W jaki sposób należy przeprowadzić likwidację spółki kapitałowej

Zgodnie z przepisami kodeksu spółek handlowych rozwiązanie spółki powodują:

● przyczyny przewidziane w umowie spółki (np. upływ czasu, na który spółka została zawarta, lub osiągnięcie celu, dla którego została zorganizowana, np. realizacja określonej inwestycji),

● uchwała wspólników (zaprotokołowana notarialnie),

● ogłoszenie upadłości likwidacyjnej spółki (przy czym w tym przypadku rozwiązanie spółki następuje po przeprowadzeniu postępowania upadłościowego, z chwilą wykreślenia jej z rejestru),

● wyrok sądu w sprawie rozwiązania spółki,

● inne przyczyny przewidziane w przepisach prawa.

W praktyce najczęstszymi przyczynami są dobrowolna decyzja wspólników i ogłoszenie upadłości likwidacyjnej spółki.

Od momentu postawienia spółki w stan likwidacji powinna ona posługiwać się dopiskiem "w likwidacji". Funkcje zarządcze zostają przejęte przez likwidatora lub likwidatorów. Regułą jest, że funkcja likwidatora zostaje powierzona jednemu z dotychczasowych członków zarządu, aczkolwiek nie wynika to z przepisów prawa. Likwidator ma obowiązek zgłosić do sądu rejestrowego fakt otwarcia likwidacji spółki oraz osobę likwidatora czy osoby. Powinien to uczynić w ciągu 7 dni od zaistnienia przyczyny zgłoszenia.

W praktyce wniosek składany do sądu powinien zawierać również żądanie wykreślenia z rejestru przedsiębiorców dotychczasowych członków zarządu oraz prokurentów, ponieważ z dniem postawienia spółki w stan likwidacji - z mocy prawa - wygasają wszelkie udzielone prokury.

Ponadto, z uwagi na tzw. jedno okienko, należy dołączyć do wniosku formularze aktualizacyjne, które będą skierowane do urzędu skarbowego i Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a także wniosek do urzędu statystycznego o wydanie uaktualnionego dokumentu z REGON-em (sam numer pozostaje bez zmian).

Jednocześnie z wnioskiem o wpisanie do rejestru przedsiębiorców otwarcia likwidacji spółki likwidator powinien opublikować w Monitorze Sądowym i Gospodarczym ogłoszenie wzywające ewentualnych wierzycieli do zgłaszania wierzytelności. Ogłoszenie to ma o tyle istotne znaczenie, że obowiązek jego opublikowania będzie badany przez sąd rejestrowy na etapie rozpatrywania wniosku o wykreślenie spółki z rejestru przedsiębiorców, jako warunek niezbędny do tego wykreślenia. A zatem jeśli nawet likwidator jest przekonany o braku istnienia jakichkolwiek wierzytelności wobec spółki, to i tak powinien dopełnić tej formalności.

W toku likwidacji spółki likwidator powinien podejmować czynności zmierzające do zakończenia jej interesów, a w szczególności wypowiedzieć wiążące umowy, spieniężyć majątek, uregulować zobowiązania, ściągnąć należności itd. Powinien - w miarę możliwości - dążyć do zakończenia sporów sądowych, których spółka jest stroną. Istnienie spraw w toku uniemożliwia bowiem skuteczne zamknięcie likwidacji. Nowe interesy mogą być wszczynane przez likwidatora tylko wtedy, kiedy jest to potrzebne do ukończenia spraw bieżących. W ciągu całego procesu likwidacji spółka ma obowiązek prowadzić księgi rachunkowe. Jeżeli postępowanie trwa kilka lat, to po zakończeniu każdego roku obrotowego likwidator powinien zapewnić sporządzenie rocznego sprawozdania finansowego oraz sprawozdania likwidatora (będącego odpowiednikiem sprawozdania zarządu z działalności spółki). Dokumenty te powinny zostać zatwierdzone przez zwyczajne zgromadzenie wspólników lub walne zgromadzenie.

Zgodnie z przepisami ustawy o rachunkowości księgi podmiotu powinny być zamknięte m.in. na dzień poprzedzający postawienie go w stan likwidacji, a następnie otwarte na dzień rozpoczęcia likwidacji. Oznacza to, że w roku obrotowym, w którym otwierana jest likwidacja spółki, powinny być sporządzone dwa sprawozdania finansowe, jedno za okres od rozpoczęcia roku obrotowego do dnia poprzedzającego postawienie spółki w stan likwidacji, a drugie - od otwarcia likwidacji do zakończenia roku obrotowego. Wynikają z tego wątpliwości, jak sporządzenie dwóch sprawozdań finansowych w jednym roku obrotowym powinno być ujęto w formularzach składanych do sądu rejestrowego. Ustawodawca nie przewidział bowiem odpowiedniego formularza dla takiej sytuacji. Wydaje się, że dla potrzeb zgłoszenia do KRS należałoby potraktować oba sprawozdania jako jedno sprawozdanie roczne i opatrzyć je odpowiednim wyjaśnieniem.

Dodatkowo, w myśl art. 281 k.s.h. powinien być sporządzony bilans otwarcia likwidacji. Składniki aktywów podmiotu postawionego w stan likwidacji powinny być w nim ujęte według wartości zbywczej.

Proces likwidacji jest procesem dość czasochłonnym. W praktyce trwa co najmniej 7 - 8 miesięcy. Dzieje się tak nawet, gdy spółka nie prowadzi działalności operacyjnej, nie zatrudnia pracowników i ma minimalny majątek. Wynika to z zakreślonych prawem terminów do dokonania czynności likwidacyjnych. I tak zgodnie z art. 286 k.s.h. podział między wspólników majątku pozostałego po zaspokojeniu lub zabezpieczeniu wierzycieli nie może nastąpić przed upływem sześciu miesięcy od ogłoszenia o otwarciu likwidacji i wezwaniu wierzycieli. Do tego należy dodać termin niezbędny do publikacji wezwania (z reguły 2 tygodnie) oraz czas wypełnienia innych formalności (odbycie zgromadzenia wspólników czy walnego zgromadzenia zatwierdzającego ostateczne rachunki).

I jeśli w konsekwencji przeprowadzenia postępowania likwidacyjnego spółka nie będzie już posiadała żadnych aktywów, które mogłyby zostać przekazane udziałowcom jako kwota polikwidacyjna, likwidator mógłby zakończyć likwidację już po trzech miesiącach od wezwania wierzycieli. Niemniej trzeba pamiętać, że gdy spółka nie ma wystarczających środków do wypełnienia wszystkich zobowiązań, to mogą pojawić się przesłanki ogłoszenia jej upadłości. Wówczas likwidator byłby obowiązany złożyć stosowny wniosek o wszczęcie postępowania upadłościowego w terminie przewidzianym prawem upadłościowym i naprawczym.

Zgodnie z art. 288 k.s.h. po zatwierdzeniu przez zgromadzenie wspólników sprawozdania finansowego na dzień poprzedzający podział między wspólników majątku pozostałego po zaspokojeniu lub zabezpieczeniu wierzycieli (sprawozdanie likwidacyjne), likwidator musi ogłosić w siedzibie spółki to sprawozdanie. Ma też obowiązek złożyć w sądzie rejestrowym wniosek o wykreślenie spółki z rejestru przedsiębiorców.

Z literalnego brzmienia tego przepisu wynikałoby, że kwota polikwidacyjna powinna być wypłacona wspólnikom następnego dnia po tym, na który został sporządzony bilans zamknięcia likwidacji. W praktyce jednak (biorąc pod uwagę czas niezbędny do sporządzenia tegoż dokumentu) byłoby to niemożliwe. Dlatego przyjmuje się, że kwota pozostała po likwidacji powinna być wypłacona - co do zasady - po sporządzeniu ostatecznych rachunków. Nie musi to być jednak dzień następujący po dacie zamknięcia ksiąg likwidowanego podmiotu. Istotne jest, by bilans zamknięcia likwidacji wskazywał kwotę do podziału. Zgodnie z przepisami obowiązującymi do stycznia 2004 r. bilans zamknięcia likwidacji sporządzany był już po dokonaniu podziału majątku między wspólników lub akcjonariuszy, a zatem był tzw. bilansem zerowym. Zmiana regulacji miała chronić interes wspólników, którzy powinni otrzymać czytelną informację, jaka kwota przypadnie im po zakończeniu likwidacji.

Należy również pamiętać o dołączeniu do wniosku o wykreślenie spółki z rejestru przedsiębiorców stosownych formularzy do urzędu skarbowego i urzędu statystycznego, informujących o zakończeniu likwidacji.

@RY1@i02/2010/169/i02.2010.169.087.006a.001.jpg@RY2@

Fot. Archiwum

Renata Kulpa, Senior Associate, Kancelaria KPMG D. Dobkowski

Renata Kulpa

Senior Associate, Kancelaria KPMG D. Dobkowski

Ustawa z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. nr 94, poz. 1037 z późn. zm.).