Wierzyciel może uratować dłużnika

W realiach obrotu gospodarczego zdarza się, że wierzycielem upadłego dłużnika jest jego główny kontrahent lub zleceniodawca. Jeżeli upadły stanowił ogniwo skomplikowanego procesu produkcji lub świadczenia usług, jego upadłość może stanowić poważne zagrożenie dla dalszych ogniw tego procesu, których działalność gospodarcza oparta była na dalszym przetwarzaniu dóbr lub usług otrzymanych od upadłego.

Prawo upadłościowe i naprawcze zawiera otwarty katalog rozwiązań, jakie znaleźć się mogą w propozycjach układowych, a co za tym idzie także w samym układzie zawieranym w postępowaniu upadłościowym. Sposoby restrukturyzacji zobowiązań wymienia art. 270 prawa upadłościowego i naprawczego. Są to:

● odroczenie wykonania zobowiązań;

● rozłożenie spłaty długów na raty;

● zmniejszenie sumy długów;

● konwersja wierzytelności na udziały lub akcje;

● zmiana, zamiana lub uchylenie prawa zabezpieczającego określoną wierzytelność.

Powyższe elementy nie wykluczają jednak coraz powszechniejszej praktyki uczestnictwa podmiotów trzecich w procesie restrukturyzacji dłużnika w upadłości układowej. Wszystkie wymienione w ustawie składniki mogą wszak być łączone zarówno ze sobą, jak i z innymi rozwiązaniami.

Kryzys gospodarczy, powodując zapaść wielu sektorów obrotu gospodarczego, jednocześnie stworzył ogromne możliwości inwestycyjne dla podmiotów, które kryzys przetrwały i które dysponują odpowiednimi zapasami środków na inwestycje.

Banki nadal raczej niechętnie uczestniczą w restrukturyzacji zadłużenia swych dłużników. Trudno się jednak takiemu podejściu dziwić. Z punktu widzenia banku dodatkowe pożyczanie pieniędzy dłużnikowi, który już znajduje się w kłopotach finansowych, jest sprawą bardzo ryzykowną i nic dziwnego, że jedynie w niewielkim odsetku przypadków elementem układu jest uruchomienie dodatkowego finansowania przez bank. Niestety często, jeżeli dłużnik ma przetrwać, a prowadzi działalność o wysokich kosztach własnych, sama redukcja zadłużenia nie wystarczy, konieczna jest też redukcja kosztów, często poprzez modernizację. A to wymaga środków.

Często pomocną dłoń wyciągają do dłużnika jego kontrahenci, którym zależy na kontynuacji działalności. Np. generalnemu wykonawcy bardziej opłaca się pomóc podwykonawcy, który przygotowywał jakąś istotną część realizowanego przez wykonawcę głównego projektu, niż stracić cały kontrakt lub narażać się na opóźnienia związane ze zmianą podwykonawcy. Rynek stanowi system naczyń powiązanych i ten, kto zdaje sobie z tego faktu sprawę, ma większe szanse na przetrwanie. A co, jeżeli na horyzoncie nie ma przyjaznych współpracowników ze środkami finansowymi na wsparcie upadającego dłużnika?

Tutaj skorzystać można z pomocy innego rodzaju inwestorów strategicznych (tzw. instytucja anioła inwestora - ang. angelinvestors). Są to podmioty, które zawodowo zajmują się ratowaniem podupadających przedsiębiorstw, pod warunkiem jednak, iż rokują one poprawę. Oczywiście nie robią tego za darmo. Służą kapitałem oraz specjalistyczną wiedzą, ale oczekują wysokiej stopy zwrotu swego kapitału.

W krajach zachodnich instytucja ta została pozytywnie przyjęta, bowiem wysoki stopień zwrotu zainwestowanego przez inwestorów strategicznych kapitału pochodzi z wypracowanych przez uratowane przedsiębiorstwo zysków. A to oznacza, że i inwestorom zależy na jak najlepszej kondycji przedsiębiorstwa ratowanego dłużnika. Na tym zaś korzystają także wierzyciele upadłego dłużnika.

Dłużnikowi bardziej opłaca się zrezygnować z części potencjalnych przyszłych zysków i pozwolić inwestorowi ponieść część ryzyka związanego z restrukturyzacją i realizacją układu, niż bezskutecznie negocjować z wierzycielami, doświadczyć zmiany upadłości układowej na likwidacyjną i zostać podzielonym na części, które następnie sprzedane zostaną za ułamek swojej wartości.

Uczestnictwo inwestora strategicznego w postępowaniu upadłościowym ma najczęściej postać oświadczenia o gotowości zaspokojenia wierzytelności upadłego w przypadku zatwierdzenia układu. Często zobowiązanie do wsparcia dłużnika środkami finansowymi czy nawet samodzielnej zapłaty konkretnych wierzytelności połączone jest z objęciem lub nabyciem akcji lub udziałów w kapitale zakładowym dłużnika. Możliwe jest także przedstawienie gwarancji lub poręczeń spełnienia zaciąganych zobowiązań przez podmiot z grupy inwestora lub banki, które skłonniejsze są pomagać silniejszym podmiotom, niż ryzykować środki powierzone im przez klientów.

W przypadku gdy inwestor strategiczny nie zamierza uczestniczyć w przedsiębiorstwie upadłego na stałe, zawierane są także umowy tzw. opcji wykupu, które zobowiązują upadłego do odkupienia udziałów lub akcji inwestora strategicznego w określonym czasie za określoną wyższą kwotę. W przypadku zatwierdzenia układu zobowiązania inwestora są w pełni wymagalne i egzekwowalne, zgodnie z postanowieniami układu. Wierzyciele otrzymują zaspokojenie w wyższym stopniu, niż oferowałaby to upadłość likwidacyjna, przedsiębiorstwo dłużnika kontynuuje działalność zaś inwestor uzyskuje wysoką stopę zwrotu swej długoterminowej inwestycji.

Skutki podjętych działań, jeżeli doprowadzą do skutecznego przyjęcia układu i uprawomocnienia się postanowienia o jego zatwierdzeniu w zupełności wynagradzają podjęty wysiłek zarówno inwestorowi, jak i wierzycielom, o uratowanym dłużniku nie wspominając.

@RY1@i02/2011/157/i02.2011.157.210.003a.001.jpg@RY2@

Piotr Zimmerman, radca prawny Zimmerman i Wspólnicy Sp.k.

Piotr Zimmerman

radca prawny Zimmerman i Wspólnicy Sp.k.

Ustawa z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 175, poz. 1361 z późn. zm.).