Obowiązek zgłoszenia koncentracji nie dotyczy spółek z tej samej grupy kapitałowej

Generalną zasadą prawa antymonopolowego jest, iż zamiar koncentracji podlega obowiązkowi zgłoszenia prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, jeśli łączny światowy obrót przedsiębiorców uczestniczących w połączeniu w roku obrotowym poprzedzającym rok zgłoszenia przekracza równowartość 1 miliarda euro albo też łączny obrót przedsiębiorców uczestniczących w koncentracji w roku obrotowym poprzedzającym rok zgłoszenia przekracza na terytorium Polski równowartość 50 milionów euro. Jednak gdy połączenie dotyczy spółek wchodzących w skład jednej grupy kapitałowej - zasada ta nie obowiązuje.

Obowiązek zgłoszenia zamiaru każdej koncentracji przewiduje art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (dalej u.o.o.k.), z kolei wyjątki od tej zasady - odstępstwa dopuszczalne z uwagi na niewielki wpływ koncentracji na rynek - określa art. 14 u.o.o.k. Jeśli w połączeniu wziąć mają udział podmioty należące do tej samej grupy kapitałowej, de facto nie skutkuje to jakimkolwiek ograniczeniem konkurencji na rynku, gdyż trudno przyjąć, aby podmioty te - mając jednego właściciela - w istotnym stopniu konkurowały za sobą. Ich cele gospodarcze siłą rzeczy muszą być zbieżne i dokonana między nimi koncentracja mieć będzie właściwie jedynie charakter wewnętrznej reorganizacji, np. celem bardziej efektywnego zarządzania nimi. Nie można więc doszukiwać się w nich elementu antykonkurencyjnego, a przecież tylko takim zachowaniom u.o.o.k. ma przeciwdziałać.

Co istotne - w prawie wspólnotowym łączenie się dokonane w tej samej grupie kapitałowej wręcz nie nosi znamion koncentracji, gdyż - jak wskazuje pkt 20 preambuły rozporządzenia (WE) nr 139/2004 - koncentracja obejmuje jedynie te działania, które przynoszą "trwałą zmianę w kontroli zainteresowanych przedsiębiorstw, a tym samym w strukturze rynku". Tymczasem w świetle powołanego wyżej aktu prawnego połączenie dokonywane w ramach tej samej grupy kapitałowej traktowane jest jako wewnętrzna restrukturyzacja.

Według art. 4 ust. 14 u.o.o.k. poprzez grupę kapitałową rozumie się wszystkich przedsiębiorców, którzy są kontrolowani w sposób bezpośredni lub pośredni przez jednego przedsiębiorcę, w tym również tego przedsiębiorcę. Grupa kapitałowa obejmuje kilku - a co najmniej dwóch - przedsiębiorców, będących odrębnymi podmiotami prawnymi, pomiędzy którymi zachodzi stosunek dominacji. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów traktuje więc wszystkich uczestników tej samej grupy kapitałowej jako jedną jednostkę gospodarczą. Definicja wskazana w tym przepisie wyznacza granice stosowania u.o.o.k. wobec działań podejmowanych przez przedsiębiorców powiązanych ze sobą.

W prawie wspólnotowym pojęcie grupy kapitałowej nie funkcjonuje, natomiast najbardziej zbliżonym do niego określeniem jest - wyrażone w doktrynie - pojęcie "przedsiębiorstw powiązanych" (zob. też powołane już wyżej rozporządzenie WE nr 139/2004, art. 5 ust. 4 lit. b-e). Trybunał Sprawiedliwości natomiast - w odniesieniu do porozumień oraz innych form kooperacji pomiędzy powiązanymi przedsiębiorstwami - wypracował tzw. doktrynę jednego podmiotu gospodarczego - single economic unit.

W przypadku gdy w planowanej koncentracji uczestniczyć miałby choćby jeden podmiot niebędący członkiem danej grupy kapitałowej, wyłączenia z art. 14 pkt 5 u.o.o.k. nie stosujemy, w związku z czym wystąpi obowiązek zgłoszenia zamiaru takiej koncentracji prezesowi UOKiK. Nie jest istotne, czy udział rynkowy takiego przedsiębiorcy spoza grupy kapitałowej jest - np. w stosunku do udziału pozostałych podmiotów biorących udział w połączeniu - nieznaczny.

W świetle u.o.o.k. Skarb Państwa nie jest traktowany jako przedsiębiorca. W związku z powyższym spółki Skarbu Państwa nie mogą i nie są traktowane jako spółki, które należą do jednej grupy kapitałowej. Prowadzi to do prostej konkluzji, że każda koncentracja, w której uczestniczą spółki Skarbu Państwa - o ile nie spełnia innych przesłanek przewidzianych w art. 14 u.o.o.k. - podlega obowiązkowi zgłoszenia. Podobne rozwiązanie funkcjonuje zresztą w prawie wspólnotowym w sytuacji, gdy w koncentracji bierze udział spółka należąca do państwa (właściwie: kontrolowana przez nie) i przejmuje inną spółkę "państwową".

Warto także wspomnieć, iż art. 14 pkt 5 u.o.o.k. nie znajdzie zastosowania w sytuacji, gdy następuje zmiana kontroli ze wspólnej na wyłączną, jeśli koncentracja ta polegać by miała na nabyciu przez przejmującego pozostałej części udziałów (akcji) podmiotu dotychczas kontrolowanego przez przejmującego wspólnie z podmiotem trzecim (por. decyzja prezesa u.o.o.k. z 15 listopada 2007 r., nr DKK-46/2007).

Podsumowując jednakże całą regulację art. 14 pkt 5 u.o.o.k., wyłączającą obowiązek zgłoszenia zamiaru koncentracji dokonywanej w tej samej grupie kapitałowej, należy uznać ją za słuszną i niewątpliwie ułatwiającą przedsiębiorcom wewnętrzną reorganizację. Ustawodawca trafnie dostrzegł, że takie działania nie mogą nosić znamion praktyk ograniczających konkurencję, bowiem de facto przedsiębiorcy należący do jednej grupy kapitałowej już przed planowaną koncentracją stanowią niejako jeden podmiot gospodarczy.

Przez grupę kapitałową rozumie się wszystkich przedsiębiorców, którzy są kontrolowani w sposób bezpośredni lub pośredni przez jednego przedsiębiorcę, w tym również tego przedsiębiorcę.

● łączny światowy obrót przedsiębiorców uczestniczących w koncentracji w roku obrotowym poprzedzającym rok zgłoszenia przekracza równowartość 1 000 000 000 euro lub

● łączny obrót na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przedsiębiorców uczestniczących w koncentracji w roku obrotowym poprzedzającym rok zgłoszenia przekracza równowartość 50 000 000 euro.

Obowiązek powyższy dotyczy zamiaru:

● połączenia dwóch lub więcej samodzielnych przedsiębiorców;

● przejęcia - przez nabycie lub objęcie akcji, innych papierów wartościowych, udziałów lub w jakikolwiek inny sposób - bezpośredniej lub pośredniej kontroli nad jednym lub więcej przedsiębiorcami przez jednego lub więcej przedsiębiorców;

● utworzenia przez przedsiębiorców wspólnego przedsiębiorcy;

● nabycia przez przedsiębiorcę części mienia innego przedsiębiorcy (całości lub części przedsiębiorstwa), jeżeli obrót realizowany przez to mienie w którymkolwiek z dwóch lat obrotowych poprzedzających zgłoszenie przekroczył na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej równowartość 10 000 000 euro.

Nie podlega zgłoszeniu zamiar koncentracji przedsiębiorców należących do tej samej grupy kapitałowej.

@RY1@i02/2011/071/i02.2011.071.210.003a.001.jpg@RY2@

Krzysztof Wróbel, radca prawny, partner w Kancelarii Kwaśnicki, Wróbel & Partnerzy

Krzysztof Wróbel,

radca prawny, partner w Kancelarii Kwaśnicki, Wróbel & Partnerzy

@RY1@i02/2011/071/i02.2011.071.210.003a.002.jpg@RY2@

Piotr Letolc, prawnik w Kancelarii Kwaśnicki, Wróbel & Partnerzy

Piotr Letolc

prawnik w Kancelarii Kwaśnicki, Wróbel & Partnerzy

Ustawa z 21 kwietnia 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (t.j. Dz.U. z 2007 r. nr 50, poz. 331 ze zm.).