Rada wierzycieli coraz częściej w postępowaniu upadłościowym

Rada wierzycieli jest fakultatywnym organem postępowania upadłościowego, którego zadaniem jest reprezentowanie interesu ogółu wierzycieli. Choć dotychczas mało znana, należycie wykorzystana może stanowić cenne źródło wiedzy o stanie postępowania upadłościowego, zapewniać większy stopień kontroli wierzycieli nad nim oraz odciążać pracę syndyka, zarządcy czy nadzorcy oraz sędziego komisarza. Radę może powołać wstępne zgromadzenie wierzycieli albo sędzia komisarz. Ten ostatni ustanawia radę i powołuje jej członków, kiedy uzna to za potrzebne. Jest jednak obowiązany ustanowić radę, jeżeli wniosek w tej sprawie zgłoszą wierzyciele reprezentujący łącznie co najmniej piątą część sumy wierzytelności uprawdopodobnionych (przed ustaleniem listy wierzytelności) lub uznanych. Ustanowiona w postępowaniu rada funkcjonuje aż do jego zakończenia. Nie przewidziano uchylenia aktu jej powołania. Sędzia komisarz i wierzyciele mają wpływ na skład rady wierzycieli, ale jej istnienia nie mogą zakończyć. Jeśli natomiast rady nie powołano, jej kompetencje wykonuje sędzia komisarz.

Dwa składy

Rada wierzycieli może mieć w zasadzie dwa składy: trzech członków i jednego zastępcę albo pięciu członków i dwóch zastępców. Zarówno wstępne zgromadzenie wierzycieli, jak i sędzia komisarz dysponują pełną swobodą wyboru członków rady. Sędzia komisarz może odwołać członków rady i powołać nowych, jeżeli nie pełnią należycie swoich obowiązków, nie stawiają się na posiedzenia rady, utrudniają jej prace czy przyczynili się do podjęcia przez radę uchwały sprzecznej z prawem, uchyloną potem przez sędziego komisarza. Zmienić skład rady wolno także na wniosek wierzycieli dysponujących łącznie jedną piątą sumy wierzytelności, które zostały uznane lub uprawdopodobnione. W razie nieuwzględnienia wniosku, sędzia komisarz obowiązany jest przedstawić go zgromadzeniu wierzycieli. W głosowaniu podejmuje ono wówczas uchwałę w przedmiocie zmiany składu rady większością wierzycieli mających przynajmniej połowę ogólnej sumy wierzytelności uznanych lub uprawdopodobnionych.

Członkiem rady może zostać każdy z wierzycieli (osoby fizyczne lub osoby prawne), których wierzytelności zostały uznane albo uprawdopodobnione. Członek rady wykonuje swoje obowiązki osobiście, ale wolno mu też za zgodą sędziego komisarza ustanowić pełnomocnika. Wierzyciel może także nie przyjąć obowiązków członka rady.

Rada wierzycieli służy pomocą syndykowi, zarządcy lub nadzorcy sądowemu m.in. poprzez udzielanie rad i wskazówek w zakresie likwidacji, prowadzenia przedsiębiorstwa lub sprawowania nadzoru. Jednocześnie rada kontroluje te osoby i ma prawo żądać od nich wyjaśnień. Może też badać księgi i dokumenty dotyczące upadłości, a także stan funduszów masy. Jeżeli rada dokonuje kontroli działalności syndyka (zarządcy, nadzorcy sądowego) lub badania stanu funduszów masy, to ma obowiązek sporządzić z tego badania sprawozdanie i przedłożyć je sędziemu komisarzowi. Z pozostałych czynności składa sprawozdanie jedynie na żądanie sędziego komisarza. Członkowie rady przy wykonywaniu swoich obowiązków muszą kierować się interesem ogółu wierzycieli.

Kompetencje

Zarówno w postępowaniu likwidacyjnym, jak i układowym istnieje zamknięty katalog czynności, które nie mogą być dokonane bez zezwolenia rady wierzycieli. W postępowaniu likwidacyjnych do czynności tych zalicza się: (i) dalsze prowadzenie przedsiębiorstwa przez syndyka, jeżeli ma trwać dłużej niż trzy miesiące od dnia ogłoszenia upadłości, (ii) odstąpienie od sprzedaży przedsiębiorstwa jako całości, (iii) sprzedaż praw i wierzytelności, (iv) zaciąganie pożyczek lub kredytów oraz obciążenie majątku upadłego ograniczonymi prawami rzeczowymi, (v) wykonanie lub odstąpienie od umowy wzajemnej, (vi) uznanie, zrzeczenie się i zawarcie ugody co do roszczeń spornych oraz poddanie sporu rozstrzygnięciu sądu polubownego.

W postępowaniu układowym zaś zezwolenia rady wymagają: (i) obciążenie przez upadłego albo zarządcę składników masy upadłości ograniczonymi prawami rzeczowymi w celu zabezpieczenia wierzytelności nieobjętej układem, (ii) obciążenie przez zarządcę składników masy innymi niż ww. prawami (iii) oraz zaciąganie przez zarządcę kredytów i pożyczek.

Rada wierzycieli jest ciałem kolegialnym i co do zasady pracuje w trybie posiedzeń, zaś swoje czynności wykonuje przez podjęcie uchwał.

Posiedzenia i uchwały

Uchwały rady zapadają większością głosów liczoną od pełnego składu rady. Oznacza to, iż niezależnie od liczby wierzycieli obecnych na głosowaniu w radzie trzyosobowej dwa głosy, a w radzie pięcioosobowej trzy głosy muszą być oddane za uchwałą, aby została ona przyjęta. Czynności kontrolne dotyczące syndyka (zarządcy lub nadzorcy sądowego), a także badanie funduszów masy upadłości rada może przeprowadzić przez oddelegowanego do tej czynności członka. Posiedzenie rady wierzycieli z zasady zwołuje syndyk (zarządca lub nadzorca sądowy). Posiedzenie wolno ponadto zwołać najstarszemu wiekiem członkowi rady (najczęściej będą to posiedzenia celem kontroli działalności i badania stanu funduszów masy), a także sędziemu komisarzowi - celem uzyskania opinii rady.

Zawiadomienie członków rady o posiedzeniu powinno nastąpić listem poleconym lub osobiście. W zawiadomieniu winny być wskazane miejsce i termin (data i godzina) posiedzenia. Posiedzeniu przewodniczy osoba, która je zwołała (przy czym sędzia komisarz czyni to bez prawa głosu, zaś jeżeli posiedzenie zwołał najstarszy wiekiem członek rady, to zarówno przewodniczy on posiedzeniu, jak i głosuje). Dowodem przeprowadzenia posiedzenia rady jest protokół, który powinien obejmować czas i miejsce posiedzenia, listę obecności, informację o sposobie zwołania posiedzenia, wymienienie osoby przewodniczącego, treść głosowanych uchwał oraz informację o wynikach głosowania. Sędziemu komisarzowi doręczyć należy protokół z każdego posiedzenia rady wierzycieli, natomiast syndykowi (zarządcy lub nadzorcy sądowemu) tylko, jeśli był obecny na posiedzeniu.

Sędzia komisarz może w terminie tygodnia od dnia przedłożenia mu odpisu protokołu uchylić uchwałę rady wierzycieli. Powody uchylenia obejmują sprzeczność z prawem lub naruszenie dobrych obyczajów. Uchwała jest sprzeczna z prawem, gdy naruszono prawo przy jej podejmowaniu (nie było odpowiedniej większości, nie powiadomiono wszystkich członków rady) lub gdy jej treść narusza bezwzględnie obowiązujące normy prawa materialnego (przy czym sprzeczność ta może dotyczyć zarówno prawa upadłościowego i naprawczego, jak i innych aktów prawnych). Sprzeczność z dobrymi obyczajami zachodzi wtedy, gdy treść uchwały godzi w powszechnie przyjęte normy moralne, zwyczaje i sposoby postępowania. Postanowienie sędziego komisarza w przedmiocie uchylenia uchwały rady jest zaskarżalne, wymaga zatem uzasadnienia i doręczenia zarówno członkom rady wierzycieli, jak i upadłemu oraz syndykowi (zarządcy lub nadzorcy sądowemu).

Niewykluczone odszkodowanie

Członek rady wierzycieli odpowiada za szkodę wynikłą z nienależytego pełnienia obowiązków. Odpowiedzialność ta oparta jest na zasadzie winy. Jest to jednak odpowiedzialność za działania własne, a nie odpowiedzialność zbiorowa. Jeżeli zatem szkodę wyrządzono uchwałą rady, odpowiedzialność ponoszą tylko ci z członków rady wierzycieli, którzy głosowali za jej podjęciem. Treścią uchwały rada wierzycieli może wyrządzić szkodę, jeżeli na przykład wyrażono zgodę na sprzedaż majątku zdecydowanie poniżej jego aktualnej wartości rynkowej bądź nie zezwolono na odstąpienie od umowy, której wykonanie naraziło masę upadłości na straty. Szkody wywołanej działaniami rady wierzycieli nie można dochodzić w postępowaniu upadłościowym. Naprawienie jej wymaga wytoczenia osobnego procesu winnym nienależytego pełnienia obowiązków członkom rady.

Ze sprawowaniem funkcji członka rady wierzycieli wiążą się koszty. Z tego powodu ustawa przewiduje dla członków prawo do zwrotu wydatków koniecznych, a także prawo do wynagrodzenia. Wydatki konieczne to wydatki bezpośrednio związane z udziałem w posiedzeniu. W ich ramach może być uwzględniony koszt dojazdu (paliwo do samochodu, bilet kolejowy) oraz koszt noclegu przy dojeździe z odległej miejscowości. Wynagrodzenie za udział w posiedzeniu rady winno być zależne od zakresu dokonanych czynności oraz stopnia zawiłości sprawy. Górna granica wynagrodzenia za jedno posiedzenie stanowi 3 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku w czwartym kwartale roku poprzedniego ogłoszonego przez prezesa GUS. Obecnie takie wynagrodzenie maksymalne za jedno posiedzenie wynosi zatem niewiele ponad 113 zł.

@RY1@i02/2012/220/i02.2012.220.21500070b.802.jpg@RY2@

Piotr Zimmerman, radca prawny Zimmerman i Wspólnicy Sp.k.

Piotr Zimmerman

radca prawny Zimmerman i Wspólnicy Sp.k.