Pokwitowanie odbioru towarów świadczy o doręczeniu faktury

Z upływem terminu wskazanego w fakturze roszczenie stawało się wymagalne, zaś niespełnienie świadczenia pieniężnego w terminie płatności skutkuje obowiązkiem zapłaty odsetek za opóźnienie (art. 481 par. 1 kodeksu cywilnego).

Nieuczestnicząca w sporze spółka z o.o. zawarła z powodową spółką akcyjną umowę faktoringu, na podstawie której powierzyła powódce administrowanie i zarządzanie portfelem swoich wierzytelności. Informacja o dokonanym przelewie wierzytelności przekazana została pozwanej spółce jawnej, pozostającej w stałych relacjach gospodarczych z fakt, orantem (spółka z o.o.), ze wskazaniem rachunku powódki i pouczeniem, że przestrzeganie zasady dokonywania wpłat na ten rachunek jest niezbędne do skutecznego przekazu płatności i zwolnienia się ze zobowiązań wobec spółki akcyjnej. Z uwagi na nieotrzymanie należności z trzech faktur powódka wystąpiła na drogę sądową przeciwko spółce jawnej i jej wspólnikom o zapłatę kwoty 80 536 zł. Sąd okręgowy zasądził od pozwanych solidarnie na rzecz powódki kwotę 77 526 zł i co do kwoty 3 tys. zł umorzył postępowanie. Od wyroku apelację wnieśli pozwani.

Sąd apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że obniżył zasądzoną kwotę 77 526 zł do 72 526 zł, oddalając powództwo i apelację w pozostałej części. Wskazał, iż faktura VAT nie stanowi tylko dokumentu finansowo-rozliczeniowego. Faktura uznawana jest jako rachunek wystawiony, podlegający sprawdzeniu przez dłużnika, czy świadczenie jest zasadne tak co do zasady, jak i co do wysokości. Wystawienie faktury, a następnie przyjęcie jej przez kontrahenta bez żadnych korekt i zastrzeżeń daje podstawę do domniemania, że dokonywane zapisy są odzwierciedleniem rzeczywistego stanu rzeczy. Fakturze przyznaje się także rolę wezwania do zapłaty, wówczas gdy dokładnie określono termin i sposób zapłaty. W sprawie pozwani nie zaprzeczali faktowi odebrania faktur VAT wskazanych w pozwie i odebrania towarów objętych tymi fakturami oraz nie zgłaszali żadnych zastrzeżeń co do zasadności ich wystawienia przez spółkę z o.o. oraz co do wysokości. Poza ogólnym negowaniem żądania pozwu nie podnieśli konkretnych zarzutów poza tym tylko, że zarzucali powódce nieudowodnienie terminu odbioru przez nich tych faktur. W ocenie sądu nie zasługuje na wiarę twierdzenie pozwanych, iż nie wiedzieli oni o dokonanym przelewie wierzytelności przez spółkę z o.o. na rzecz powódki. Pozwani nie zaprzeczali, że faktury, jakie otrzymali, były tożsame z kopiami faktur dołączonych do pozwu. Skoro więc już w dniu 17 czerwca 2009 r. dokonali na rzecz spółki z o.o. wpłaty kwoty 5 tys. zł na z faktury, która zawierała informację o dokonanym przelewie wierzytelności i wskazaniem rachunku powódki, na który to rachunek powinna zostać dokonana płatność, to musieli wiedzieć o przelewie. Biorąc pod uwagę to, iż dwie pozostałe faktury wystawione zostały w terminie późniejszym i zawierały także wspomnianą informację, trudno jest uznać, że pozwani nie mieli wiedzy o tym, kto jest wierzycielem tych należności, na które zostały wystawione powyższe faktury. Wszelkie wątpliwości pozwanych co do osoby wierzyciela musiały zostać rozwiane wobec treści wezwania do zapłaty, określającego jednoznacznie wysokość i tytuł zobowiązań oraz informację o umowie faktoringu i przelewach wierzytelności.

Zarzut częściowego spełnienia świadczenia zakwestionowanej przez sąd okręgowy kwoty 5 tys. zł, powinien być uwzględniony z uwagi na treść ogólnych warunków faktoringu, stanowiących integralną część umowy faktoringu zawartej pomiędzy powodową spółką akcyjną jako faktorem, a spółką z o.o. jako faktorantem. Z nich wynika, iż w przypadku dokonania przez odbiorcę (tj. w niniejszej sprawie - pozwaną spółkę jawną) zapłaty za wierzytelności objęte umową faktoringu bezpośrednio do klienta (tj. spółki z o.o.) klient zobowiązany jest, bez odrębnego wezwania, do zwrotu tej należności na rachunek bankowy faktora w ciągu 3 dni roboczych po dokonaniu zapłaty przez odbiorcę. Powyższe postanowienie oznacza więc, że pomimo obowiązku dłużnika dokonania wpłaty na rzecz faktora - w przypadku dokonania zapłaty na rzecz faktoranta ten ostatni nie może sobie zatrzymać spełnionego świadczenia, ale ma obowiązek przekazać je faktorowi. Skutkiem tego jest wygaśnięcie zobowiązania wobec faktora. W sprawie niniejszej spłata dokonana w dniu 17 czerwca 2009 r. przez pozwaną spółkę jawną na rzecz faktoranta w wysokości 5 tys. zł winna zostać zaliczona również jako spłata długu w stosunku do faktora, czego sąd okręgowy nie wziął pod uwagę. Z tej przyczyny należało wyrok zmienić. Wobec tego, że przedmiotem roszczenia dochodzonego niniejszym pozwem są wierzytelności nabyte w ramach umowy faktoringowej (wierzytelności przyszłe) i na podstawie umów przelewów konkretnych wierzytelności, zważyć należy, iż faktorowi przysługiwały wierzytelności w takim stanie, w jakim się one znajdowały w chwili przejścia na nabywcę w związku z powstaniem skutku rozporządzającego wcześniej zawartej umowy zobowiązującej do przeniesienia wierzytelności przyszłych (art. 510 par. 1 k.c.). Z treści umowy faktoringu wynika, iż wraz z nabywaną wierzytelnością przechodzą na faktora wszelkie związane z nią prawa, w szczególności prawo do odsetek za czas opóźnienia odbiorcy w wykonaniu obowiązku zapłaty oraz prawne zabezpieczenie spłaty wierzytelności. W tej sytuacji określenie daty wymagalności poszczególnych świadczeń ma znaczenie dla oceny zasadności żądania o odsetki od dat wskazanych w pozwie i jego modyfikacji. Z treści faktur wynika, iż został w nich określony termin płatności. Z upływem tego terminu roszczenie stawało się wymagalne, zaś niespełnienie świadczenia pieniężnego w terminie płatności skutkuje obowiązkiem zapłaty odsetek za opóźnienie (art. 481 par. 1 k.c.). Pozwani twierdzili, że powódka nie udowodniła terminu doręczenia pozwanym faktur, wobec czego odsetki od dat wskazanych w pozwie się nie należą. W ocenie sądu II instancji prawidłowo jednak sąd okręgowy przyjął, iż fakt pokwitowania odbioru towarów objętych obiema załączonymi do pozwu fakturami oraz potwierdzenie wykonania usługi transportowej pozwala przyjąć domniemanie faktyczne, iż w tym stanie rzeczy pozwanej spółce doręczone zostały również faktury.

w Warszawie z 30 czerwca 2011 r. sygn. akt VI ACa 41/11

sędzia Sądu Apelacyjnego w Warszawie

Obrót wierzytelnościami przyszłymi mieści się w zakresie swobody kontraktowania. Jest spotykany nierzadko w praktyce i uzasadniony potrzebami gospodarczymi. Stanowi podstawę faktoringu, tj. umowy, w ramach której podmiot faktoringowy nabywa niewymagalne, krótkoterminowe wierzytelności innego podmiotu z umowy o dostawę (sprzedaż) towarów lub usług. Dla zapewnienia pewności obrotu i skuteczności przelewu wierzytelności przyszłej niezbędne jest oznaczenie zbywanej, przyszłej wierzytelności przez określenie stosunku prawnego, z którego będzie się wywodzić wierzytelność oraz ogólne określenie dłużników (odbiorców towarów czy usług), jak też uregulowanie obowiązków stron związanych z zawiadomieniem dłużnika o przelewie.