Kupując udziały w rosyjskiej spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, nie wolno zapomnieć o pierwszeństwie

Jednym ze sposobów wejścia na rynek rosyjski przez polskiego przedsiębiorcę jest nabycie udziału w rosyjskiej spółce z o.o. Tego typu rozwiązanie może być jednak ograniczone, zarówno na poziomie ustawowym, jak i statutowym. Aby uniknąć ewentualnych trudności, należy na początku dokonać odpowiednich ustaleń.

Zgodnie z ustawą federalną z 8 lutego 1998 r. o spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością, wspólnikom przysługuje prawo pierwszeństwa do nabycia udziału w kapitale zakładowym spółki. W przypadku zamiaru zbycia udziału osobie trzeciej (np. polskiemu przedsiębiorcy), wspólnik w pierwszej kolejności powinien przedstawić ofertę nabycia udziału pozostałym wspólnikom, wysyłając ją na adres spółki. Oferta powinna mieć formę pisemną. Wspólnicy mogą skorzystać z pierwszeństwa w ciągu trzydziestu dni od przedstawienia im oferty. Statut spółki (stanowiący odpowiednik umowy spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w prawie polskim) może tu przewidywać dłuższy termin. Ponadto nabycie udziału przez wspólnika musi nastąpić za cenę nie wyższą niż zaproponowana osobie trzeciej. Ewentualnie statut może z góry określać cenę nabycia udziału, którą wspólnik zamierzający skorzystać z pierwszeństwa ma zapłacić niezależnie od tej zaproponowanej osobie trzeciej. W efekcie, jeżeli statut przewiduje cenę nabycia udziału, to ta przedstawiona osobie trzeciej nie może być niższa od zastrzeżonej dla pozostałych wspólników.

Bariery na poziomie statutowym

Jak wynika z ustawy federalnej, statut spółki może przewidywać pierwszeństwo spółki do nabycia udziału, jeżeli wspólnicy spółki nie skorzystają ze swojego prawa. W przypadku gdy statut daje takie prawo spółce, powinien zakreślić także termin, w jakim wspólnicy oraz spółka mogą to prawo wykonać. Postanowienia te mają zatem charakter dyspozytywny. Dodatkowo w statucie wolno z góry ustalić cenę nabycia udziału także dla spółki.

Zbycie udziału osobie trzeciej może nastąpić wcześniej, przed upływem terminów realizacji prawa pierwszeństwa. Dzieje się tak, kiedy wspólnicy lub sama spółka na piśmie (wraz z notarialnym poświadczeniem podpisów) odmówili skorzystania z przysługującego im uprawnienia. W przeciwnym wypadku należy oczekiwać końca terminów. Bezskuteczny ich upływ ustawa traktuje jako równoznaczny z tym, że wspólnicy lub spółka prawa nie wykonali i osoba trzecia może nabyć udział.

Ustawa wskazuje również, że w przypadkach w niej przewidzianych lub jeżeli statut tak stanowi, zbycie udziału wolno uzależnić od uprzedniej aprobaty spółki. Ponadto brak przeszkód, aby w statucie postawić warunek zgody samej spółki. Wspólnicy lub spółka mogą nie wyrazić zgody na zbycie udziału. Mają na to trzydzieści dni od dnia, w którym na adres spółki dostarczone zostało stosowne zapytanie lub oferta. Statut może jednak przewidywać inny termin. Bezskuteczny jego upływ jest równoznaczny z wyrażeniem zgody na zbycie udziału.

Kolejna kwestia przy nabywaniu udziału w rosyjskiej spółce z ograniczoną odpowiedzialnością to forma czynności prawnej, której jest ono przedmiotem. Otóż poza wyjątkami przewidzianymi w ustawie wymaga się zachowania formy notarialnej, pod rygorem nieważności.

Konsekwencje naruszeń

W przypadku zbycia udziału z naruszeniem prawa pierwszeństwa służącego wspólnikom lub spółce, ci mogą zwrócić się do sądu rosyjskiego o przeniesienie udziału. Mają na to trzy miesiące, od kiedy dowiedzieli się lub powinni byli dowiedzieć się o przeniesieniu udziału na osobę trzecią. To samo dotyczy sytuacji zbycia udziału mimo odmowy pozostałych wspólników lub spółki na dokonanie tej czynności, gdy ich zgoda na zbycie udziału jest wymagana.

Po co to wszystko

Powyższe rozwiązania potencjalnemu nabywcy udziału mogą wydawać się zniechęcające. Nie powinny jednak być tak odbierane. Ich celem jest przede wszystkim ochrona interesów pozostałych wspólników spółki i jej samej. Ustawodawca rosyjski niejako odgórnie stara się zabezpieczyć sytuację wspólników, stawianych przed możliwością wejścia do spółki nowego wspólnika, którego cele i zamiary nie muszą być im znane. Warto zwrócić uwagę, iż ustawodawca rosyjski takich rozwiązań nie narzuca, większość z nich ma przecież charakter dyspozytywny i wcale nie musi znaleźć swojego odzwierciedlenia w statucie spółki. Ponadto ustosunkowanie się do powyższych ograniczeń w celu nabycia udziału w spółce z o.o. w przyszłości może okazać się dla polskiego przedsiębiorcy bardziej opłacalną i pewniejszą inwestycją niż zakładanie własnej działalności na rynku rosyjskim od zera.

Krok po kroku

Polski przedsiębiorca, który zamierza nabyć udział w rosyjskiej spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, powinien w pierwszej kolejności zbadać, czy statut spółki nie przewiduje żadnych dodatkowych obostrzeń związanych z jej uprawnieniem do nabycia udziału przed osobą trzecią oraz czy wspólnikom lub spółce nie przysługuje prawo do wyrażenia zgody na zbycie udziału. Dodatkowo należy liczyć się z możliwością skorzystania z pierwszeństwa przez pozostałych wspólników. Ponadto zapobiegliwy przedsiębiorca powinien sam poczynić ustalenia, czy wspólnik, od którego nabywa udział, powziął wszystkie przewidziane przez prawo czynności dla zbycia udziału osobie trzeciej.

@RY1@i02/2012/161/i02.2012.161.215000600.802.jpg@RY2@

Marcin Stępień, rawnik w zespole Russian Desk Kancelarii Prawnej Chałas i Wspólnicy

Marcin Stępień

prawnik w zespole Russian Desk Kancelarii Prawnej Chałas i Wspólnicy