Jakie są konsekwencje wpisania na blankiecie klauzul wekslowych

Wpisanie w wekslu klauzul powoduje powstanie określonych skutków prawnych. I nie ma tu znaczenia, czy wpiszemy pełny tekst klauzuli, czy tylko jego utwierdzony w praktyce skrót. Ważny jest zamiar, z jakim wpisujemy treść na wekslu oraz rodzaj stosunku prawnego, a nie brzmienie poszczególnych zapisów.

Do najczęściej wykorzystywanych zalicza się następujące klauzule wekslowe:

● bez protestu, bez kosztów, b.p., b.k.,

● na zlecenie,

● nie na zlecenie, bez indosu,

● klauzula domicylu, "płatny u ...", "płatny przez ...", "płatny w ...",

● "bez obliga", "bez obliga za przyjęcie", "bez odpowiedzialności za przyjęcie", "bez odpowiedzialności",

● zastrzeżenie oprocentowania sumy wekslowej,

● "przedstawić do przyjęcia", "nie przedstawiać do przyjęcia", "nie przedstawiać do przyjęcia przed dniem...", "przedstawić do przyjęcia pod dniu ..." - klauzule prezentacyjne negatywne i pozytywne.

Prawo wekslowe nie określa dokładnie, gdzie powinny się one znaleźć. Warunkiem istotnym jest, by obejmowały one podpisy osób, od których pochodzą. Tradycja polska nakazuje umieszczanie klauzul dotyczących formy weksla np. "kaucyjny", "trasowany", "własny": oraz klauzule "bez protestu" w treści weksla, w pierwszym zdaniu. Warunki oprocentowania sumy wekslowej umieszczamy obok nominału weksla wyrażonego słownie. Pozostałe klauzule - w miarę wolnego miejsca pod spodem. Klauzule dotyczące indosów zwyczajowo umieszcza się na grzbiecie (brzegu) weksla lub jego rewersie. Niestosowanie tych wskazówek nie czyni jednak weksla nieważnym.

Brak umieszczenia na wekslu klauzuli "bez protestu" (b.p.) skutkuje koniecznością sporządzenia protestu w określonych przypadkach. Protest ma formę aktu notarialnego, w którym stwierdza się fakt i datę niezapłacenia weksla. Dla swojej ważności musi być wykonany przeciwko właściwej osobie i we właściwym czasie. Zgodnie art. 44 prawa wekslowego "odmowa przyjęcia lub zapłaty powinna być stwierdzona aktem publicznym (protest z powodu nieprzyjęcia lub niezapłacenia)".

Klauzula "bez protestu" lub "bez kosztów" (b.k.) oznacza, iż posiadacz weksla jest zwolniony od sporządzenia protestu jako warunku zwrotnego poszukiwania w sytuacji, gdy weksel niezostanie przyjęty lub gdy nie zostanie zapłacony (w przypadku braku takiej klauzuli, jeżeli weksel nie zostaje przyjęty lub jeżeli suma wekslowa nie zostaje zapłacona, należy sporządzić u notariusza protest w terminach wskazanych przez przepisy).

Zastrzeżenie takie nie zwalnia posiadacza ani od przedstawienia weksla w przepisanym terminie, ani od obowiązku zawiadomienia. Gdy mimo zastrzeżenia, pochodzącego od wystawcy, posiadacz dokonał protestu, sam ponosi koszty.

Umieszczenie tej klauzuli w treści weksla daje przyzwolenie na indosowanie weksla. Zastrzeżenie tej klauzuli wydaje się jednak niepotrzebne, ponieważ samo prawo wekslowe w art. 11 dopuszcza możliwość indosowania weksla, gdyż "każdy weksel można przenieść przez indos, chociażby nie był wystawiony wyraźnie na zlecenie".

Tak więc użycie tej klauzuli stwierdza jedynie fakt obowiązujący już na podstawie ustawy.

Użycie klauzuli "nie na zlecenie" wprowadzi zakaz indosowania. Weksel, w którego treści użyto tej klauzuli nazywany jest rektawekslem. W przypadku gdyby wystawca weksla nie chciał, aby weksel znalazł się w obiegu prawnym, może zakazać indosowania weksla poprzez wpisanie tej klauzuli. Prawo wekslowe w art. 11 zd. 2 dopuszcza wyraźnie taką możliwość. Zgodnie z tym przepisem jeżeli wystawca umieścił w wekslu wyrazy "nie na zlecenie" lub inne zastrzeżenie równoznaczne (np. bez indosu) "można przenieść weksel tylko w formie i ze skutkami zwykłego przelewu".

Zakaz dalszego indosowania przy zbywaniu weksla może wprowadzić każdy indo-sant.

Klauzula ta polega na wskazaniu w treści weksla domicyliata, czyli osoby fizycznej lub prawnej, u której weksel na zasadzie zlecenia zostanie przedstawiony do zapłaty, a która nie bierze udziału w obrocie wekslowym. W treści weksla można wskazać tylko jednego domicyliata, wskazanie kilku unieważni weksel. Domicyliat nie odpowiada za zapłatę weksla, nie jest bowiem ani dłużnikiem, ani wierzycielem wekslowym. Klauzula domicylu jest dopuszczona przez prawo wekslowe, na mocy art. 4 i art. 27. W świetle art. 4 "weksel może być płatny w miejscu zamieszkania osoby trzeciej bądź w miejscowości, w której trasat ma miejsce zamieszkania, bądź w innej miejscowości".

Klauzulę domicylu na wekslu może umieścić jedynie wystawca weksla lub trasat. Posiadacz weksla nie jest uprawniony do samodzielnego wpisania weksla, chyba że deklaracja wekslowa, którą podpisały strony, wyraźnie będzie na to zezwalała.

Obecnie najczęściej domicyliatem jest bank wystawcy weksla. Domicyliat płaci za weksle na zlecenie i ze środków dostarczonych przez wystawcę weksla. Domicyliat płaci za weksel fizycznie przedstawiony mu do zapłaty, a po zapłaceniu zwraca wystawcy weksel z adnotacją "zapłacono - data, podpis". Domicyliat odpowiada za wypłacenie w dacie płatności, z dostarczonych przez zobowiązanego z weksla środków, sumy wekslowej właściwej osobie (posiadaczowi weksla).

Klauzula "bez obliga" - inaczej nazywana "bez odpowiedzialności za przyjęcie" dotyczy weksli trasowanych. Można wyrazić ja stwierdzeniem, "jeśli trasat nie zechce zapłacić za ten weksel w dacie płatności, zrobię to ja jako wystawca".

Klauzula została wprowadzona przez art. 9 prawa wekslowego, zgodnie z którym wystawca weksla odpowiada za przyjęcie weksla oraz za zapłatę weksla. Przy czym z odpowiedzialności za przyjęcie weksla wystawca może się zwolnić poprzez zamieszczenie odpowiedniej klauzuli.

Wystawca lub poręczyciel weksla nie może się zwolnić od odpowiedzialności za zapłatę weksla. Gdy trasat odmówi przyjęcie weksla, wówczas prawny posiadacz będzie mógł natychmiast żądać zapłaty weksla od wystawcy. Wpisanie takiej klauzuli w treści weksla spowoduje, iż taka sytuacja nie będzie mogła mieć miejsca. Weksel co prawda będzie płatny, ale nie natychmiast, tylko w dacie wskazanej w wekslu. Taki weksel stanie się jakby wekslem własnym wystawcy.

Zgodnie z art. 5 prawa wekslowego w wekslu płatnym za okazaniem lub jakiś czas po okazaniu wystawca może zastrzec oprocentowanie sumy wekslowej. Zastrzeżenie takie, jeśli zostanie uczynione w każdym innym wekslu, poza tymi dwoma wymienionymi, będzie uważane za nienapisane. Stopa odsetek powinna być określona w treści weksla. Brak wskazania stopy odsetek również spowoduje, iż zastrzeżenie będzie uważane za nienapisane. Odsetki biegną od daty, w której wystawiono weksel, chyba że wskazano inną datę.

Zasadą jest, iż weksle wypłaca się w walucie obowiązującej w miejscu płatności. Zgodnie z polskim prawem wykup weksla będzie się odbywał w obowiązującej walucie, a więc w złotych. Jeśli chcemy uzyskać równowartość innej waluty np. 4000 euro, możemy zastrzec sobie prawo otrzymania ich równowartości w dniu zapłaty, wpisując przy sumie słownej na wekslu przykładową klauzulę "cztery tysiące euro efektywnie". Użycie słowa efektywnie oznacza dla płacącego dyspozycję wypłaty w walucie określonej na wekslu.

● nazwa "weksel" w samym tekście dokumentu, w języku, w jakim go wystawiono,

● polecenie bezwarunkowe zapłacenia oznaczonej sumy pieniężnej,

● nazwisko osoby, która ma zapłacić (trasata),

● nazwisko osoby, na której rzecz lub na której zlecenie zapłata ma być dokonana;

● oznaczenie daty i miejsca wystawienia wekslu,

● podpis wystawcy weksla.

Monika Kregiel

aplikant radcowski z Casus Zarzycka & Wspólnicy Kancelaria Prawna spółka komandytowa

Ustawa z 28 kwietnia 1936 r. - Prawo wekslowe (Dz.U. nr 37, poz. 282).