Jak dopasować umowę do potrzeb kolejnej generacji

● Wejście spadkobierców do spółki

Zasadą w przypadku spółek osobowych, np. jawnej lub komandytowej, jest rozwiązanie spółki w razie śmierci jednego z jej wspólników. Dlatego umowa spółki powinna zawierać wyraźne postanowienie, że na miejsce zmarłego wspólnika wstępują jego spadkobiercy. Jeżeli jest ich kilku, możliwe jest określenie w umowie, że takie uprawnienie będzie przysługiwało tylko jednemu z nich lub że prawa spadkobierców będzie wykonywał specjalnie powołany pełnomocnik.

Zasada odwrotna obowiązuje w przypadku spółki z o.o. Tu dopiero mocą umowy można wyłączyć spadkobierców od wejścia do spółki. Umową można również ograniczyć liczbę spadkobierców obejmujących udziały czy ustalić zasady wyboru nowych wspólników, np. poprzez wprowadzenie wymogu posiadania określonych kwalifikacji.

● Wykonawca testamentu

Postanowienia umowy powinny być możliwie ściśle dopasowane do testamentu spadkodawcy. Zwłaszcza w małych spółkach. Jeżeli testament przewiduje powołanie wykonawcy testamentu, który przez pewien czas będzie wykonywał prawa i obowiązki spadkobierców, umowa musi zawierać odpowiednie postanowienia choćby co do tego, że taka osoba będzie mogła wykonywać prawo głosu w spółce i współdecydować o istotnych dla niej sprawach.

● Zarząd i zgromadzenie wspólników

Niemniej istotne jest ustalenie zasad dotyczących prowadzenia spraw spółki i jej reprezentacji. Jeżeli do spółki mają wstąpić spadkobiercy, warto, by kwestie te zostały z góry rozstrzygnięte, co pozwoli zapobiec potencjalnym konfliktom. Niezależnie od rodzaju spółki należy zwłaszcza ustalić, jakie sprawy wymagają współdziałania wspólników bądź ich jednomyślności.

W przypadku spółki z o.o. ważne jest ustalenie zasad głosowania na zgromadzeniu wspólników, w tym dotyczących quorum, tj. liczby wspólników, którzy muszą się na nim stawić, żeby było zdolne do podejmowania uchwał. Jeżeli wiadomo, że część spadkobierców nie zamierza czynnie uczestniczyć w pracach zgromadzenia, możliwe jest ustalenie z góry, że ich nieobecność nie spowoduje paraliżu decyzyjnego w spółce.

● Wspólność małżeńska

Warto pochylić się również nad przypadkiem, gdy udziały należą do majątku wspólnego małżonków. Umowa powinna zawierać regulacje dotyczące tego, czy małżonek niebędący dotychczas wspólnikiem może wstąpić do spółki w miejsce zmarłego wspólnika, a jeżeli nie, regulować zasady należnej mu spłaty.

● Przyjęcie do spółki nowego wspólnika

Umowa spółki powinna także regulować zasady wejścia do spółki nowych wspólników, jeszcze za życia dotychczasowych udziałowców. Mogą to być przyszli spadkobiercy albo inni wybrani przez wspólnika następcy. Do rozważenia jest zarówno wyjście ze spółki dotychczasowego wspólnika i wejście na jego miejsce następcy, jak i przyjęcie wspólnika niejako obok przyszłego spadkodawcy. W spółkach osobowych ogół praw i obowiązków wspólnika może być przeniesiony na inną osobę tylko wtedy, gdy umowa spółki tak stanowi. Wymaga to zgody pozostałych wspólników, chyba że taki obowiązek zostanie w umowie wprost wyłączony. Przystąpienie nowego wspólnika obok dotychczasowego wymaga zawsze zgody pozostałych udziałowców. W spółce z o.o. zbycie udziałów jest dozwolone zawsze, chyba że umowa stanowi inaczej, np. uzależnia zbycie od zgody spółki. Takie postanowienie zapewnia, co do zasady, stabilność spółki, jednak w obliczu sukcesji warto ograniczyć je w ten sposób, by zgoda nie była potrzebna, np. gdy zbycie następuje na rzecz przyszłego spadkobiercy.

● Działanie tylko na korzyść firmy

W obliczu wejścia do spółki nowych udziałowców warto ustalić też, w jakim zakresie ich zachowanie musi pozostawać w zgodzie z dobrem spółki. Chodzi tu przede wszystkim o prowadzenie interesów konkurencyjnych. Umowa powinna zawierać wyraźną klauzulę ze wskazaniem, jakie interesy uważa się za konkurencyjne i jakie będą skutki naruszenia zakazu przez wspólnika. Możliwe jest połączenie takiej klauzuli ze wskazaniem ważnych powodów, w razie zaistnienia których wspólnik mógłby zostać wyłączony ze spółki. ©?