Przekształcenie czy wniesienie aportem

Błędnie uznaje się, że wniesienie jednoosobowej działalności gospodarczej do spółki handlowej stanowi przekształcenie przedsiębiorstwa w rozumieniu przepisów kodeksu spółek handlowych.

Wniesienie aportem przedsiębiorstwa do spółki handlowej jest jednym z typów zbycia przedsiębiorstwa. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 25 czerwca 2008 r. (III CZP 45/2008) potwierdził, iż poza zakresem pojęcia przedsiębiorstwa pozostają zobowiązania i obciążania związane z jego prowadzeniem.

Zatem w obecnym stanie prawnym zbycie przedsiębiorstwa należy uznawać za wiele sukcesji syngularnych.

W praktyce oznacza to, że biorąc pod uwagę umowy cywilnoprawne zawarte przez dane przedsiębiorstwo z konkretnymi kontrahentami, dokonanie czynności prawnej mającej za przedmiot sprzedaż przedsiębiorstwa (względnie wniesienie przedsiębiorstwa aportem do spółki handlowej) nie będzie skutkowało automatyczną zmianą podmiotu (strony) każdej z tych umów cywilnoprawnych ze zbywcy (jednoosobowa działalność gospodarcza) na nabywcę (spółka prawa handlowego), a więc nabywca nie stanie się z mocy prawa stroną zawartych przez zbywcę umów handlowych.

W celu przeniesienia praw i obowiązków z konkretnych umów należy posłużyć się przepisami kodeksu cywilnego, przede wszystkim art. 509 i 519. Art. 509 k.c. stanowi, że wierzyciel może bez zgody dłużnika przenieść wierzytelność na osobę trzecią (przelew), chyba że sprzeciwiałoby się to ustawie, zastrzeżeniu umownemu albo właściwości zobowiązania.

Z przepisu zatem wynika, że jeśli chodzi o aktywa (prawa) zbywcy wynikające z danej umowy, przeniesienie ich na nabywcę następuje na podstawie umowy przelewu wierzytelności zawartej pomiędzy zbywcą a nabywcą, bez wymogu uzyskania zgody dłużnika na taki przelew. Jednakże każdorazowo należy badać treść konkretnej umowy, bowiem w jej treści może znaleźć się zapis, iż strony wyłączają lub ograniczają taką możliwość lub uzależniają taką możliwość od spełnienia określonego warunku.

Przejęcie natomiast zobowiązań (innych obciążeń) związanych z prowadzeniem przedsiębiorstwa wymagać będzie zachowania rygorów wynikających z art. 519 k.c.

Zbywca będzie uprawniony do zawarcia ze spółką umowy o przejęcie obowiązków (względnie umowy o przeniesienie praw i obowiązków), ale dla skuteczności tej umowy będzie wymagana zgoda wierzyciela, a więc konkretnego kontrahenta.

Technicznie procedurę taką można przeprowadzić w dwojaki sposób:

● umową między zbywcą a spółką, a następnie wystosowaniem do kontrahenta pisma z informacją o zawarciu takiej umowy wraz z prośbą o wyrażenie na tę umowę zgody;

● trójstronnym porozumieniem pomiędzy zbywcą, spółką a kontrahentem o przeniesienie obowiązków (względnie praw i obowiązków).

Przeniesienie wierzytelności nastąpić może w szczególności w drodze sprzedaży, darowizny lub zamiany (art. 510 k.c.).

Przepisy nie pozwalają na przekształcanie działalności gospodarczej osoby fizycznej w spółki prawa handlowego, ponieważ kodeks spółek handlowych przewiduje przekształcanie jedynie spółek.

Zatem tylko do przekształcania spółek ma zastosowanie zasada kontynuacji, która w zakresie stosunków prawnych ex contractu oznacza, że treść stosunków prawnych łączących spółkę przekształcaną z kontrahentami nie ulega zmianie, przez co na spółce przekształconej nie ciąży obowiązek uzyskiwania zgody partnerów biznesowych na zmianę podmiotu umowy wzajemnej.

W przedsiębiorstwie wnoszonym aportem problem stosunków pracowniczych kształtuje się odmiennie niż przy przekształcaniu spółki.

W przypadku przekształcania spółek nie ma zastosowania art. 23¹ kodeksu pracy, albowiem nie mamy do czynienia z przejściem zakładu pracy na nowego pracodawcę, lecz z tym samym pracodawcą w nowej formie prawnej.

Wniesienie przedsiębiorstwa do spółki aportem skutkuje natomiast przejściem zakładu pracy na nowego pracodawcę, w związku z czym nakłada na pracodawcę m.in. obowiązek poinformowania pracowników o terminie przejścia zakładu pracy na nowego pracodawcę, jego przyczynach prawnych, ekonomicznych oraz socjalnych skutkach dla pracowników, a także zamierzonych działaniach dotyczących warunków zatrudnienia pracowników, a w szczególności warunków pracy i płacy.

Należy mieć na uwadze, że terminem przejścia zakładu pracy na nowego pracodawcę, o którym pracodawca powinien poinformować pracowników, jest data zawarcia umowy przenoszącej własność przedmiotu aportu.

Moment ten ma doniosłe znaczenie również ze względu na zaplanowanie dnia zamknięcia ksiąg rachunkowych i innej dokumentacji księgowej w podmiocie, który zbywa przedmiot aportu. Z pewnością łatwiej jest ustalić wcześniej datę wniesienia aportu niż datę przekształcania spółki, którą jest dzień rejestracji spółki przekształconej w KRS.

Z praktyki wynika, że najistotniejszą dla przedsiębiorców różnicą pomiędzy aportem a przekształceniem spółki jest kwestia następstwa prawnego, bowiem w wyniku wniesienia aportem do spółki przedsiębiorstwa osoby fizycznej, która prowadziła działalność na dużą skalę, zawierając wiele różnego rodzaju umów cywilnoprawnych, prowadząc postępowania sądowe i egzekucyjne przeciwko dłużnikom, uzyskiwanie zgody kontrahentów na zmianę podmiotu umowy wzajemnej wymaga sporego wysiłku, choćby organizacyjnego.

Przedsiębiorca musi zwrócić na ten aspekt uwagę przy planowaniu całego procesu, uwzględniając to, że wszystkie umowy, co do których kontrahent nie wyrazi zgody na przeniesienie, będą musiały być wykonywane w dalszym ciągu przez przedsiębiorcę.

Barbara Syska-Mazur

aplikant adwokacki

Michał Waluga

adwokat, Kancelaria Prawna Waluga i Wspólnicy