Odmowa sprzedaży uzasadniona wyjątkowo

Niekiedy zdarza się, że sprzedawca odmawia kontrahentowi - czy to przedsiębiorcy, czy też konsumentowi - sprzedaży określonego towaru. Zachowanie takie, choć z pozoru legalne, może niekiedy wywoływać ujemne dla sprzedawcy skutki prawne.

Jedną z najważniejszych zasad prawa cywilnego jest tzw. swoboda kontraktowania. Wyrażona w kodeksie cywilnym zasada swobody umów oznacza, że to stronom danej transakcji pozostawiono nie tylko prawo jej dowolnego ukształtowania - oczywiście w ustawowych granicach - ale także możliwość wyboru kontrahenta. Każde prawo napotyka wszakże ograniczenia. Ich zakres, a także możliwe sankcje zależne są bowiem od kilku dodatkowych czynników.

Pierwszym z nich jest rodzaj prowadzonej przez sprzedawcę działalności. Jeżeli zajmuje się on detaliczną sprzedażą towarów lub świadczeniem usług gastronomicznych oraz umyślnie bez uzasadnionej przyczyny odmawia sprzedaży towaru - to czyn taki stanowi wykroczenie zagrożone karą grzywny w kwocie od 20 zł do 5000 zł. Przepisy nie rozróżniają przy tym ani towaru ani nabywcy, któremu odmówiono sprzedaży produktu lub usługi. Wykroczenie zostanie więc popełnione również, gdy z odmową spotka się klient będący przedsiębiorcą.

Warunek uzasadnionej odmowy spełniać będzie np. odmowa sprzedaży alkoholu lub wyrobów tytoniowych osobom niepełnoletnim, a także inne sytuacje, w których doszłoby do naruszenia prawa. Za usprawiedliwione może być uznane także zarezerwowanie towaru dla wcześniejszego klienta, o ile u danego sprzedawcy istnieje taka praktyka. W takim wypadku należałoby jednak rzecz stosownie oznaczyć bądź usunąć z miejsca sprzedaży. Wyłożenie rzeczy wraz ceną stanowi bowiem ofertę, która po jej przyjęciu przez klienta nie może być już swobodnie wycofana.

Na gruncie obrotu profesjonalnego odmowa sprzedaży towaru jednemu z kontrahentów może stanowić czyn nieuczciwej konkurencji, jeśli prowadzi do utrudniania dostępu do rynku. Ta z pozoru groźnie brzmiąca formuła odnosi się do sytuacji, w których np. jedyny na danym obszarze hurtownik sprzedający materiały niezbędne do wytworzenia produktów finalnych odmawia ich sprzedaży niektórym kontrahentom, przez co utrudnia im produkcję towaru i wejście z nim na rynek. Podobny zarzut będzie dotyczył przedsiębiorcy sprzedającego unikatowy towar lub usługę, którego sprzedaż tylko wybranym klientom może dawać im nadmierną przewagę nad pozostałymi. Poszkodowanemu przysługiwać będzie roszczenie odszkodowawcze, ale także o opublikowanie stosownego oświadczenia w prasie.

Jeśli sprzedawców jest kilku i wspólnie odmawiają oni dostawy towaru tym samym podmiotom - sytuacja taka może być rozpatrywana jako zakazane porozumienie ograniczające konkurencję. To zaś może prowadzić do nałożenia kar finansowych przez prezesa UOKiK.

@RY1@i02/2014/135/i02.2014.135.21500040b.802.jpg@RY2@

Michał Koralewski radca prawny

Michał Koralewski

radca prawny

Podstawa prawna

Art. 353¹, art. 543 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 121).

Art. 135 ustawy z 20 maja 1971 r. - Kodeks wykroczeń (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 482 ze zm.).

Art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów z 16 lutego 2007 r. (Dz.U. nr 50, poz. 331 ze zm.).

Art. 15 ust. 1 pkt 3 ustawy z 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (t.j. Dz.U. z 2003 r. nr 153, poz. 1503 ze zm.).