Hipoteka nie zawsze zwolni przedsiębiorstwo od osobistej odpowiedzialności

Odpowiedzialność firmy będącej w upadłości, która poręczyła spłatę kredytu i zabezpieczyła ją hipoteką, jest nieograniczona. Oznacza to, że wierzyciel może egzekwować dług z całego jej majątku, a nie tylko z hipotecznych nieruchomości. Tak uchwalił wczoraj Sąd Najwyższy.

Przedsiębiorstwo budownictwa przemysłowego w upadłości z Krakowa dało bankowi poręczenie spłaty kredytu udzielonego spółce córce tego przedsiębiorstwa - firmie Apartamenty Ludwinów. Następnie upadłe przedsiębiorstwo ustanowiło na rzecz banku hipotekę na swoich nieruchomościach do kwoty 79 mln zł. Powstał przez to spór, czy upadłe przedsiębiorstwo jest dłużnikiem osobistym, czy rzeczowym banku.

Różnica jest bowiem taka, że dłużnik rzeczowy odpowiada względem wierzyciela tylko z przedmiotu obciążonego hipoteką. Natomiast dłużnik osobisty odpowiada całym swoim majątkiem, zarówno teraźniejszym, jak i przyszłym. Jeżeli przedsiębiorstwo zostałoby uznane za dłużnika osobistego, to zmalałyby szanse na zaspokojenie innych wierzycieli poza hipotecznym. Ten bowiem ma pierwszeństwo w kolejce do odzyskania swoich należności.

Z tego powodu syndyk wystąpił o uznanie za bezskuteczne obciążenie majątku przedsiębiorstwa hipoteką. Jego zdaniem skoro upadły poręczył za zapłatę cudzego długu, to nie może być uznawany za dłużnika osobistego. Jednak zdaniem banku nie ma wątpliwości, że umowa poręczenia kreuje dług i odpowiedzialność osobistą poręczyciela. Przepis, który był podstawą sporu - art. 130 prawa upadłościowego i naprawczego (Dz.U. z 2003 r. nr 60, poz. 535 ze zm.), mówi jedynie, że sędzia komisarz na wniosek syndyka uzna za bezskuteczne w stosunku do masy upadłości obciążenie majątku upadłego hipoteką, jeżeli upadły nie był dłużnikiem osobistym zabezpieczonego wierzyciela, a obciążenie to zostało ustanowione w ciągu roku przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości i w związku z jego ustanowieniem upadły nie otrzymał żadnego świadczenia.

Zdaniem syndyka przepis ten powinien mieć na celu eliminowanie czynności prawnych niekorzystnych dla wierzycieli. Sędzia komisarz przychylił się do tego stanowiska i uznał, że czynność jest bezskuteczna. Sąd upadłościowy, rozpoznając zażalenie banku, miał jednak wątpliwości, czy w takiej sytuacji upadły powinien zostać uznany dłużnikiem osobistym i przedstawił to zagadnienie prawne Sądowi Najwyższemu.

SN orzekł, że firma w upadłości, która udzieliła poręczenia i zabezpieczyła wykonanie tego zobowiązania, ustanawiając hipotekę, jest dłużnikiem osobistym zabezpieczonego wierzyciela. Oznacza to, że jej odpowiedzialność jest nieograniczona.

Ewa Maria Radlińska

ewa.radlinska@infor.pl

Uchwała Sądu Najwyższego z 8 sierpnia 2012 r., sygn. akt III CZP 42/12.