Niewypłacalność przedsiębiorcy a ogłoszenie upadłości

Zgodnie z art. 11 ust. 1 pun niewypłacalny przedsiębiorca to zawsze taki, który trwale nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. W przypadku jednak, gdy dłużnikiem jest osoba prawna albo jednostka nie posiadająca osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną (czyli np. osobowa spółka handlowa), za niewypłacalnego uznaje się również takiego przedsiębiorcę, którego wymagalne zobowiązania przekroczyły wartość jego majątku i to niezależnie od tego czy zobowiązania te reguluje na bieżąco, czy tez nie (przy czym powyższe dotyczy zarówno zobowiązań o charakterze pieniężnym, jak i niepieniężnym).

Przedsiębiorca-dłużnik jest podmiotem uprawnionym, ale i zarazem zobligowanym przez przepisy prawa do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości (art. 20 ust. 1 pun). Na przedsiębiorcy-dłużniku ciąży bowiem ustawowy obowiązek złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, a zatem od dnia kiedy nastąpiła niewypłacalność (art. 21 ust. 1 i 2 pun).

Wniosek o ogłoszenie upadłości, jako składany w postępowaniu gospodarczy, spełniać musi szereg wymogów formalnych, dla wywołania skutku prawnego związanego z jego skutecznym złożeniem. Po pierwsze wniosek podlega stałej opłacie sądowej w kwocie 1 tys. zł. Ponadto wniosek spełniać musi wymogi formalne określone w art. 22 pun i nast., których realizacja umożliwić ma sądowi ocenę spełniania przez przedsiębiorcę-dłużnika, przesłanek ogłoszenia upadłości. Wniosek o ogłoszenie upadłości wskazywać winien, przede wszystkim, czy przedsiębiorca wnosi o ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku dłużnika czy też upadłości układowej. Przedsiębiorca-dłużnik zobligowany jest wskazać we wniosku m.in. miejsce, w którym znajduje się jego przedsiębiorstwo lub inny majątek oraz podać okoliczności uzasadniające wniosek, a nadto uprawdopodobnić te okoliczności. Do wniosku należy załączyć również dokumenty oraz oświadczenia wymienione w art. 23 pun i nast., tj. m.in.: aktualny wykaz majątku z szacunkową wyceną jego składników, bilans sporządzony dla celów postępowania upadłościowego na dzień nie późniejszy niż trzydzieści dni przed dniem złożenia wniosku, spis wierzycieli, listę zabezpieczeń i obciążeń ograniczonymi prawami rzeczowymi (tj. hipoteką, zastawem) dokonanych przez wierzycieli na majątku dłużnika, spis podmiotów zobowiązanych względem przedsiębiorcy-dłużnika. Ponadto, w przypadku wniosku o ogłoszenie upadłości z możliwością zawarcia układu, dłużnik powinien do wniosku załączyć propozycje układowe wraz z propozycjami finansowania wykonania układu oraz rachunek przepływów pieniężnych za ostatnie 12 miesięcy, jeżeli przedsiębiorca był zobowiązany do prowadzenia dokumentacji umożliwiającej sporządzenie takiego rachunku (art. 23 ust. 1 i 2 pun). Pełna lista wymogów, jakie musi spełniać wniosek przedsiębiorcy-dłużnika o ogłoszenie upadłości zawiera się w przepisach art. 22 - 25 pun.

Prawidłowo sporządzony i opłacony wniosek o ogłoszenie upadłości podlega ocenie formalnej i materialnej sądu upadłościowego. Na podstawie dołączonych do wniosku dokumentów, jak również opinii biegłego oraz okoliczności ujawnionych przez wnioskodawcę lub inne wysłuchane przez sąd osoby w toku postępowania w przedmiocie ogłoszenia upadłości, sąd ustala stan majątku dłużnika i rozstrzyga o uwzględnieniu bądź oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości. Oddalenie wniosku o ogłoszenie upadłości może nastąpić w przypadku tzw. niewypłacalności nieznacznej, albo tzw. niewypłacalności nadmiernej.

Z tzw. niewypłacalnością nieznaczną mamy do czynienia wówczas, gdy opóźnienie w realizacji przez przedsiębiorcę jego wymagalnych zobowiązań, nie przekracza trzech miesięcy i nie ma charakteru trwałego, natomiast suma tych niewykonanych zobowiązań nie przekracza 10 proc. wartości bilansowej przedsiębiorstwa dłużnika (art. 12 ust. 1 pun). Z drugiej jednak strony, oddalenie wniosku w oparciu o powyższe nie może nastąpić wówczas, gdyby mogło spowodować pokrzywdzenie wierzycieli. Ponadto, ciężar wykazania, że niewypłacalność ma jedynie charakter przejściowy i spełnia wymogi tzw. niewypłacalności nieznacznej, spoczywa na przedsiębiorcy-dłużniku.

Bardzo częstą spotykaną podstawą oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości jest natomiast tzw. niewypłacalność nadmierna. Przedsiębiorca, który mimo zaistnienia sytuacji niewypłacalności przedsiębiorstwa, nie zgłasza wniosku o ogłoszenie upadłości w terminie naraża się na oddalenie spóźnionego wniosku, ze względu na brak środków na przeprowadzenie postępowania upadłościowego. Przedsiębiorca powinien pamiętać, że sąd upadłościowy oceniając stan majątku dłużnika nie bierze pod uwagę majątku, który podlega wyłączeniu z masy upadłości, a także trudno spieniężalnych składników majątku dłużnika tj. np. wierzytelności i roszczeń przysługujące dłużnikowi. Pułapką dla przedsiębiorcy mogą się okazać również zabezpieczenia i obciążenia w postaci hipotek, zastawów, zastawów rejestrowych, zastawów skarbowych czy hipotek morskich, które zostały ustanowione na majątku dłużnika w taki sposób, że pozostały jego majątek nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania (art. 13 ust. 2 pun), o ile obciążenia te nie są bezskuteczne, albo nie zostały dokonane w celu pokrzywdzenia wierzycieli. Niewypłacalność przedsiębiorcy nie może bowiem być tak wielka, żeby jego pozostały majątek nie wystarczał na zaspokojenie kosztów postępowania upadłościowego(art. 13 ust. 1 pun).

Od strony praktycznej, pamiętać należy, że ocena stanu niewypłacalności zawsze należy do Sądu upadłościowego. Dlatego też wszelkie osoby zobligowane do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, powinny taki wniosek złożyć, i to nawet wówczas gdy w ich ocenie mamy do czynienia z niewypłacalnością nadmierną. Sąd dokonując bowiem oceny stanu majątku dłużnika bierze pod uwagę nie tylko majątek dłużnika z chwili ogłoszenia upadłości, ale również majątek, który do masy upadłości może dopiero wejść, a który pochodzić będzie w szczególności z tytułu tych czynności rozporządzających dłużnika dokonanych przed ogłoszeniem upadłości, które w świetle przepisów ustawy pun są bezskuteczne względem masy upadłości.

Łukasz Grenda

syndyk licencjonowany, członek OIRP w Poznaniu, wspólnik w Kancelarii Radców Prawnych Kanecki i Wspólnicy w Poznaniu oraz w kancelarii syndyków Syndycy Poznańscy Grenda, Józefowicz - Jokiel, Kulesza w Poznaniu, członek Trybunału Związku PZM w Warszawie

Patrycja Grenda

członek OIRP w Poznaniu, posiada doświadczenie zdobyte w kancelarii specjalizującej się w  prowadzeniu postępowań upadłościowych, prowadzi własna kancelarię w Poznaniu.

@RY1@i02/2011/211/i02.2011.211.21100020c.802.jpg@RY2@