Syndyk może ściągać wpłaty na pokrycie kapitału zakładowego

Syndyk masy upadłości spółki akcyjnej ma legitymację do ściągnięcia od akcjonariuszy uzupełniających wpłat na pokrycie kapitału zakładowego, których termin płatności jeszcze nie upłynął przed datą ogłoszenia upadłości obejmującej likwidację majątku spółki akcyjnej, a akcjonariusze nie zostali wezwani do uzupełnienia wkładu przez likwidatorów zgodnie z art. 471 kodeksu spółek handlowych.

Powód - syndyk Masy Upadłości Przedsiębiorstwa Budowlano-Inwestycyjnego SA w likwidacji w upadłości likwidacyjnej wniósł o orzeczenie nakazem zapłaty w postępowaniu nakazowym, by J.S. zapłacił na jego rzecz kwotę 150 tys. zł wraz z ustawowymi odsetkami oraz kosztami postępowania. W uzasadnieniu żądania powód powołał się na spełnienie przesłanek z art. 471 k.s.h., wskazując, że pozwany obowiązany jest do uzupełnienia kapitału zakładowego spółki, podwyższonego uchwałą Nadzwyczajnego Zgromadzenia Akcjonariuszy o kwotę 400 tys. zł. Pozwanemu przysługuje 250 akcji uprzywilejowanych imiennych o wartości nominalnej 1 tys. zł każda, a opłacona przez niego wartość kapitału wynosi 100 tys. zł. Sąd okręgowy wydał nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym, w którym nakazał pozwanemu, by zapłacił powodowi kwotę 150 tys. zł wraz z ustawowymi odsetkami oraz orzekł o kosztach postępowania.

Sąd apelacyjny, rozpoznając apelację, powziął wątpliwość, czy literalna wykładnia art. 471 k.s.h. pozwala przyznać syndykowi uprawnienie do ściągnięcia od akcjonariuszy wpłat na pokrycie kapitału zakładowego, których termin płatności nie upłynął przed datą ogłoszenia upadłości obejmującej likwidację majątku spółki akcyjnej, a akcjonariusze nie zostali wezwani do uzupełnienia wkładu przez likwidatorów. Zagadnienie to przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia.

Sąd Najwyższy zauważył, że kapitał zakładowy jest konstrukcją, poprzez którą ustawodawca nakłada na spółkę i jej wspólników obowiązek utrzymywania przez cały czas istnienia spółki określonego w ustawie i statucie majątku (aktywów). Obowiązek ten nie stanowi gwarancji, że spółka będzie zawsze wypłacalna. Jest on jednak wyraźnym sygnałem dla wierzycieli spółki, że jej majątek powinien wynosić co najmniej tyle, ile kapitał zakładowy. Ponieważ kapitał zakładowy jest częścią majątku spółki, a o losach tego majątku na bieżąco decyduje zarząd, wierzyciel nie ma pewności, czy w konkretnej chwili majątek ten będzie co najmniej wynosił tyle, ile kapitał zakładowy.

Kapitał zakładowy, który powstaje z wkładów wnoszonych przez akcjonariuszy, zapewnić ma jednak to, że w ryzyku gospodarczym związanym z działalnością gospodarczą prowadzoną przez spółkę uczestniczą oni do wysokości zadeklarowanych wkładów. Konsekwencją tej zasady jest art. 471 k.s.h. Mając na uwadze, że likwidacja spółki nie zawsze musi być związana z jej niewypłacalnością, ustawodawca nie wymaga, by w przypadku każdej likwidacji likwidatorzy ściągali od akcjonariuszy zaległe wpłaty na kapitał zakładowy. Zgodnie z art. 309 par. 3 k.s.h. akcje mogą być opłacone w 1 /4 ich wartości nominalnej, a pozostała część ma być wpłacona w terminach ustalonych w statucie lub uchwale walnego zgromadzenia. Gdyby spółka postawiona w stan likwidacji dysponowała majątkiem pozwalającym na zaspokojenie wierzycieli, ściąganie zaległych wpłat od akcjonariuszy byłoby nieracjonalne. W takim przypadku wpłaty ściągnięte od akcjonariuszy, zgodnie z art. 474 k.s.h., i tak zostałyby im zwrócone przy podziale majątku pozostałego po zaspokojeniu lub zabezpieczeniu wierzycieli (tzw. sumy polikwidacyjnej).

Jeśli natomiast majątek spółki nie wystarcza na zaspokojenie jej wierzycieli, likwidatorzy mają obowiązek ściągnięcia od każdego akcjonariusza zaległej wpłaty w takiej wysokości, jakiej potrzeba na pokrycie zobowiązań spółki.

W przypadku ogłoszenia upadłości spółki jest oczywiste, że jej majątek nie wystarcza na pokrycie zobowiązań spółki. Zgodnie bowiem z art. 11 par. 2 Prawa upadłościowego i naprawczego - w przypadku spółki akcyjnej przesłanką ogłoszenia upadłości jest to, że jej zobowiązania przekraczają wartość jej majątku. Dlatego - zgodnie z funkcją kapitału zakładowego - akcjonariusze powinni wpłacić do spółki taką kwotę jaką zadeklarowali. Zdaniem Sądu Najwyższego, zwolnienie ich z tego obowiązku w przypadku upadłości doprowadziłoby do sytuacji, w której chroniony jest interes akcjonariuszy kosztem zmniejszonej ochrony interesu wierzycieli spółki.

Opracowała Teresa Siudem