Czy obowiązuje nakaz lojalności

Tak. Działalność pozostałych udziałowców spółki jawnej jest działalnością konkurencyjną i stanowi naruszenie nakazu lojalności.

Zgodnie z art. 56 kodeksu spółek handlowych (k.s.h.) wspólnik ma obowiązek powstrzymania się od wszelkiej działalności sprzecznej z interesami spółki. Nie może on w szczególności bez wyraźnej lub domniemanej zgody pozostałych wspólników zajmować się interesami konkurencyjnymi, a w tym uczestniczyć w spółce konkurencyjnej jako wspólnik spółki cywilnej, spółki jawnej, partner, komplementariusz lub członek organu spółki.

Zwraca na to uwagę wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 3 lutego 2009 r. (I ACa 550/08, Legalis). Orzeczenie to zostało wydane w stanie faktycznym podobnym do opisanego w pytaniu. Sąd wyjaśnił w nim, że wynikający z art. 56 k.s.h. zakaz konkurencji stanowi konkretyzację ogólnego wymogu lojalnego współdziałania wspólników w interesie spółki. Działalność konkurencyjna nie jest bowiem zgodna z ciążącym na wspólnikach obowiązkiem wspierania i rozwijania spółki. Cała działalność wspólników ma być skierowana na jej dalszy rozwój, a nie na wspieranie innych, konkurencyjnych spółek lub prywatnych interesów poszczególnych wspólników. Zdaniem warszawskiego sądu zajmowanie się interesami konkurencyjnymi może dotyczyć każdej formy prowadzenia działalności gospodarczej, to jest np. przez przedsiębiorcę jednoosobowego, w formie udziału w spółdzielni lub członkostwa w organach przedsiębiorstwa państwowego, które jest konkurencyjne. Kodeks spółek handlowych szczególne znaczenie w tym zakresie przypisuje jednak udziałowi w spółkach - w charakterze wspólnika spółki cywilnej, osobowych spółek handlowych lub członka organu spółki z o.o. bądź akcyjnej. W rozpatrywanej sprawie warszawski sąd uwzględnił powództwo jednego ze wspólników, który - wskazując na naruszenie zakazu konkurencji - domagał się pozbawienia pozostałych wspólników prawa reprezentowania spółki. W uzasadnieniu orzeczenia sąd podkreślił, że pozbawienie wspólnika prawa reprezentowania spółki nie oznacza jednak pozbawienia tej osoby prawa prowadzenia spraw spółki. W myśl art. 39 par. 1 k.s.h. jest to bowiem nie tylko prawo, ale też obowiązek każdego wspólnika, a więc i takiego, który został pozbawiony prawa reprezentacji.

Naruszenie przez wspólników obowiązku lojalności może także skutkować zastosowaniem sankcji z art. 57 k.s.h. W świetle tego przepisu każdy wspólnik ma prawo żądać wydania spółce korzyści, jakie osiągnął wspólnik naruszający zakaz konkurencji, lub naprawienia wyrządzonej jej szkody. Roszczenia te przedawniają się z upływem sześciu miesięcy od dnia, w którym wszyscy pozostali wspólnicy dowiedzieli się o naruszeniu zakazu, nie później jednak niż z upływem trzech lat. Możliwe jest także wyłączenie danego wspólnika ze spółki, a nawet jej rozwiązanie w drodze orzeczenia sądu.

Leszek Jaworski

dgp@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 56, art. 57, art. 63 par. 1 i 2 ustawy z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. nr 94, poz. 1037 z późn. zm.).