anna Gnys, główny specjalista w Departamencie Sądów Powszechnych Ministerstwa Sprawiedliwości

Anna Gnys

główny specjalista w Departamencie Sądów Powszechnych Ministerstwa Sprawiedliwości

Ustawa z 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (t.j. Dz.U. z 2007 r., nr 168, poz. 1186 ze zm.).

Ustawa z 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach (t.j. Dz.U. z 1991 r. nr 46, poz. 203 ze zm.).

Ustawa z 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach (t.j. Dz.U. z 2001 r. nr 79, poz. 855).

Ustawa z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. nr 94, poz. 1037 ze zm.).

Ustawa z 16 września 1982 r. - Prawo spółdzielcze (t.j. Dz.U. z 2003 r. nr 188, poz. 1848 ze zm.).

Rozporządzenie ministra sprawiedliwości z 15 kwietnia 1996 r. w sprawie organizacji, sposobu wydawania i rozpowszechniania oraz podstawy ustalania ceny numerów Monitora Sądowego i Gospodarczego i wysokości opłat za zamieszczenie w nim ogłoszenia lub obwieszczenia (Dz.U. nr 45, poz. 204 ze zm.).