Małżonek członka zarządu pod ochroną

Pełnienie funkcji członka zarządu spółki z o.o. nie jest wolne od ryzyka. W pewnych przypadkach osoba taka ponosi odpowiedzialność całym swoim majątkiem za zobowiązania spółki. Ma to miejsce, gdy egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna (art. 299 par. 1 k.s.h.). Członek zarządu będzie mógł zwolnić się od takiej odpowiedzialności jedynie pod warunkiem wykazania, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości albo że niezgłoszenie takiego wniosku nastąpiło bez jego winy lub że pomimo takiego zawinionego niezgłoszenia wierzyciel nie poniósł szkody (art. 299 par. 2 k.s.h.). Wykazanie takich okoliczności często nastręcza wiele trudności. Ma to związek z problematyczną kwestią ustalenia, kiedy istotnie zachodzą przesłanki niewypłacalności, które zobowiązują do złożenia w terminie 14 dni wniosku o ogłoszenie upadłości spółki.

Do ubiegłego roku sporny był również charakter prawny odpowiedzialności członków zarządu z art. 299 k.s.h. Część poglądów przedstawicieli doktryny oraz niektóre orzeczenia Sądu Najwyższego oparte były na założeniu, że jest to odpowiedzialność za dług cudzy (w tym przypadku spółki), mająca charakter podobny do gwarancji. Tym samym przyjmowano, że członkowie zarządu są gwarantami wykonania przez spółkę jej zobowiązań. Sąd Najwyższy uchwałą z 7 listopada 2009 r. (III CZP 72/08) przyjął pogląd przeciwny, tj. że odpowiedzialność członków zarządu za zobowiązania spółki z o.o. ma charakter odszkodowawczy deliktowy.

Przesądzenie, że odpowiedzialność określona w przepisie art. 299 k.s.h. ma charakter deliktowy, wpływa na zakres odpowiedzialności za tego rodzaju zobowiązania majątkiem objętym wspólnością majątkową małżeńską. Sąd Najwyższy przyjął, iż członkowie zarządu odpowiadają za własny czyn polegający na niedokonaniu we właściwym czasie złożenia wniosku o wszczęcie postępowania upadłościowego. W jego konsekwencji wierzyciel ponosi szkodę w wysokości niewyegzekwowanej od spółki należności.

Ponieważ odpowiedzialność członków zarządu ma źródło nie w czynności prawnej, lecz w czynie niedozwolonym, w rezultacie możliwości wierzyciela prowadzenia egzekucji z majątku członka zarządu objętego wspólnością majątkową małżeńską są ograniczone. Zgodnie z art. 41 par. 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego - jeśli zobowiązanie jednego z małżonków nie wynika z czynności prawnej, wierzyciel może żądać zaspokojenia z majątku osobistego dłużnika, a jeśli chodzi o składniki majątku objętego wspólnością, to jedynie z wynagrodzenia za pracę lub z dochodów uzyskanych przez dłużnika z innej działalności zarobkowej, jak również z korzyści uzyskanych z jego praw autorskich i pokrewnych, praw własności przemysłowej oraz innych praw twórcy.

Bez znaczenia jest, czy małżonek członka zarządu wyraził zgodę na przyjęcie przez niego funkcji członka zarządu (bądź na powstanie konkretnego zobowiązania spółki). Zgoda małżonka na zaciągnięcie zobowiązania ma znaczenie dla odpowiedzialności majątkiem wspólnym za zobowiązania wynikające z czynności prawnych, tj. np. z umów. Skoro więc źródłem zobowiązania członka zarządu nie jest w tym przypadku czynność prawna, lecz delikt - tym samym o zgodzie małżonka na jego powstanie nie może być mowy. W konsekwencji niezaspokojeni wierzyciele niewypłacalnych spółek, którzy uzyskali tytuł egzekucyjny przeciwko członkom zarządu, nie mogą wszcząć egzekucji do majątku małżonków w postaci np. nieruchomości, ruchomości, rachunków bankowych. Natomiast mimo że wierzyciel będzie mógł skierować egzekucję do niektórych rodzajów składników majątku wspólnego (np. pobranego wynagrodzenia za pracę lub pobranych dochodów z działalności gospodarczej) - nie jest on zobowiązany do uprzedniego uzyskania klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi członka zarządu. Dzieje się to z mocy przepisu art. 776¹ par. 1 k.p.c., w myśl którego tytuł wykonawczy wystawiony przeciwko dłużnikowi pozostającemu w związku małżeńskim jest podstawą do prowadzenia egzekucji nie tylko z majątku osobistego dłużnika, lecz także z pobranego przez niego wynagrodzenia za pracę lub dochodów uzyskanych z prowadzenia przez niego innej działalności zarobkowej oraz z korzyści uzyskanych z jego praw autorskich i praw pokrewnych, praw własności przemysłowej oraz innych praw twórcy. Wierzytelności z tych praw będą mogły zostać przez wierzyciela zajęte jako składniki majątku osobistego członka zarządu (art. 33 pkt 7) k.p.c.), na co rzecz jasna również nie jest potrzebna klauzula przeciwko małżonkowi.

@RY1@i02/2010/022/i02.2010.022.087.002a.001.jpg@RY2@

Agata Adamczyk, radca prawny z kancelarii Agata Adamczyk & Współpracownicy w Krakowie

radca prawny z kancelarii Agata Adamczyk & Współpracownicy w Krakowie