Kara za naruszenie prawa powinna być proporcjonalna do szkody

Wszelkiego rodzaju naruszenia prawa stwarzają po stronie przedsiębiorców wiele zagrożeń. Na planie komercyjnym istotne znaczenie mają ryzyka biznesowe związane z możliwością dalszego, niezakłóconego funkcjonowania przez przedsiębiorcę na rynku i aktywności gospodarczej. Równie ważne są ryzyka prawne, o zakresie i skali uzależnionych od typu naruszeń i obejmujących je unormowań.

Naruszeniami, które z uwagi na skalę zagrożeń w szczególny sposób wpływają na sytuację przedsiębiorcy, są te dotyczące prawa antymonopolowego. Jak stanowi art. 106 ust. 1 ustawy z 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (u.o.k.k.), Dz.U. nr 50, poz. 331, naruszenie prawa antymonopolowego polegające m.in. na zawarciu antykonkurencyjnego porozumienia lub stosowaniu nieuczciwych warunków umów zawieranych z konsumentami podlega karze do 10 proc. rocznego przychodu przedsiębiorcy. Istotne są też naruszenia proceduralne związane z prowadzonymi przez organ antymonopolowy postępowaniami, w szczególności z niezapowiedzianymi kontrolami prowadzonymi w związku z podejrzeniem naruszenia prawa (dawn raid). Zgodnie z art. 106 ust. 2 u.o.k.k. polski organ antymonopolowy władny jest nałożyć na przedsiębiorcę niewspółdziałającego w toku kontroli karę pieniężną w wysokości do 50 milionów euro.

Uwzględniając to, jak poważne konsekwencje może mieć dla przedsiębiorcy naruszenie prawa antymonopolowego, niezwykle ważne stają się kryteria i zasady, których organ antymonopolowy powinien przestrzegać, aby kara była odpowiednio wyważona w kontekście okoliczności faktycznych danej sprawy.

Zarówno Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, jak i Komisja Europejska, prowadzące sprawy dotyczące naruszenia prawa antymonopolowego, nie dysponują w tym zakresie pełną dowolnością. Dla przykładu zgodnie z art. 111 u.o.k.k. przy ustalaniu wysokości kary pieniężnej polski organ antymonopolowy ma obowiązek uwzględnić w szczególności okres, stopień oraz okoliczności naruszenia przepisów. Użycie zwrotu "w szczególności" nadaje wskazanym kryteriom charakter otwarty, co rodzi konieczność odwołania się do określonych zasad i pojęć istotnych dla skalkulowania wysokości kary pieniężnej.

Jak wskazał rzecznik generalny Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej Yves Bot w opinii z 21 czerwca 2011 r. w sprawie dotyczącej kary w wysokości 38 milionów euro, nałożonej przez Komisję Europejską na E.O.N. za naruszenie reguł proceduralnych w toku niezapowiedzianej kontroli (sprawa C-89/11 P), zasadą o naczelnym charakterze, którą organ nakładający karę powinien mieć zawsze na uwadze, jest zasada proporcjonalności. W myśl tej reguły organ antymonopolowy ma obowiązek przeprowadzić szczegółową analizę wszelkich okoliczności faktycznych sprawy w celu ustalenia kary w wysokości odpowiadającej wadze danego naruszenia.

Okoliczności istotne dla ustalenia poziomu kary obejmują m.in. zachowanie przedsiębiorcy (a w szczególności, czy jego działanie było zawinione, czy też nieumyślne), udział przedsiębiorcy w porozumieniu, skalę jego działalności, wartość sprzedawanych produktów, zyski, które przedsiębiorca czerpie z tytułu naruszenia i ryzyka, jakie wynikają z danego naruszenia w kontekście celów prawa antymonopolowego. Aby uwzględnić te okoliczności w toku procesu ustalania wymiaru kary, organ antymonopolowy powinien przeprowadzić szczegółową analizę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i tak zebrany materiał odnieść do obiektywnych kryteriów ustalania kary.

Powyższa opinia stanowi bardzo jasny i ważny sygnał dla przedsiębiorców, że kara ustalona przez organ antymonopolowy w postępowaniu musi mieć swoje oparcie w faktach i dowodach zgromadzonych przez organ, które powinny podlegać ocenie z punktu widzenia naczelnych zasad postępowania, w szczególności zasady proporcjonalności.

@RY1@i02/2012/132/i02.2012.132.21500020f.802.jpg@RY2@

Jarosław Fidala Kancelaria Prawna Schampera, Dubis, Zając i Wspólnicy Sp.k

Jarosław Fidala

Kancelaria Prawna Schampera, Dubis, Zając i Wspólnicy Sp.k