Jakie prawa mają akcjonariusze na walnym zgromadzeniu spółki akcyjnej

Wiele zmian w zasadach zwoływania i organizacji walnych zgromadzeń spółek akcyjnych jest skutkiem implementowania do polskiego prawa Dyrektywy 2007/36/WE. Najistotniejsze z nich weszły w życie 3 sierpnia 2009 r. w wyniku nowelizacji kodeksu spółek handlowych (k.s.h.). Dotyczą one zwoływania walnego zgromadzenia akcjonariuszy, wpływania akcjonariuszy na treść porządku obrad walnego zgromadzenia oraz ustalania listy osób, które są uprawnione do udziału w walnym zgromadzeniu. Dyrektywa wprowadza też możliwość rzeczywistego udziału w walnym zgromadzeniu akcjonariuszy za pomocą środków komunikacji elektronicznej, a więc oddawania głosu przy takim jedynie "wirtualnym" udziale.

Walne zgromadzenie odbywa się w siedzibie spółki bądź w miejscowości będącej siedzibą spółki prowadzącej giełdę, na której akcje tej spółki są notowane. Statut może określać inne miejsce na terytorium RP. Zasadą jest, że w sprawach nieobjętych porządkiem obrad zgromadzenia nie można powziąć uchwały, chyba że cały kapitał zakładowy jest reprezentowany na walnym zgromadzeniu, a nikt z obecnych nie zgłosił w tej kwestii sprzeciwu. Wyjątkiem są wnioski o zwołanie nadzwyczajnego walnego zgromadzenia oraz o charakterze porządkowym. Z drugiej strony, akcjonariusze mogą podejmować uchwały mimo braku formalnego zwołania zgromadzenia, jeżeli cały kapitał zakładowy jest reprezentowany, a nikt z obecnych nie zgłosił sprzeciwu dotyczącego odbycia walnego zgromadzenia lub wniesienia poszczególnych spraw do porządku obrad (art. 403-405 k.s.h.).

Walne zgromadzenia spółki akcyjnej mogą być zwyczajne bądź nadzwyczajne. Zgodnie z art. 395 par. 1 k.s.h., zwyczajne walne zgromadzenie powinno się odbyć w terminie sześciu miesięcy po upływie każdego roku obrotowego. Jego przedmiotem powinno być rozpatrzenie i zatwierdzenie sprawozdania zarządu z działalności spółki oraz sprawozdania finansowego, powzięcie uchwały o podziale zysku albo o pokryciu straty, udzielenie członkom organów spółki absolutorium. Nadzwyczajne walne zgromadzenie zwołuje się w innych przypadkach określonych w k.s.h. lub w statucie spółki, a także gdy organy lub osoby uprawnione do zwoływania zgromadzeń uznają to za wskazane (art. 398 k.s.h.).

Na podstawie art. 399 k.s.h. walne zgromadzenie co do zasady zwołuje zarząd (członkowie organów spółki mogą zresztą w walnym zgromadzeniu uczestniczyć). Wyjątkowo zwyczajne walne zgromadzenie zwołuje rada nadzorcza, jeżeli zarząd zaniecha zwołania. Rada nadzorcza zwołuje również nadzwyczajne walne zgromadzenie, jeżeli uzna to za wskazane. Kodeks spółek handlowych w obecnym brzmieniu wzmacnia pozycję rady nadzorczej przez przyznanie jej autonomicznego prawa zwoływania walnego zgromadzenia. Zarząd może sprzeciwić się wyłącznie wnioskowi mniejszości akcjonariuszy co do zwołania zgromadzenia, co uprawnia mniejszość do zwrócenia się do sądu rejestrowego o upoważnienie do zwołania zgromadzenia, nie może natomiast "zastopować" rady nadzorczej (art. 400 par. 3 k.s.h.). Nadzwyczajne walne zgromadzenie mogą również zwołać sami akcjonariusze reprezentujący co najmniej połowę kapitału zakładowego lub co najmniej połowę ogółu głosów w danej spółce. Prawo to jest wyrazem ochrony większości akcjonariuszy przed przypadkami nielojalności ze strony członków zarządu i rady nadzorczej. Inne osoby mogą natomiast zwołać zwyczajne (na wypadek niezwołania go w odpowiednim terminie przez zarząd) lub nadzwyczajne walne zgromadzenie, jeżeli upoważni je do tego statut.

Akcjonariusz lub akcjonariusze reprezentujący co najmniej 1/20 (5 proc.) kapitału zakładowego mogą również (zgodnie z art. 400 k.s.h.) żądać zwołania nadzwyczajnego walnego zgromadzenia i umieszczenia określonych spraw w jego porządku obrad (statut może upoważnić do żądania zwołania nadzwyczajnego walnego zgromadzenia akcjonariuszy reprezentujących mniejszą część kapitału). Żądanie takie należy złożyć zarządowi na piśmie lub w postaci elektronicznej. Gdy zarząd nie uczyni zadość takiemu żądaniu w terminie dwóch tygodni, sąd rejestrowy może upoważnić do zwołania nadzwyczajnego walnego zgromadzenia akcjonariuszy wnioskodawców, wyznaczając jego przewodniczącego. Uzasadnione jest przy tym przyznane akcjonariuszom mniejszościowym prawo żądania zwrócenia się do sądu rejestrowego o zwolnienie z obowiązku pokrycia kosztów zwołania i odbycia nadzwyczajnego walnego zgromadzenia, jeżeli walne zgromadzenie obciąży kosztami mniejszość. Takie rozwiązanie eliminuje możliwość wywierania przez większość akcjonariuszy nacisku na mniejszość i usuwa barierę utrudniającą korzystanie z uprawnień mniejszości.

Zgodnie z art. 401 k.s.h., akcjonariusz lub akcjonariusze reprezentujący co najmniej 1/20 kapitału zakładowego mogą także żądać (nawet w formie elektronicznej) nie później niż na 14 dni przed wyznaczonym terminem zgromadzenia (21 dni wcześniej w przypadku spółki publicznej) umieszczenia określonych spraw w porządku obrad najbliższego walnego zgromadzenia. Znowelizowane brzmienie powołanego artykułu ma w założeniu spowodować "ożywienie" uprawnień mniejszości. W spółkach publicznych ma ono jednocześnie umożliwić zarządowi ogłoszenie uzupełnionego porządku obrad jeszcze przed tzw. dniem rejestracji, a więc dniem, na który ustala się osoby uprawnione do uczestniczenia w walnym zgromadzeniu (zgodnie z art. 406¹ k.s.h.).

Żądanie powinno zawierać uzasadnienie lub projekt uchwały dotyczącej proponowanego punktu porządku obrad. Zmiany w porządku obrad zarząd musi ogłosić nie później niż na cztery dni przed wyznaczonym terminem walnego zgromadzenia (18 dni w przypadku spółki publicznej). Uprawnieni akcjonariusze mniejszościowi spółki publicznej mogą również przed terminem walnego zgromadzenia zgłaszać spółce na piśmie lub przy wykorzystaniu środków komunikacji elektronicznej projekty uchwał dotyczące spraw wprowadzonych do porządku obrad walnego zgromadzenia lub spraw, które mają zostać wprowadzone do porządku obrad. Spółka niezwłocznie ogłasza projekty uchwał na stronie internetowej. W ten sposób akcjonariusze mniejszościowi mogą koordynować sposób głosowania na walnym zgromadzeniu i "budować koalicje" wokół określonych projektów uchwał, zyskując realny wpływ na sprawy spółki. Ustawodawca pozwala przy tym, aby omówione prawa mniejszości przysługiwały z mocy statutu akcjonariuszom reprezentującym mniej niż 1/20 kapitału zakładowego.

Natomiast podczas walnego zgromadzenia każdy akcjonariusz każdej spółki może zgłaszać projekty uchwał dotyczące spraw wprowadzonych do porządku obrad. Prawo to, dotychczas nieskodyfikowane, wynikało ze zwyczajowych zasad funkcjonowania walnych zgromadzeń. Obecnie znalazło swój wyraz w art. 401 par. 5 k.s.h.

Zasadą jest (art. 402 par. 1 k.s.h.), że walne zgromadzenie zwołuje się przez ogłoszenie, które powinno być dokonane co najmniej na trzy tygodnie przed jego terminem. W ogłoszeniu należy oznaczyć datę, godzinę i miejsce walnego zgromadzenia oraz szczegółowy porządek obrad, w tym wymagane przez ustawę informacje o zamierzonych zmianach statutu (co może niekiedy obejmować nawet projekt nowego tekstu jednolitego statutu wraz z wyliczeniem nowych lub zmienionych postanowień). Jeżeli jednak wszystkie akcje wyemitowane przez spółkę są imienne (a więc wyłącznie w spółkach prywatnych), walne zgromadzenie może być zwołane za pomocą listów poleconych bądź przesyłek kurierskich wysłanych do akcjonariuszy co najmniej dwa tygodnie przed terminem walnego zgromadzenia, ewentualnie pocztą elektroniczną, jeżeli uprzednio akcjonariusz wyraził na to pisemną zgodę i podał adres e-mail. Co istotne, jeżeli walne zgromadzenie zwoływane jest za pomocą listów poleconych bądź e-maili, nie stosuje się przepisów art. 402 par. 1 i 2 k.s.h., a więc akcjonariusze nie mają możliwości uzupełniania porządku obrad we wskazanym w tych przepisach trybie. Akcjonariusze ci zachowują jednak prawo do żądania zwołania nadzwyczajnego walnego zgromadzenia z zaproponowanym przez siebie porządkiem obrad, co stanowi wystarczający i dostatecznie silny środek ochrony ich praw.

Nowy przepis art. 402¹ par. 1 k.s.h. wdraża zasadę "pchnięcia" informacji do inwestorów, stosownie do której sposób zwołania walnego zgromadzenia spółki publicznej powinien zapewniać skuteczne przekazanie informacji do publicznej wiadomości w całej Unii Europejskiej. Dlatego spółki publiczne zobowiązane są zamieszczać ogłoszenie o zwołaniu walnego zgromadzenia na swojej stronie internetowej (oraz w trybie przewidzianym w ustawie zwanej w skrócie ustawą o ofercie publicznej. Ogłoszenie powinno być dokonane co najmniej na 26 dni przed terminem walnego zgromadzenia. Przyczyny określenia takiego terminu są spowodowane czynnościami technicznymi, które wiążą się z ustaleniem kręgu osób uprawnionych do udziału w walnym zgromadzeniu w systemie tzw. record date. Artykuł 406¹ k.s.h. stanowi bowiem, że prawo uczestniczenia w walnym zgromadzeniu spółki publicznej mają tylko osoby będące akcjonariuszami spółki na 16 dni przed datą walnego zgromadzenia (jest to wspominany już dzień rejestracji). Dzień rejestracji uczestnictwa w walnym zgromadzeniu jest jednolity dla uprawnionych z akcji na okaziciela i akcji imiennych. Co ciekawe, dla spółek publicznych przyjęty nowelizacją 16-dniowy termin nie prowadzi do wydłużenia okresu potrzebnego na zwołanie zgromadzenia. Wręcz przeciwnie, zwolnienie spółek publicznych z obowiązku publikacji ogłoszenia w Monitorze Sądowym i Gospodarczym prowadzi do skrócenia okresu od chwili podjęcia decyzji o zwołaniu walnego zgromadzenia do chwili jego zwołania o około dziewięciu dni.

Przepis art. 402² k.s.h. określa treść ogłoszenia, zawierając przede wszystkim wymóg precyzyjnego określenia procedur dotyczących uczestnictwa w walnym zgromadzeniu oraz wykonywania prawa głosu, w tym możliwości uczestniczenia w nim (i głosowania) za pomocą środków komunikacji elektronicznej. Przepis art. 402³ k.s.h. wprowadza natomiast wyraźny obowiązek prowadzenia przez spółkę publiczną strony internetowej, co jest logiczną konsekwencją proponowanych rozwiązań związanych z organizacją walnego zgromadzenia. Ponadto wskazuje on, co i przez jaki okres (nieprzerwanie przez 21 dni przed walnym zgromadzeniem i w tym dniu) spółka powinna zamieszczać na stronie internetowej (przede wszystkim ogłoszenie o zwołaniu zgromadzenia, informację o liczbie akcji i głosów w spółce, dokumentację, która ma być przedstawiona walnemu zgromadzeniu, projekty uchwał i formularze pozwalające na wykonywanie prawa głosu przez pełnomocnika lub drogą korespondencyjną).

Konsekwencją regulacji dnia rejestracji są przepisy art. 406² i 406³ k.s.h. Uprawnionym z akcji imiennych, świadectw tymczasowych oraz zastawnikom i użytkownikom przysługuje prawo uczestniczenia w walnym zgromadzeniu spółki publicznej, jeżeli są wpisani do księgi akcyjnej w dniu rejestracji. Akcje na okaziciela mające postać dokumentu dają prawo uczestniczenia w walnym zgromadzeniu spółki publicznej, jeżeli dokumenty akcji zostaną złożone w spółce nie później niż w dniu rejestracji i nie będą odebrane przed zakończeniem tego dnia. Zamiast akcji może być złożone zaświadczenie wydane na dowód złożenia akcji u notariusza, w banku lub firmie inwestycyjnej, wskazanych w ogłoszeniu o zwołaniu walnego zgromadzenia.

Akcjonariusz zgłasza zatem stosowne żądanie w ustawowym terminie do firmy inwestycyjnej prowadzącej jego rachunek papierów wartościowych nie później niż w dniu następnym po record date. Chodzi o to, aby uzyskać gwarancję, że według stanu na record date osoba żądająca zaświadczenia była akcjonariuszem. Istotnym novum jest również przepis art. 406⁴ k.s.h., znoszący w odniesieniu do spółek publicznych zasadę zakazu obrotu akcjami przez uczestników walnego zgromadzenia do jego zakończenia.

Na podstawie art. 406⁵ k.s.h. statut może dopuszczać udział w walnym zgromadzeniu przy wykorzystaniu środków komunikacji elektronicznej, co obejmuje w szczególności transmisję obrad walnego zgromadzenia w czasie rzeczywistym i dwustronną komunikację w czasie rzeczywistym, w ramach której akcjonariusze mogą wypowiadać się i wykonywać osobiście lub przez pełnomocnika prawo głosu. Walne zgromadzenie, uchwalając odpowiednie postanowienie statutu w tym zakresie ma zagwarantowaną dużą dowolność, jednak umożliwienie uczestnictwa w walnym zgromadzeniu za pośrednictwem internetu nie zwalnia spółki z wyboru miejsca, w którym fizycznie będzie przebywał notariusz i prowadzący walne zgromadzenie oraz ewentualnie członkowie organów spółki. Uchwały walnego zgromadzenia podjęte w takim trybie również powinny bowiem być umieszczone w protokole notarialnym. Dodatkowo, w terminie tygodnia od zakończenia walnego zgromadzenia spółka publiczna ujawnia na swojej stronie internetowej wyniki głosowań w zakresie, w jakim przebieg zgromadzenia musi być odzwierciedlony w protokole.

Zgodnie z art. 407 k.s.h. lista akcjonariuszy uprawnionych do uczestnictwa w walnym zgromadzeniu, podpisana przez zarząd, powinna być wyłożona w lokalu zarządu przez trzy dni powszednie przed odbyciem walnego zgromadzenia. Akcjonariusz może przeglądać listę akcjonariuszy w lokalu zarządu, żądać odpisu listy oraz odpisu wniosków w sprawach objętych porządkiem obrad w terminie tygodnia przed walnym zgromadzeniem. Akcjonariusz spółki publicznej może żądać przesłania mu listy akcjonariuszy nieodpłatnie pocztą elektroniczną. Co do zasady walne zgromadzenie jest ważne bez względu na liczbę reprezentowanych na nim akcji. Może zarządzać przerwy w obradach większością 2/3 głosów na maksymalnie 30 dni. Otwiera je przewodniczący rady nadzorczej lub jego zastępca, ewentualnie prezes zarządu albo osoba wyznaczona przez zarząd. Następnie dokonuje się wyboru przewodniczącego i sporządza listę obecności. (art. 408-410 k.s.h.). Zasadą jest, że akcja daje prawo do jednego głosu na walnym zgromadzeniu (art. 411 par. 1 k.s.h.), choć istnieją również akcje uprzywilejowane co do głosu. Co istotne, obecnie akcjonariusz może głosować odmiennie z każdej z posiadanych akcji (tzw. split voting - art. 411³ k.s.h.). Zasadą jest, że prawo głosu "idzie" za akcją, a zatem liczba głosów akcjonariusza zależy od liczby głosów inkorporowanych w posiadanych przez niego akcjach. Każda akcja jest autonomiczna w tym sensie, że przy analizowaniu liczby głosów przysługujących akcjonariuszowi sumuje się liczbę głosów przypadających na posiadane przez niego akcje. Zasada autonomiczności każdej akcji znajduje odzwierciedlenie np. w prawie akcjonariusza do uczestnictwa w walnym zgromadzeniu, rejestracji wszystkich lub części posiadanych akcji na oznaczone walne zgromadzenie oraz podejmowania podczas walnego zgromadzenia decyzji o wykonywaniu prawa głosu z akcji zarejestrowanych na to zgromadzenie. Ponadto akcjonariusz posiadający akcje na okaziciela może nie być zainteresowany faktem ujawnienia posiadanych akcji i nie musi w ogóle uczestniczyć w walnym zgromadzeniu. W czasie walnego zgromadzenia akcjonariusz ma również prawo podjąć decyzję, że nie będzie uczestniczył w głosowaniu. Dlatego właśnie słusznie przyjęto, że split voting powinien być dopuszczalny, zatem nie ma nic nagannego w "byciu za, a nawet przeciw", nawet gdy wydaje się to nieracjonalne.

Obecnie (zgodnie z art. 411¹ k.s.h.) akcjonariusz spółki publicznej może oddać głos na walnym zgromadzeniu drogą korespondencyjną, jeżeli przewiduje to regulamin walnego zgromadzenia. Spółka publiczna niezwłocznie udostępnia na stronie internetowej formularze pozwalające na wykonywanie prawa głosu dotyczące projektów uchwał zgłoszonych przez akcjonariuszy i ogłoszonych na stronie internetowej. Głos oddany w innej formie niż na formularzu, bądź na formularzu niespełniającym wymagań wskazanych w ustawie, statucie czy regulaminie zgromadzenia, jest nieważny. Taka surowa sankcja ma ograniczać spory co do ważności głosowania korespondencyjnego, a tym samym zwiększyć stabilność uchwał podejmowanych przy udziale głosów oddanych korespondencyjnie. Nowy art. 411² k.s.h. zakreśla nieprzekraczalny termin dla głosowania korespondencyjnego. Termin ten wyznacza chwila zarządzenia głosowania na walnym zgromadzeniu co do określonego punktu porządku obrad. Spółka ma obowiązek uwzględnić wszystkie głosy, które otrzymała do tej chwili. Przyjmuje się również fikcję prawną obecności na walnym zgromadzeniu akcjonariuszy, którzy oddali głosy drogą korespondencyjną. Głosy oddane korespondencyjnie powinny zostać uwzględnione na potrzeby ustalenia kworum na walnym zgromadzeniu. Akcjonariusz może aż do chwili zarządzenia głosowania na walnym zgromadzeniu odwołać oświadczenie zawierające akt głosowania i oddać nowy głos korespondencyjnie, względnie głosować osobiście lub przez pełnomocnika podczas walnego zgromadzenia. Głosy oddane korespondencyjnie nie mogą przy tym pozostać tajne. Głosowanie przez akcjonariusza drogą korespondencyjną nie pozbawia go prawa zaskarżenia uchwały, co do której zgłosił sprzeciw również drogą korespondencyjną.

Artykuły 412-413 k.s.h. dookreślają zasady głosowania na walnym zgromadzeniu przez pełnomocnika. Pozycja prawna pełnomocnika na walnym zgromadzeniu jest taka sama, jak pozycja akcjonariusza. Może on np. udzielać dalszego pełnomocnictwa, jeżeli mocodawca go do tego upoważnia. Członek zarządu i pracownik spółki nie mogą jednak być pełnomocnikami na walnym zgromadzeniu, ale tylko w spółce prywatnej. Jeden pełnomocnik może reprezentować więcej niż jednego akcjonariusza i głosować odmiennie z akcji każdego z nich. Pełnomocnictwo do uczestniczenia w walnym zgromadzeniu i wykonywania prawa głosu wymaga formy pisemnej pod rygorem nieważności z zastrzeżeniem, że w przypadku spółki publicznej wystarczająca jest postać elektroniczna, bez wymogu opatrzenia pełnomocnictwa bezpiecznym podpisem elektronicznym. Istotne jest to, aby było możliwe zidentyfikowanie autora oświadczenia. Spółka publiczna powinna ponadto wskazywać akcjonariuszom przynajmniej jedną metodę zawiadamiania o udzieleniu pełnomocnictwa w formie elektronicznej (np. utworzyć stronę internetową zawierającą formularz pełnomocnictwa przeznaczony do wypełnienia on-line).

Głosowanie na zgromadzeniu jest z zasady jawne, a tajne przede wszystkim w tzw. sprawach osobowych (art. 420 k.s.h.). Jeżeli w spółce istnieją akcje o różnych uprawnieniach, niektóre uchwały mogące naruszyć prawa akcjonariuszy danego rodzaju akcji powinny być powzięte w drodze oddzielnego głosowania w każdej grupie (rodzaju) akcji (art. 419 k.s.h.).

Akcjonariusz lub akcjonariusze reprezentujący co najmniej 1/20 (5 proc.) kapitału zakładowego mogą żądać zwołania nadzwyczajnego walnego zgromadzenia i umieszczenia określonych spraw w jego porządku obrad. Żądanie takie należy złożyć zarządowi na piśmie lub w postaci elektronicznej

Walne zgromadzenia spółki akcyjnej mogą być zwyczajne bądź nadzwyczajne. Zwyczajne walne zgromadzenie powinno się odbyć w terminie sześciu miesięcy po upływie każdego roku obrotowego. Jego przedmiotem powinno być rozpatrzenie i zatwierdzenie sprawozdania zarządu z działalności spółki oraz sprawozdania finansowego, powzięcie uchwały o podziale zysku albo o pokryciu straty, udzielenie członkom organów spółki absolutorium. Nadzwyczajne walne zgromadzenie zwołuje się w innych przypadkach określonych w k.s.h. lub w statucie spółki, a także gdy organy lub osoby uprawnione do zwoływania zgromadzeń uznają to za wskazane).

Spółki publiczne zobowiązane są zamieszczać ogłoszenie o zwołaniu walnego zgromadzenia na swojej stronie internetowej co najmniej na 26 dni przed terminem walnego zgromadzenia

prof. dr hab. Michał Romanowski

Kancelaria Romanowski i Wspólnicy

Anna Wiluś

Kancelaria Romanowski i Wspólnicy

Ustawa z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. nr 94, poz. 1037 ze zm.).