Za naruszenie zakazu konkurencji członkowi zarządu spółki z o.o. grozi odwołanie z pełnionej funkcji

Zakaz podejmowania działalności konkurencyjnej przez członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością określa art. 211 par. 1 kodeksu spółek handlowych. Zgodnie z tym przepisem członek zarządu tej spółki nie może bez aprobaty zgromadzenia wspólników (czyli gremium zazwyczaj powołującego zarząd) albo innego podmiotu określonego umową spółki zajmować się interesami konkurencyjnymi ani też uczestniczyć w spółce konkurencyjnej jako wspólnik spółki cywilnej, osobowej lub członek organu spółki kapitałowej bądź partycypować w innej konkurencyjnej osobie prawnej jako członek jej organu. Omawiany zakaz obejmuje ponadto udział w konkurencyjnej spółce kapitałowej, jeśli osoba wchodząca w skład zarządu ma co najmniej 10 proc. udziałów lub akcji tego podmiotu bądź prawo do powołania minimum jego jednego członka zarządu. [przykład 1]

Zakaz działalności konkurencyjnej, obejmujący wyżej wymienione aspekty, polega na niemożności realizacji wszelkich czynności stanowiących zachowania godzące w interesy spółki, pod warunkiem że związane są one z konkurencyjnym współdziałaniem na rynku. Interesy konkurencyjne należy rozumieć jako działania wykraczające poza uczestnictwo w podmiotach konkurencyjnych wyliczonych w art. 211 par. 1 k.s.h. Jest to zatem samodzielna działalność gospodarcza, bycie prokurentem, pełnomocnikiem, pracownikiem w spółce konkurencyjnej czy też pełnomocnikiem lub podwładnym w konkurencyjnej osobie prawnej. Może to być działalność prowadzona zarówno we własnym imieniu, jak i za pośrednictwem innych osób. (np. komisantów).

Spółka konkurencyjna to z kolei taka spółka cywilna, osobowa lub kapitałowa, która konkuruje w zakresie produktów i usług z tą, której dana osoba jest członkiem zarządu. Sąd Najwyższy w wyroku z 6 marca 2006 r. (II PK 211/05) stwierdził, że pracownik - członek zarządu spółki handlowej narusza pracowniczy obowiązek dbałości o dobro zakładu pracy (art. 100 par. 2 pkt 4 k.p.) w przypadku, gdy bez jej zgody uczestniczy w spółce konkurencyjnej jako członek zarządu spółki kapitałowej (art. 211 par. 1 k.s.h.). [przykład 2]

Konkurencyjna osoba prawna natomiast to każda osoba (np. przedsiębiorstwo państwowe czy spółdzielnia), która konkurencyjnie współdziała na rynku. Przy czym omawiany zakaz dotyczy tylko bycia członkiem jej organów (np. dyrektor, rada pracownicza). Nie obejmuje on zaś pełnomocnika, pracownika czy kierownika działu.

Zgoda na działalność konkurencyjną, co do zasady, powinna być wyrażona przed realizacją pierwszej czynności objętej jej zakresem czy też uzyskaniem statusu wspólnika spółki cywilnej, osobowej, wspólnika, który ma nie mniej niż 10 proc. udziałów albo akcji bądź uzyskał prawo do powołania minimum jednego członka zarządu w spółkach kapitałowych, względnie miejsca we władzach spółki kapitałowej. Nie ma jednak przeszkód, aby taka akceptacja została wyrażona później. W świetle wyroku Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2007 r. (V CSK 129/07) - przepis art. 211 k.s.h. dotyczący spółki z ograniczoną odpowiedzialnością działa tylko w jednym kierunku, mianowicie wymaga uzyskania zgody tylko tej spółki, której pracownik angażuje się w działalność spółki konkurencyjnej.

Przepis art. 211 par. 1 k.s.h. ma charakter dyspozytywny, a jego naruszenie może wywołać jedynie skutki organizacyjne w postaci zawieszenia albo odwołania z obsady personalnej zarządu bądź ewentualnie z mocy art. 293 k.s.h. - odszkodowawcze. Osoby dotknięte sankcją odpowiedzialności odszkodowawczej zobligowane są do całkowitego wyrównania uszczerbku, który zaistniał w sferze majątkowej sp. z o.o. Konieczne więc będzie zarówno naprawienie realnie wyrządzonej szkody (damnum emergens), jak i zrekompensowanie utraconych korzyści (lucrum cessans), tj. tych, których podmiot nie uzyskał z powodu zawinionego działania osoby odpowiedzialnej.

Podstawą odpowiedzialności statuowanej treścią art. 293 k.s.h. jest, w sytuacji określonej w art. 211 par. 1 k.s.h., wykazanie winy członka zarządu oraz istnienia związku przyczynowego między jego zachowaniem (czyli podjęciem działalności konkurencyjnej) a szkodą (patrz przykład nr 1).

Pani Justyna jest prezesem zarządu X sp. z o.o., której przedmiotem działalności jest produkcja kosmetyków. Już po objęciu ww. funkcji wraz z siostrą założyła ona spółkę jawną zajmującą się głównie produkcją kremów do twarzy. Specyfik ten produkowany był także w X sp. z o.o. Pani Justyna nie poinformowała jednak o tym fakcie zgromadzenia udziałowców X sp. z o.o., nie uzyskała też zgody tego organu na otwarcie firmy. Grozi jej więc odwołanie z zarządu, względnie zawieszenie jej w pełnieniu owej funkcji, a jeżeli zostanie udowodnione, że X sp. z o.o. poniosła jakąkolwiek szkodę w związku z działalnością pani Justyny i jej siostry, będzie ona również zobowiązana do jej naprawienia.

Zgoda na działalność konkurencyjną, co do zasady, powinna być wyrażona przed realizacją pierwszej czynności objętej jej zakresem

Pani Kinga jest wiceprezesem zarządu Y sp. z o.o. Bez zgody rady nadzorczej, która w Y sp. z o.o. - według umowy - taką akceptację wyraża, weszła ona również w skład zarządu spółki partnerskiej. Przedmiotem działalności Y sp. z o.o. jest świadczenie usług transportowych, spółki partnerskiej zaś - produkcja wyrobów tytoniowych. Kiedy przewodniczący rady nadzorczej Y sp. z o.o. powziął informację, że pani Kinga uczestniczy w zarządzie spółki partnerskiej, wystąpił przeciwko niej o zapłatę odszkodowania w wysokości 50 tys. zł z tytułu naruszenia zakazu konkurencji. Powództwo to nie zostanie jednak uwzględnione, ponieważ pani Kinga nie brała udziału w spółce konkurencyjnej. Profile działalności obu podmiotów różnią się bowiem od siebie.

@RY1@i02/2011/216/i02.2011.216.21500060a.803.jpg@RY2@

Anna Borysewicz, adwokat

Anna Borysewicz

adwokat

Art. 201 par. 4, art. 211 oraz art. 293 ustawy z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. nr 94, poz. 1037 ze zm.).

Art. 361 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 ze zm.) w zw. z art. 2 ustawy z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. nr 94, poz. 1037 ze zm.).