Ochrona inwestorów na rynku finansowym

Oczekiwane przez klientów biur maklerskich i banków świadczących usługi maklerskie, zwanych firmami inwestycyjnymi, zmiany w prawie, wynikające z postanowień dyrektywy w sprawie rynków instrumentów finansowych, znanej pod skrótem dyrektywa MIFiD, zostały wprowadzone do ustawy z 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi. W ślad za tą ustawą podążają przepisy wykonawcze - w tym rozporządzenia ministra finansów z 20 listopada 2009 r. w sprawie trybu i warunków postępowania firm inwestycyjnych, banków (...). Można więc przypuszczać, że do końca sześciomiesięcznego okresu dostosowawczego wyznaczonego przez to rozporządzenie, tj. do połowy czerwca 2010 r., firmy te przedstawią swoim klientom zmodyfikowane zasady świadczenia usług maklerskich.

Zasadniczo poprawę powinni odczuć zwykli klienci detaliczni. Przepisy pozwalają na podział klientów na profesjonalnych i detalicznych, dając jednocześnie klientom uprawnienie do żądania zmiany statusu z profesjonalnego na detalicznego i odwrotnie. Klientem detalicznym jest klient, który nie posiada doświadczenia i wiedzy na temat instrumentów finansowych i w związku z tym wymaga bieżącego wsparcia w zakresie dostarczenia mu wiedzy i informacji o rodzajach inwestycji i związanym z nimi ryzykiem. Klient profesjonalny to ten, który, w odróżnieniu od detalicznego, posiada wiedzę i doświadczenie w zakresie inwestycji kapitałowych. Kwalifikacja wymaga od firmy inwestycyjnej zweryfikowania doświadczenia klienta na rynku instrumentów finansowych. Warunki, jakie musi spełniać klient, aby przejść z kategorii klienta detalicznego do grupy profesjonalistów, nie zależą wyłącznie od firmy inwestycyjnej, lecz zostały opisane w prawie i polegają na wykazaniu przez klienta jego doświadczenia w zawieraniu w niedawnej przeszłości określonej liczby transakcji o określonej wartości.

Nowe przepisy powodują, że klient detaliczny będzie otoczony większą opieką. Firma inwestycyjna będzie przede wszystkim musiała poznać swojego klienta, a więc poprosić go o przedstawienie informacji o poziomie jego wiedzy o inwestowaniu w instrumenty finansowe i dotychczasowym doświadczeniu inwestycyjnym. Zgromadzone informacje pozwolą na dokonanie oceny, czy usługa, o jaką prosi klient, jest dla niego odpowiednia. Ma to istotne znaczenie zwłaszcza przy usłudze zarządzania aktywami klienta, bowiem należy ustalić, czy usługa realizować będzie cele inwestycyjne klienta, czy z uwagi na posiadane doświadczenie będzie on w stanie ocenić ryzyko inwestycji i czy ryzyko to jest przez niego akceptowane.

Zebrane informacje pozwolą określić, jaki rodzaj inwestycji jest dla klienta właściwy, lub ostrzec, jaki rodzaj inwestycji jest dla niego nieodpowiedni, a tym samym ryzykowny. Jeśli klient nie zechce poinformować o swojej sytuacji i doświadczeniu, firma uprzedzi go o niemożności stwierdzenia, jaki rodzaj usługi byłby dla niego najodpowiedniejszy, co oznacza, że wszelkie ryzyka związane z wyborem usługi i inwestycji klient bierze na siebie.

Ważną nowością jest obowiązek, aby wszelkie wiadomości, jakie firma inwestycyjna przesyła czy kieruje do swoich klientów, w tym również reklamy i informacje promocyjne, zawierały treści rzetelne, niebudzące wątpliwości i nie wprowadzały w błąd. Informacje te powinny także być przedstawiane w sposób zrozumiały dla nieprofesjonalisty. Ważne jest także, aby, ilekroć informacja dla klientów prezentuje korzyści płynące z usługi, wskazane zostały także zagrożenia związane z usługą lub instrumentem, którego dotyczy usługa.

Często klientom prezentowane były wyniki inwestycji osiągane w przeszłości, co mogło sprawiać wrażenie, że takich właśnie wyników klient może oczekiwać w każdym czasie. Obecnie przepisy wymagają, aby, jeśli firma inwestycyjna prezentuje klientowi wyniki inwestycji w instrumenty finansowe osiągnięte w przeszłości, dodawała wyraźne i jednoznaczne ostrzeżenie, że osiągnięcie ich w przeszłości nie daje gwarancji podobnych wyników w przyszłości. Jeśli zaś klientowi detalicznemu przedstawiane są symulacje wyników przyszłych, to po pierwsze powinny opierać się na uzasadnionych założeniach wynikających z obiektywnych danych, a po drugie powinny zawierać wyraźne ostrzeżenie, że nie stanowią gwarancji przyszłych wyników.

Na polskim rynku pojawiają się nowe, nieznane szerokiemu kręgowi inwestorów produkty finansowe, często o skomplikowanej strukturze. Aby dać klientom szansę zapoznania się z instrumentami finansowymi, będącymi przedmiotem inwestycji, firma inwestycyjna obowiązana jest przedstawić im opis istoty instrumentów finansowych oraz ryzyka związanego z inwestycjami w nie.

Choć oczywista wydaje się zasada, że świadczący usługi działa w najlepiej pojętym interesie swojego klienta, to jednak nowe przepisy zapisały ją jako obowiązek firmy inwestycyjnej. Jeśli klient nie dał firmie szczegółowych instrukcji co do warunków wykonania usługi, to na firmie ciąży obowiązek działania w taki sposób, aby uzyskać dla klienta najlepszy wynik, biorąc pod uwagę w szczególności cenę, koszty i czas realizacji zlecenia. Takie podejście do świadczenia usług ma potwierdzać wdrożona przez firmy inwestycyjne polityka działania w najlepiej pojętym interesie klienta.

@RY1@i02/2010/032/i02.2010.032.087.002a.001.jpg@RY2@

Danuta Pajewska, radca prawny, wspólnik kierująca Zespołem Rynków Kapitałowych, Instytucji Finansowych i Finansowania Projektów kancelarii Wardyński i Wspólnicy

radca prawny, wspólnik kierująca Zespołem Rynków Kapitałowych, Instytucji Finansowych i Finansowania Projektów kancelarii Wardyński i Wspólnicy