Wspólnicy mogą uniknąć sporów

Jednym z rodzajów umorzenia udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością przewidzianym w art. 199 kodeksu spółek handlowych (Dz.U. z 2000 r. nr 94, poz. 1037 ze zm.) jest umorzenie przymusowe. Dla tego rodzaju umorzenia charakterystyczne jest to, że odbywa się ono bez zgody wspólnika. Z uwagi na swój szczególny charakter związany z ingerencją spółki w majątek wspólnika bez jego zgody, a często nawet przy jego wyraźnym sprzeciwie, ustawodawca wprowadził obowiązek określenia w umowie spółki szczegółowego trybu i przesłanek przeprowadzenia umorzenia przymusowego. Następuje ono na podstawie uchwały zgromadzenia wspólników. Powinna ona zawierać uzasadnienie. Zasadą jest, że za umorzone udziały w tym trybie wspólnikowi przysługuje wynagrodzenie, które nie może być niższe od wartości przypadających na udział aktywów netto wykazanych w sprawozdaniu finansowym za ostatni rok obrotowy, pomniejszonych o kwotę przeznaczoną do podziału między wspólników. Jedynie za zgodą wspólnika umorzenie udziałów może odbyć się bez wynagrodzenia. W praktyce ten rodzaj umorzenia udziałów wykorzystywany jest w różnych celach, zarówno związanych z majątkiem spółki (np. umorzenie udziałów w celu pokrycia starty bilansowej), jak też ze strukturą spółki jako prywatnoprawnej organizacji o charakterze korporacyjnym (np. zamknięcie kręgu wspólników czy wprowadzenie regulacji dziedziczenia udziałów).

Najwięcej kłopotów sprawia wspólnikom precyzyjne określenie przesłanek umorzenia przymusowego. Pod pojęciem przesłanek umorzenia przymusowego należy rozumieć takie okoliczności, które mogą uzasadniać pozbawienie wspólnika, mimo braku jego zgody, praw udziałowych w spółce. Mogą to być zarówno okoliczności zawinione przez wspólnika, jak i niezwiązane z jego winą. Powinny być one określone na tyle precyzyjnie, aby wspólnik wiedział, jakie zachowanie może być kwalifikowane jako przesłanka umorzenia przymusowego. Możliwe wydaje się wymienienie w umowie przyczyn umorzenia za pomocą niedookreślonych pojęć prawnych (na przykład poważne naruszenie konkretnego obowiązku spółkowego). Jednak przesłanki te powinny być na tyle skonkretyzowane, aby wspólnik mógł ułożyć swoje zachowanie według kryteriów wskazanych w umowie spółki. Sprecyzowanie w umowie spółki przesłanek umorzenia przymusowego wydaje się konieczne jeszcze z innego względu. Przede wszystkim pozwala na uniknięcie ewentualnych sporów pomiędzy spółką a wspólnikiem, którego udziały ulegają umorzeniu, co do zaistnienia okoliczności przewidzianych w umowie spółki jako przesłanki umorzenia przymusowego. Przykładowo można wskazać, że w praktyce w wielu umowach spółek z ograniczoną odpowiedzialnością pojawia się jako przesłanka umorzenia przymusowego prowadzenie działalności konkurencyjnej wobec spółki przez wspólnika czy działanie przez niego na szkodę spółki. Brak konkretyzacji ww. przesłanek w umowie spółki np. poprzez wskazanie, że działanie na szkodę powinno zostać stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu, oraz niemożliwość weryfikacji, w sposób obiektywny tego czy wspólnik prowadzi działalność konkurencyjną wobec spółki, prowadzi w praktyce do wypaczania instytucji przymusowego umorzenia i wykorzystywania tej instytucji przez wspólników do eliminowania niechcianych wspólników. W przypadku kwestionowania przez wspólnika zaistnienia przesłanek może on żądać uchylenia uchwały lub stwierdzenia jej nieważności.

Instytucja przymusowego umorzenia udziałów nie jest czymś, co obowiązkowo powinno się zamieszczać w umowie spółki. Jeżeli już jednak wspólnicy zdecydują się na wprowadzenie możliwości przymusowego umorzenia udziałów w umowie spółki, powinni oni zadbać o maksymalnie precyzyjne określenie przesłanek tego umorzenia.

@RY1@i02/2012/051/i02.2012.051.215000200.802.jpg@RY2@

Krzysztof Topolewski, adwokat, Kancelaria Adwokatów i Radców Prawnych P.J.Sowisło & Topolewski

Krzysztof Topolewski

adwokat, Kancelaria Adwokatów i Radców Prawnych P.J.Sowisło & Topolewski