Weksel może być skutecznym sposobem zabezpieczenia transakcji między przedsiębiorcami

Weksel musi być sporządzony w wymaganej prawem formie. Powinny się wobec tego na nim znaleźć konieczne elementy, czyli zobowiązanie osób podpisanych na wekslu do zapłaty określonej kwoty oznaczonej osobie, w ustalonym terminie i miejscu.

Po to by weksel był ważny, konieczne jest w jego treści słowo "weksel". Musi być użyte w języku, w którym go wystawiono. Można je wpisać łącznie z zobowiązaniem do zapłaty. Niedopuszczalne jest natomiast wpisanie słowa "weksel" tylko w nagłówku (tak jak oznacza się pisma urzędowe). Nie wolno też zastąpić go żadnym określeniem równoważnym (np. blankiet weksla). Spowodowałoby to bowiem nieważność weksla. Nie jest natomiast konieczne oznaczenie jego rodzaju, mimo że przeważnie pisze się, czy chodzi o weksel własny, czy trasowany. Niezbędne jest też wskazanie w wekslu kwoty i waluty zobowiązania, ponieważ suma wekslowa jest częścią bezwarunkowego przyrzeczenia lub polecenia zapłaty. I może ona być tylko jedna, choć wolno ją wpisać cyfrą i słownie. W razie pomyłki i różnic liczy się oznaczona literami. Trzeba także pamiętać, zabezpieczając zobowiązania w obrocie międzynarodowym, że posiadacz takiego papieru wartościowego opiewającego na walutę niestosowaną w miejscu płatności może zażądać od pozostającego w zwłoce dłużnika zapłaty sumy wekslowej w walucie krajowej, jeśli nie zamieszczono odmiennego zastrzeżenia na wekslu (wyrok Sądu Najwyższego z 1 grudnia 2006 r., I CSK 299/06).

Weksel bez terminu zapłaty jest ważny, bo płatny jest za okazaniem. Gdyby jednak taki był zamysł wystawcy, powinien wpisać formułę "za okazaniem", "przy okazaniu", "każdego dnia", "na każde żądanie" lub "a" vista". Trzeba natomiast wystrzegać się błędnego oznaczenia dat (np. 30 lutego 2015 r.), ponieważ taki weksel byłby nieważny. I kiedy chodzi o płatność określonego dnia, miesiąc zazwyczaj zapisuje się słowem, a dzień i rok liczbami. Nie ma również konieczności wpisywania adresu. Nie należy jednak posługiwać się skrótem (np. W-wa), ponieważ to unieważnia weksel. Podobny skutek wywiera podanie kilku miejscowości.

Podpis wystawcy może być czytelny, niemniej powinien umożliwiać jego identyfikację. Gdy jest to kilka osób, ich nazwiska dobrze jest wpisać ze spójnikiem "i". A jeśli weksel wystawia osoba prawna, to podpisem jest jej pełna nazwa (można nawet przystawić pieczęć) i parafy osób umocowanych do zaciągania zobowiązań wekslowych.

Pewien dodatkowy kłopot w zdigitalizowanym świecie stanowi również dawna siła weksla. Jest on bowiem papierem wartościowym występującym tylko w formie materialnej (nie ma wirtualnych weksli). Tym samym posiadanie weksla kartki papieru warunkuje wykonywanie wszelkich praw z niego wynikających. Funkcjonuje on tak jak pieniądz w fizycznej postaci. Kto wobec tego zgubił, zniszczył albo oddał weksel, pozbawił się i wartości na nim zapisanej, i zabezpieczenia kontraktu. Przenoszenie praw z weksla polega wszak na puszczeniu go w obieg.

Treść weksla może być wpisana ręcznie albo maszynowo. Wolno nawet odbić pieczęć lub wykorzystać każdą znaną technikę poligraficzną. Konieczne jest natomiast, by każdy podpis na nim był własnoręczny i złożony z intencją zaciągnięcia zobowiązania wekslowego.

Istotą weksla jest więc to, że przez podpisanie i wydanie go dłużnik zaciąga wobec posiadacza tego papieru bezwarunkowe zobowiązanie, oderwane od podstawy gospodarczej, w związku z którą weksel został wystawiony. Skutkiem tego posiadacz, występując z roszczeniem zapłaty, która zawsze musi nastąpić w pieniądzu, nie ma potrzeby wykazywać istnienia przyczyny, dla której weksel został wystawiony. Tu widać rolę płatniczą i obiegową weksli, co jednak odstręcza przedsiębiorców od podpisywania ich, ponieważ obawiają się utraty kontroli nad takim zabezpieczeniem zaciąganych wierzytelności.

Równie ważne i jednocześnie ryzykowne jest to, że każda podpisana na wekslu osoba bierze na siebie odpowiedzialność za całe zobowiązanie wekslowe. Każdy podpis jest bowiem niezależny od innych. Gdyby więc nawet sygnatura wystawcy została sfałszowana, poręczyciel wekslowy (awalista) byłby zobowiązany do zapłaty całej sumy z weksla.

Prawo wekslowe wyróżnia dwa podstawowe rodzaje weksli: trasowany (tratę, weksel przekazowy lub ciągniony) oraz własny (sola weksel, suchy, prosty, osobisty). Różnica między nimi dotyczy dłużnika głównego. W wekslu trasowanym wystawca poleca zapłatę wskazanej przez siebie osobie określonej sumy na rzecz lub na zlecenie remitenta (wekslobiorcy). W wekslu własnym zaś wystawca sam zaciąga zobowiązanie. Ten zawiera bowiem bezwarunkowe przyrzeczenie zapłaty przez wystawcę określonej kwoty na rzecz lub na zlecenie oznaczonej w wekslu osoby.

Zabezpieczeniem zobowiązań często bywają weksle in blanco, dlatego narosło wokół nich nieco nieporozumień. Tymczasem tego rodzaju weksel niepełny w chwili wręczenia, tzn. niemający wszystkich ustawowo określonych elementów to tylko forma, jaką może przybrać zarówno weksel trasowany, jak i własny. Jest on mimo swojej niezupełności ważny, jeśli przynajmniej w zamiarze zaciągnięcia zobowiązania wekslowego złożyli na nim podpisy wystawca (gdy chodzi o weksel własny) i wystawca lub akceptant (na wekslu trasowanym). Prawo do wypełnienia weksla in blanco ma jego uprawniony posiadacz. Jest to osoba, której weksel został wręczony z intencją zaciągnięcia zobowiązania wekslowego lub jej następca.

Weksel in blanco dlatego jest ryzykownym dla dłużnika instrumentem, że zobowiązanie powstaje w chwili wręczenia go, natomiast ciężar dowodu, że został uzupełniony przez posiadacza inaczej, niż umówił się wystawca z remitentem, albo że był wręczony w innym celu niż ten, do jakiego został użyty, spoczywa na wystawcy. Stąd bierze się kluczowa rola deklaracji wekslowej. Dlatego nawet Sąd Najwyższy przypomniał, że ani niezupełność, ani nawet brak uzgodnień dotyczących zasad uzupełnienia weksla nie wpływają na powstanie odpowiedzialności wekslowej dłużnika wywodzonej z wypełnionego weksla. Odpowiedzialność ta powinna być oceniana według treści weksla. Stanowi to konsekwencję samodzielności i abstrakcyjności zobowiązania wekslowego, ale stawia w trudniejszej sytuacji dłużnika, który chciałby się od odpowiedzialności uwolnić. Skoro bowiem dłużnik może podważać sposób wypełnienia weksla wręczonego remitentowi jako niezupełny, powołując się na naruszenie uzgodnionych zasad uzupełnienia jego treści, to musi wykazać, że konkretne uzgodnienie w jakiejkolwiek formie nastąpiło. Remitent wypełniający weksel in blanco zastępuje wystawcę, działając z jego upoważnienia. Dlatego umocowany jest do wyboru odpowiedniej formuły określenia terminu płatności w zakresie niesprzecznym z postanowieniami porozumienia wekslowego (wyrok z 30 października 2008 r., IV CSK 238/08).

Atrakcyjny w obrocie profesjonalnym jest weksel trasowany. Wystawca wierzyciel kieruje w nim do swego dłużnika bezwarunkowe polecenie zapłaty określonej sumy na rzecz lub na zlecenie swego wierzyciela. Zawsze możliwe jest też złożenie weksla do dyskonta w banku. Ten ostatni wykupuje weksel przed terminem płatności. Wówczas posiadacz weksla (podawca) uzyskuje sumę wekslową pomniejszoną o dyskonto.

I to, co dla jednej strony jest niebezpieczeństwem, dla drugiej stanowi atrakcję weksla. Nie ma bowiem ograniczeń w przenoszeniu praw z niego wynikających. Wystarczy złożenie na odwrocie (rewersie) weksla pisemnego oświadczenia zbywcy. Musi ono zawierać przynajmniej jego podpis. Konieczne jest przy tym wydanie weksla nabywcy. Tak właśnie uzyskuje się kredyt kupiecki, ponieważ wręczenie weksla powoduje odroczenie terminu płatności.

Weksle zawsze można było sporządzać na dowolnym podkładzie. Skoro więc od początku 2007 r. nie ma urzędowych blankietów, których rola polegała przede wszystkim na wniesieniu w chwili zakupu druku opłaty skarbowej, sporządza się je przeważnie na czystej kartce (możliwość wykorzystania kupionych kiedyś blankietów choć nadal możliwa, nie wiąże się już z wnoszeniem opłaty skarbowej, która została zniesiona). Jednocześnie zniknął jednak z powszechnego użytku urzędowy wzór, który dawał przedsiębiorcom poczucie, że przy wystawianiu weksla się nie pomylą.

@RY1@i02/2011/041/i02.2011.041.210.0006.001.jpg@RY2@

Wzory

@RY1@i02/2011/041/i02.2011.041.210.0006.002.jpg@RY2@

Dobromiła Niedzielska-Jakubczyk, ekspert "Dziennika Gazety Prawnej"

Dobromiła Niedzielska-Jakubczyk

ekspert "Dziennika Gazety Prawnej"

Ustawa z 28 kwietnia 1936 r. - Prawo wekslowe (Dz.U. nr 37, poz. 282 ze zm.)