Po 13 listopada dla wierzycieli nie tylko ułatwienia, ale też nowe obowiązki

Sposobem na zwiększenie szansy odzyskania należności od dłużnika może być wpis w rejestrze prowadzonym przez biuro informacji gospodarczej. Od 13 listopada zmienią się istotnie zasady dokonywania tych wpisów. Przewidziano ułatwienia dla wierzycieli. Po pierwsze, będą oni mieli możliwość wpisywania dłużników do BIG już po upływie 30 dni od terminu płatności - zamiast obecnych 60 dni. Pozwoli to na wcześniejsze podejmowanie działań windykacyjnych, co może mieć duże znaczenie. Po drugie, zwiększy się zakres informacji, jakie można uzyskać w BIG, gdyż biura będą się musiały wymieniać informacjami. Będą miały też dostęp do szerszego katalogu baz danych gospodarczych.

Przy okazji wprowadzono mechanizmy, które mają chronić dłużników przed nieuprawnionymi wpisami. Dłużnik będzie mógł m.in. zgłosić sprzeciw przeciwko wpisowi. Dla wierzyciela niesie to ze sobą nowe obowiązki, m.in. musi poinformować dłużnika o prawie do złożenia sprzeciwu. A to oznacza, że już za kilka dni wezwania do zapłaty trzeba przeredagować, wpisując do nich nową klauzulę informacyjną. Ukłonem w stronę dłużników jest również ograniczenie możliwości wpisywania do BIG-ów długów starszych niż 10 lat. Więcej uwagi trzeba będzie także poświęcić wpisom nieaktualnym.

Zmian jest więcej. Mają one znaczący wpływ na cały proces wpisywania do BIG i przebieg procedur reklamacyjnych. Przybliżamy zatem w poradniku, jak na zmienionych od 13 listopada zasadach wpisać dłużnika do BIG: co się zmieniło, jakie warunki trzeba spełnić, jakie nowe możliwości ma wierzyciel, jakie obowiązki, a jakie nowe prawa zyskał dłużnik. Przedstawiamy stan prawny, jaki będzie miał miejsce już po zmianach.

JP

Więcej informacji

Zdolność płatnicza potencjalnego kontrahenta to jedno z głównych kryteriów, którym kierują się i które bardzo dokładnie sprawdzają przezorni przedsiębiorcy przed nawiązaniem współpracy. Wiedza o tym, jak w przeszłości regulował swoje zobowiązania partner, czy spłaca je terminowo, czy nie zalega innym, jest bardzo cenna. Sprawdzenie tej wiarygodności jest ważnym elementem ograniczania ryzyka prowadzenia działalności gospodarczej. Przy powszechnie występujących zatorach płatniczych i ogólnie złej sytuacji finansowej przedsiębiorstw sprawdzenie wiarygodności potencjalnego klienta pozwala na określenie realnych szans odzyskania należności za wykonane usługi (dostawy).

Istotną rolę w zapobieganiu przypadkom podejmowania współpracy z nieuczciwymi bądź niewypłacalnymi podmiotami pełnią różnego rodzaju bazy informacji, w których przedsiębiorca może sprawdzić wypłacalność kontrahenta.

Rola biur

Prowadzenie baz tego rodzaju informacji jest regulowane przez przepisy z uwagi na możliwość nadużyć i naruszania dobrego imienia podmiotów w nich ujawnianych. Podstawowym aktem, który określa zasady gromadzenia danych o przedsiębiorcach mających problemy z regulowaniem zobowiązań oraz nadzór nad ich prowadzeniem, jest ustawa z 9 kwietnia 2010 r. o udostępnianiu informacji gospodarczych i wymianie danych gospodarczych (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 1015 ze zm.; dalej: u.u.i.g.).

Podmiotami, których zadaniem jest gromadzenie danych firm posiadających zadłużenie, są biura informacji gospodarczej (dalej: BIG lub biuro). Wiedzę tę zdobywają od wierzycieli, którzy przekazują im dane o swoich nierzetelnych kontrahentach. W praktyce wygląda to w uproszczeniu tak: jeśli przedsiębiorca w toku prowadzonej działalności gospodarczej ma do czynienia z nierzetelnym klientem, który nie reguluje swojego wymagalnego długu, informacja o nim i długu może zostać przekazana do BIG. Potocznie mówi się o wpisie do rejestru dłużników. Z jednej strony taki wpis staje się ostrzeżeniem dla innych. Ale z drugiej strony sama zapowiedź, że taki wpis zostanie dokonany - na dłużników działa mobilizująco. Fakt, że dane dotyczące firmy mogą się znaleźć w rejestrze, a przez to w posiadaniu innych przedsiębiorców, powoduje, iż są bardziej skorzy, by spłacić swoje wymagalne zobowiązania. Jak wynika z badań przeprowadzonych przez BIG InfoMonitor - po wysłaniu wezwania do zapłaty zawierającego ostrzeżenie o możliwości wpisania długu do BIG ok. 60 proc. dłużników reguluje zaległość, a kolejne 25 proc. płaci je niezwłocznie po wpisaniu informacji o długu do rejestru BIG.

Z uwagi na duże ryzyko nadużyć związanych z prowadzeniem i udostępnianiem baz informacji o dłużnikach i wierzycielach u.u.i.g. przewiduje surowe wymogi dla przedsiębiorców, którzy chcą prowadzić działalność tego rodzaju. Zgodnie z art. 5 ust. 1 u.u.i.g. biuro informacji gospodarczej może być prowadzone wyłącznie w formie spółki akcyjnej, przy czym jej kapitał zakładowy nie może być niższy niż 4 mln zł.

Według informacji zamieszczonej na stronie Ministerstwa Rozwoju w kraju działa obecnie pięć BIG.

Kluczowa nowelizacja

Od poniedziałku 13 listopada br. zacznie obowiązywać nowelizacja u.u.i.g. dokonana ustawą z 7 kwietnia 2017 r. o zmianie niektórych ustaw w celu ułatwienia dochodzenia wierzytelności (Dz.U. z 2017 r. poz. 933, dalej: nowelizacja). Ustawodawca, wprowadzając zmiany, chciał:

● ułatwić dostęp do kompleksowej informacji o wiarygodności płatniczej małym i średnim przedsiębiorcom;

● umożliwić budowę pełniejszych (kompletnych, aktualnych, wiarygodnych) baz danych o zobowiązaniach pozwalających lepiej weryfikować możliwości płatnicze obecnych i potencjalnych kontrahentów;

● zmniejszyć koszty dostępu do informacji o wiarygodności płatniczej, zgromadzonej i udostępnianej przez wszystkie biura;

● wzmocnić ochronę dłużników przed nieuzasadnionym wpisem do rejestru;

● zwiększyć pewność płatniczą w obrocie handlowym.

Biuro powie więcej

Rejestry dłużników prowadzone przez pięć niezależnie działających BIG nie są ze sobą powiązane. Wprawdzie u.u.i.g. mówi, że w drodze porozumienia biura mogą wymieniać między sobą informacje, to jednak do takiego układu nie doszło. W praktyce oznaczało to, że przedsiębiorca, aby mieć pełny obraz swojego ewentualnego kontrahenta, musiał skorzystać z usług kilku podmiotów (a co za tym idzie, zawrzeć odrębne umowy z każdym z biur). To generowało dodatkowe koszty. Od 13 listopada br. to się zmieni. Nowelizacja wprowadziła bowiem obowiązek wzajemnego przekazywania danych o poszczególnych zobowiązaniach przedsiębiorcy między biurami oraz udzielania zbiorczej informacji gospodarczej z kilku baz na podstawie jednego wniosku klienta BIG. Biura będą miały ustawowy obowiązek pośredniczenia przy przekazywaniu danych w ten sposób (art. 8a u.u.i.g.).

Ponadto po nowelizacji BIG zyskają prawo do pozyskiwania informacji na temat sprawdzanej firmy czy osoby z innych rejestrów, jak np. z KRS, CEiDG, PESEL, REGON, a także z dopiero powstających: Centralnego Rejestru Restrukturyzacji i Upadłości (CRRiU) i Rejestru Należności Publicznoprawnych (RNP). W efekcie z jednego raportu będzie można dowiedzieć się nie tylko, czy prześwietlany klient lub kontrahent ma zaległości w BIG, lecz także czy nie toczyła się wobec niego nieskuteczna egzekucja widoczna w CRRiU.

Wybór rejestru

Przed skorzystaniem z usług BIG warto zapoznać się z treścią regulaminu zarządzania danymi znajdującymi się w biurze. Dokument ten określa podstawowy zakres działania konkretnego BIG, a w szczególności zasady przekazywania informacji gospodarczych do niego. Co powinno znaleźć się w jego treści, wskazuje art. 11 u.u.i.g. Regulaminy są zamieszczane na stronach internetowych poszczególnych biur. Co ważne dla wierzycieli, regulamin określa zasady, na jakich może on uzyskać dostęp do danych o swoich kontrahentach. Powinien on również opisywać zasady usuwania informacji gospodarczych oraz ich aktualizacji. Regulamin może określać inne dane, jak choćby tryb i sposób zawarcia przez wierzyciela z biurem umowy o udostępnianie informacji gospodarczych, zasady, na jakich następuje dostęp do danych biura przechowywanych w systemie informatycznym.

Od 13 listopada 2017 r. regulamin będzie musiał określać dodatkowy tryb realizacji wniosku o udostępnienie danych z innego BIG niż ten, którego dokument ten dotyczy, jeżeli biuro przewiduje realizację takich wniosków również w innym trybie niż teletransmisja danych. Od ww. daty w regulaminie trzeba będzie wskazać katalog przykładowych rodzajów dokumentów potwierdzających nieistnienie lub wygaśnięcie zobowiązania albo stanowiących podstawę do aktualizacji informacji gospodarczych.

Ponadto regulamin od 13 listopada br. będzie musiał być uzupełniony o regulacje, które określą szczegółowy tryb wnoszenia i rozpatrywania sprzeciwu składanego przez dłużnika oraz postępowania biura w przypadku jego otrzymania.

Zawarcie umowy

Wierzyciel, który chce pozyskiwać z rejestru dłużników dane o potencjalnym kontrahencie lub przekazywać informacje o zaległych płatnościach, musi uprzednio zawrzeć z wybranym biurem umowę o udostępnianie tych danych.

Umowa o współpracy jest sporządzana na piśmie pod rygorem nieważności. Potwierdza to orzecznictwo. Jak wskazał Sąd Rejonowy w Bydgoszczy w wyroku z 7 czerwca 2016 r. (sygn. akt VIII GC 346/16), do zachowania pisemnej formy czynności prawnej wystarcza złożenie własnoręcznego podpisu na dokumencie obejmującym treść oświadczenia woli. Istotna jest też wymiana tak podpisanych dokumentów przez każdą ze stron.

PRZYKŁAD 1

Warunki skutecznie zawartej umowy

BIG zaproponował Janowi C. zawarcie umowy o współpracy. Przesłano mu formularz tej umowy. Jan C. podpisał go i faksem przesłał do BIG. Złożenie przez przedsiębiorcę podpisu na formularzu i przesłanie go faksem do BIG nie skutkowało jeszcze zawarciem umowy o współpracy. Nie spełniono bowiem warunku podpisu własnoręcznego, ponieważ faks jest jedynie kopią danego pisma, czyli również kopią złożonego na nim podpisu. Co więcej, do zawarcia umowy konieczna jest wymiana dokumentów podpisanych przez każdą ze stron. Natomiast w niniejszej sprawie nie doszło do przekazania BIG podpisanej przez Jana C. umowy i odwrotnie. Przesłanie formularza obejmującego kompletne postanowienia proponowanej umowy należy traktować jako ofertę, która uzależnia zawarcie kontraktu jedynie od akceptacji swoich postanowień przez adresata (wyrok Sądu Rejonowego we Wrocławiu z 8 listopada 2013 r., sygn. akt XV GC 1139/13).

Umowy zwykle obejmują swoim zakresem dwa obszary, tj. przekazywanie informacji oraz ujawnienie danych zawartych w rejestrze. W praktyce BIG występują najczęściej wzorcowe umowy (formularze) nazywane często umowami abonenckimi, w ramach których wierzyciele deklarują korzystanie (pobieranie lub przekazywanie) z informacji gospodarczych zgromadzonych w biurze, np. w cyklach miesięcznych, za określoną, z góry pobieraną opłatą. Przepisy u.u.i.g. nie określają wysokości tych opłat. Cenniki są ustalane przez poszczególne BIG.

Rozwiązanie umowy

W przypadku trwałego zaprzestania wykonywania działalności gospodarczej wierzyciel powinien rozwiązać umowę zawartą z BIG. Ma na to 14 dni od zaprzestania działalności. Podobnie jak umowa, oświadczenie o jej rozwiązaniu również musi być złożone w formie pisemnej. Co ważne, za naruszenie tego obowiązku grozi kara grzywny w wysokości do 30 tys. zł (art. 49 u.u.i.g.).

Jak uzyskać poszerzoną informację z BIG

Przedsiębiorca złoży wniosek do biura, z którym ma podpisaną umowę, o podanie informacji przechowywanych w innych (innym) BIG.

W podaniu trzeba wskazać biuro (biura), z których mają być uzyskane informacje oraz numer NIP podmiotu, którego dotyczy wniosek.

Dane występującego z wnioskiem nie będą dostępne dla pozostałych biur.

Ujawnienie informacji gospodarczych na podstawie wniosku podlegać będzie opłacie zgodnie z obowiązującym w danym biurze cennikiem, nie wyższej niż 30 zł od informacji uzyskanych z jednego biura. Łączny koszt wniosku będzie stanowił iloczyn kwoty do 30 zł i liczby biur, z których informacje stanowić będą przedmiot wniosku jednolitego.

Biuro przekaże informacje o danym podmiocie do biura ujawniającego niezwłocznie, ale nie później niż w ciągu 24 godzin, w trybie teletransmisji.

W przypadku złożenia i odbioru informacji osobiście w siedzibie biura albo drogą elektroniczną maksymalny łączny czas na uzyskanie przez zainteresowanego informacji na podstawie takiego wniosku u.u.i.g. określa na 48 godzin.

Biura będą mogły samodzielnie określić w regulaminach zarządzania danymi inne fakultatywne tryby realizacji takich wniosków, np. korespondencyjnie.

Wpis na nowych zasadach

Po 13 listopada informacje o zaległości szybciej będą mogły trafić do rejestrów dłużników. Skrócono z 60 do 30 dni termin, jaki musiał upłynąć od daty wymagalności wierzytelności do daty, w której możliwe staje się przekazanie danych do BIG.

Wierzyciele mają możliwość przekazania danych dotyczących ich kontrahentów w sytuacji, gdy ci mają status dłużników niebędących konsumentami. Wpis do rejestru dłużników jest jednak możliwy, gdy zostaną spełnione warunki określone w art. 15 ust. 1 u.u.i.g.

Ramka 1. Jaki podmiot można zgłosić

● osoba fizyczna wykonująca działalność gospodarczą, zobowiązana względem wierzyciela w związku z wykonywaną działalnością gospodarczą,

● osoba fizyczna, która zakończyła wykonywanie działalności gospodarczej, w zakresie zobowiązań względem wierzyciela związanych z zakończoną działalnością gospodarczą (rozszerzenie pojęcia obowiązuje od 13 listopada br.),

● osoba prawna lub jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, zobowiązana względem wierzyciela w związku z wykonywaną działalnością gospodarczą lub stosunkiem prawnym.

Wymogiem jest, aby zobowiązanie powstało w związku z określonym stosunkiem prawnym, w szczególności z tytułu umowy związanej z wykonywaniem działalności gospodarczej.

Minimalna łączna kwota zobowiązań wpisywanych do rejestru dłużników musi wynosić co najmniej 500 zł. W przypadku zobowiązań wyrażonych w walucie obcej kwoty przelicza się, biorąc się pod uwagę średni kurs walut obcych ogłaszany przez Narodowy Bank Polski w dniu przekazania informacji gospodarczej do biura.

Wysłanie monitu

Warunkiem wpisania dłużnika do rejestru było do tej pory to, aby świadczenie było wymagalne co najmniej od 60 dni. Od 13 listopada br. okres ten będzie krótszy i będzie można wpisać dłużnika, jeżeli od dnia jego wymagalności minęło 30 dni.

Kolejnym wymogiem jest wysłanie monitu do dłużnika. Co bardzo istotne, wpis do rejestru może nastąpić po upływie co najmniej miesiąca od wysłania przez wierzyciela listem poleconym wezwania do zapłaty albo doręczenia go do rąk własnych dłużnika.

Monit ten doręcza się na adres wskazany przez dłużnika. Jeżeli go nie wskazał, wówczas wezwanie wysyła się na adres siedziby dłużnika lub miejsca wykonywania działalności gospodarczej. W monicie trzeba zawrzeć ostrzeżenie o zamiarze przekazania danych do rejestru, z podaniem firmy i adresu siedziby BIG. Od 13 listopada br. wezwanie do zapłaty musi zawierać informację o możliwości zgłoszenia przez dłużnika sprzeciwu (art. 15a ust. 2 u.u.i.g.).

PRZYKŁAD 2

Konieczne spełnienie wymogów

Adam C. prowadzi sklep meblowy. Podpisał umowę z ich producentem (Jerzym W.) na dostarczenie towaru. Dostawa nastąpiła 20 października. Adam C. za towar miał zapłacić do 20 listopada. Okres wymagalności przypada na 21 listopada. W związku z tym, że przedsiębiorca nie wywiązał się ze swojego zobowiązania, Jerzy W. 21 grudnia skierował do kontrahenta wezwanie do zapłaty zaległej należności wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w transakcjach handlowych. W treści tego monitu poinformowano dłużnika o możliwości zgłoszenia przez niego sprzeciwu. Po upływie 30 dni od wysłania wezwania Jerzy W., jeżeli Adam C. nie ureguluje wierzytelności, może zgłosić dane dłużnika do BIG.

PRZYKŁAD 3

Nowa klauzula w wezwaniu do zapłaty

Klauzula informacyjna może wyglądać następująco:

"W przypadku nieuregulowania płatności we wskazanym terminie, zgodnie z ustawą o udostępnianiu informacji gospodarczych z 14 lutego 2003 r., informacja o zadłużeniu zostanie przekazana do XYZ Biura Informacji Gospodarczej SA.

Informuję, że zgodnie z art. 15a ust. 2 tej ustawy, dłużnik ma możliwość wniesienia sprzeciwu wobec zamiaru przekazania informacji do biura informacji gospodarczej".

Jak powinien wyglądać nowy szablon wezwania do zapłaty po 13 listopada br., pisaliśmy już w Firmie i Prawie ("Trzeba opracować nowy wzór wezwania do zapłaty", s. C 8), DGP nr 196 z 10 października 2017 r.

Elektroniczne wezwanie

Od 13 listopada br. będzie dopuszczalne elektroniczne wysyłanie monitów, o ile umowa między wierzycielem a dłużnikiem (niebędącym konsumentem), z której wynika zobowiązanie, przewiduje możliwość wysłania mu wezwania do zapłaty w formie elektronicznej na wskazany w umowie adres poczty elektronicznej. Zgodnie z art. 15 ust. 1a u.u.i.g., warunek doręczenia takiego elektronicznego monitu uważa się za spełniony, jeśli upłynął co najmniej miesiąc od wysłania wezwania do zapłaty zgodnie z postanowieniami umowy.

Raz poinformowany

Nowelizacja w dodanym art. 15b u.u.i.g. przewidziała, że nie jest konieczne informowanie dłużnika o możliwości przekazania jego danych do BIG w sytuacji, gdy ma on już zaległość wobec tego wierzyciela z tego samego tytułu (zobowiązania jednorodne wynikające z tego samego stosunku prawnego, np. umowy najmu) i informacja w tym zakresie znajduje się już w rejestrze. Wierzyciel musi jednak we wcześniejszym wezwaniu do zapłaty poinformować dłużnika o tym, że odrębne wezwanie do zapłaty nie jest wymagane w odniesieniu do kolejnych świadczeń okresowych (art. 15b pkt 1 u.u.i.g.). Rozwiązanie to ma zmniejszyć koszty związane z przekazywaniem informacji gospodarczych do biur. Zacznie ono obowiązywać od 13 listopada br.

PRZYKŁAD 4

Bez wysyłania monitu

Marian K. wynajął Marii B. lokal użytkowy. Czynsz miesięczny wynosi 1000 zł. Maria B. zalega z zapłatą świadczenia za wynajmowany lokal. Marian B. w ostatnim wezwaniu do zapłaty poinformował najemczynię, że odrębne wezwanie do zapłaty nie jest wymagane w odniesieniu do kolejnych świadczeń okresowych. Maria B. jest już wpisana do rejestru dłużników w BIG. Za październik najemczyni ponownie nie zapłaciła czynszu. Marian K. nie musi jej informować o przekazaniu jej danych do rejestru.

Bez starych zadłużeń

Po zmianach nie można grozić wierzycielowi wpisem w nieskończoność. Na mocy nowelizacji niemożliwy stał się wpis dłużnika do rejestru, gdy upłynęło 10 lat od dnia wymagalności zobowiązania. W przypadku roszczeń stwierdzonych prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu powołanego do rozpoznawania spraw danego rodzaju albo orzeczeniem sądu polubownego, jak również roszczeń stwierdzonych ugodą zawartą przed sądem albo przed sądem polubownym albo ugodą zawartą przed mediatorem i zatwierdzoną przez sąd - nie może upłynąć 10 lat od dnia stwierdzenia roszczenia. Warunek ten musi być spełniony od 13 listopada br.

Informacje o zadłużeniu mogą być również przekazywane przez wierzycieli wtórnych (np. firmy windykacyjne) nabywające wierzytelności na rynku. W tym przypadku nabywca został uprawniony do przekazania informacji o zadłużeniu wobec dłużnika, którego dług został zakupiony.

PRZYKŁAD 5

Uprawnienia wierzyciela wtórnego

Przedsiębiorca Marek Z. zawiera ze swoim kontrahentem Andrzejem P. umowę cesji, na podstawie której nabywa wierzytelności o zapłatę przysługujące Andrzejowi P. od jego dłużników, tj. Barbary K. i Witolda W. Obaj dłużnicy mają status przedsiębiorców. Marek Z. rozpoczyna czynności windykacyjne i wskazuje, że w przypadku braku zapłaty dane o zadłużeniu zostaną przekazane do rejestru dłużników. Marek Z. może kierować do Barbary K. i Witolda W. takie ostrzeżenie, gdyż jako wierzyciel wtórny może wpisywać do BIG dane dłużników z nabytych wierzytelności.

Katalog danych

Zakres informacji gospodarczych, jakie może przekazać wierzyciel o dłużniku niebędącym konsumentem, został wyczerpująco określony w art. 15 ust. 2 u.u.i.g. Przekroczenie tego katalogu informacji spowoduje odmowę przyjęcia informacji przez BIG.

Tabela 1. Zakres przekazywanej informacji ⒸⓅ

● nazwa albo firma*, ● siedziba i adres*, ● numer właściwego rejestru wraz z oznaczeniem sądu rejestrowego, ● numer identyfikacji podatkowej (NIP) lub inny numer identyfikacyjny w przypadku osoby zagranicznej, o której mowa w art. 5 pkt 2 lit. b i c ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej*, ● numer REGON, jeżeli został nadany, ● imiona, nazwiska i numer PESEL lub inny numer potwierdzający tożsamość wspólników, osób wchodzących w skład organów zarządzających lub prokurentów, ● imiona i nazwiska pełnomocników, o ile zostali ustanowieni, ● oznaczenie głównego przedmiotu wykonywanej działalności gospodarczej.	● imiona i nazwisko, ● numer PESEL lub inny numeru potwierdzający tożsamość, ● seria i numer dowodu osobistego lub innego dokumentu potwierdzającego tożsamość, ● firma*, ● oznaczenie miejsca zamieszkania i adres do doręczeń lub adres, pod którym jest wykonywana działalność gospodarcza, ● numer identyfikacji podatkowej (NIP) lub inny numer identyfikacyjny w przypadku osoby zagranicznej, o której mowa w art. 5 pkt 2 lit. a ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej*, ● numer REGON, jeżeli został nadany, ● numer właściwej ewidencji wraz z oznaczeniem organu ewidencyjnego lub numer właściwego rejestru wraz z oznaczeniem sądu rejestrowego w przypadku osoby zagranicznej, o której mowa w art. 5 pkt 2 lit. a ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej, ● imiona i nazwiska pełnomocników, o ile zostali ustanowieni, ● oznaczenie głównego przedmiotu wykonywanej działalności gospodarczej.
● tytuł prawny*, ● kwota i waluta, ● kwota zaległości*, ● data powstania zaległości*, ● informacja o postępowaniach dotyczących zobowiązania, ● informacja o kwestionowaniu przez dłużnika istnienia całości lub części zobowiązania*, ● data wysłania listem poleconym albo doręczenia dłużnikowi do rąk własnych wezwania do zapłaty, zawierającego ostrzeżenie o zamiarze przekazania danych do biura informacji gospodarczej, z podaniem firmy i adresu siedziby tego biura*, ● informacja o zbyciu wierzytelności, ● inne informacje przekazane w trybie i na zasadach określonych w art. 18 u.u.i.g, czyli o wywiązywaniu się z zobowiązań, ● informacje o tym, że dłużnik uznaje roszczenie za przedawnione*.

* Brak tych danych powoduje zwrócenie wniosku do uzupełnienia.

Informacja o tym, że dłużnik uznaje roszczenie za przedawnione, będzie rejestrowana w BIG po 13 listopada br. Ustawodawca uznał, że wiadomość o ciążących na dłużniku zobowiązaniach przedawnionych ma istotne znaczenie gospodarcze: pozwala na ocenę zachowań płatniczych dłużnika. Zobowiązanie przedawnione jest zobowiązaniem istniejącym, choć brak jest możliwości jego przymusowego wyegzekwowania na drodze sądowej. Dlatego w bazach biur widoczna będzie historia płatnicza dłużnika obejmująca również te informacje.

Regulacja art. 2 ust. 1 pkt 4 lit. j u.u.i.g. posługuje się sformułowaniem "uznaje za przedawnione", aby uniknąć wątpliwości, czy konieczne jest podniesienie przez dłużnika zarzutu w znaczeniu formalnym dla zaistnienia tej okoliczności. Wierzyciel, mając wiedzę o tym, że dłużnik uznaje roszczenie za przedawnione, powinien wskazać ten fakt, przekazując informacje gospodarcze do biura lub zaktualizować przekazane dane, jeśli taką wiedzę uzyska później. Dłużnik będzie miał możliwość oświadczenia, że uznaje zobowiązanie za przedawnione także w sprzeciwie (art. 15a i art. 21a u.u.i.g.), co będzie obligowało odpowiednio wierzyciela lub BIG do przekazania lub aktualizacji informacji gospodarczej w tym zakresie (tj. wskazanie, iż dłużnik uznaje dane roszczenie za przedawnione).

Do rejestru mogą być wpisane dane wspólników dłużnika w spółce osobowej (np. cywilnej) lub akcjonariusza bądź wspólnika dłużnika będącego jednoosobową spółką akcyjną lub spółką z ograniczoną odpowiedzialnością.

Po spełnieniu wszystkich warunków wymienionych w art. 15 ust. 1 u.u.i.g. wierzyciel może przekazać do biura wyłącznie wskazane w przepisie informacje gospodarcze. W odniesieniu do informacji dotyczącej siebie (jako wierzyciela) zakres informacji uzależniony jest od tego, w jakiej formie prowadzi działalność gospodarczą.

Postępowanie z długami stwierdzonymi tytułem wykonawczym

Znacznie prościej jest wpisać dłużnika do rejestru, gdy jego zobowiązanie jest stwierdzone tytułem wykonawczym. Katalog przesłanek umożliwiających wpis do rejestru zawiera art. 16 u.u.i.g. Z tego przepisu wynika, że każda wierzytelność stwierdzona tytułem wykonawczym, bez względu na jej wysokość, może być zgłoszona do BIG. Nie ma w tym przypadku warunku minimalnej wysokości wymagalnego zobowiązania. Odstąpiono od wymogu skierowania przez wierzyciela wezwania do zapłaty, a także obowiązku oczekiwania 30 dni od takiego wysłania, aby móc przekazać informację do biura. Wierzyciel mający tytuł wykonawczy ma jedynie obowiązek doręczenia dłużnikowi informacji o zamiarze przekazania danych do biura i odczekania 14 dni od takiego zawiadomienia.

Zakres informacji gospodarczych, przekazywanych przez wierzyciela mającego tytuł wykonawczy, jest identyczny, jak ten określony w

Przepisy u.u.i.g. przewidują możliwość przekazania do biura jeszcze jednej kategorii danych. Mianowicie zgodnie z art. 17 ust. 1 u.u.i.g. przedsiębiorca może w każdym czasie przekazać do biura informację gospodarczą dotyczącą posłużenia się wobec niego podrobionym lub cudzym dokumentem, a w szczególności dokumentem potwierdzającym tożsamość lub zaświadczeniem o zatrudnieniu bądź zarobkach. Przekazanie tego rodzaju danych może wpłynąć prewencyjnie i uchronić innych uczestników obrotu gospodarczego przed współpracą z nierzetelnymi podmiotami.

Lepsza ochrona dłużnika

Wprowadzono mechanizmy, które mają chronić przed nieuprawnionymi wpisami do rejestru, m.in. możliwość zgłoszenia przez dłużnika sprzeciwów do BIG i wierzyciela. Dla tego ostatniego oznacza to nowe obowiązki

Nowelizacja wprowadziła nowe rozwiązanie, które ma chronić dłużników przed nieuzasadnionym wpisem do rejestru. Chodzi o sprzeciw wobec zamiaru przekazania danych do rejestru.

Postępowanie reklamacyjne

DŁUŻNIK MA DWIE DROGI WNIESIENIA SPRZECIWU. MOŻE GO WNIEŚĆ DO WIERZYCIELA (I) LUB DO BIG (II)

Każdy dłużnik, który otrzymał wezwanie do zapłaty zawierające ostrzeżenie o zamiarze przekazania danych do biura, będzie miał prawo do złożenia sprzeciwu do wierzyciela wobec zamiaru przekazania informacji gospodarczej do BIG. Wraz ze sprzeciwem dłużnik będzie mógł przedłożyć dokumenty lub ich kopie (skany) potwierdzające tezy zawarte w sprzeciwie.

Jeśli wierzyciel nie uwzględni sprzeciwu i zdecyduje się na przekazanie informacji gospodarczej do BIG, powinien wskazać na okoliczności podniesione w sprzeciwie, z których wynika, że kwestionuje zobowiązanie w całości lub w części, czy uznaje je za przedawnione.

● Dłużnik może wnieść do biura sprzeciw dotyczący nieaktualności, nieprawdziwości, niekompletności, przekazania lub przechowywania niezgodnie z ustawą informacji gospodarczych mających status informacji aktualnych. Dłużnik powinien udokumentować okoliczności uzasadniające sprzeciw. Składając sprzeciw, dłużnik powinien go udokumentować. Może zatem złożyć np. dokumenty urzędowe, zaakceptowane rachunki, pisemne oświadczenia o uznaniu długu, zaakceptowane przez dłużnika żądania zapłaty, weksle, czeki, warranty, rewersy, umowy, dowody spełnienia świadczenia wzajemnego, faktury lub rachunki - w każdej formie, która pozwoli na ustalenie ich treści i nie będzie rodziła uzasadnionych wątpliwości co do prawdziwości dokumentu.

● BIG może zwrócić się do wierzyciela lub dłużnika o dodatkowe wyjaśnienia.

30 dni z możliwością przedłużenia do 45 dni.

W razie uzasadnionego przypuszczenia, że dotyczą one zobowiązania, które nie istnieje lub wygasło, biuro wstrzymuje publikację na okres 30 dni - do czasu wyjaśnienia.

W pozostałych przypadkach BIG może wstrzymać ujawnianie informacji gospodarczych objętych sprzeciwem na okres konieczny do rozpatrzenia sprzeciwu, nie dłuższy niż 30 dni.

Przedłużenie okresu wstrzymania. Biuro może przedłużyć okres wstrzymania ujawniania informacji gospodarczych objętych sprzeciwem jedynie wówczas, gdy jego rozpatrzenie wiąże się ze szczególnymi trudnościami i na okres, który łącznie nie przekracza 45 dni od dnia wstrzymania ujawniania informacji gospodarczej.

● Aktualizacja danych. BIG dokona aktualizacji informacji w razie: uzasadnionej informacji o tym, że dłużnik kwestionuje zobowiązanie w całości lub w części, uznaje je za przedawnione lub toczy się postępowanie sądowe dotyczące zobowiązania - przez oznaczenie informacji gospodarczej jako kwestionowanej przez dłużnika, dotyczącej roszczenia uznawanego za przedawnione itp.; powzięcia uzasadnionej informacji o tym, że są one nieprawidłowe lub nieaktualne.

● Zawieszenie ujawniania informacji do czasu wyjaśnienia sprawy. W przypadku powzięcia przez biuro uzasadnionych wątpliwości dotyczących aktualności, prawdziwości lub kompletności informacji gospodarczej, które jednak nie stanowią podstawy do aktualizacji lub usunięcia informacji przez BIG, będzie ono mogło zawiesić ujawnianie tej informacji do czasu wyjaśnienia sprawy między stronami lub przez właściwy organ.

● Usunięcie informacji. W razie uzyskania uzasadnionej informacji (np. o nieistnieniu zobowiązania, zaprzestaniu wykonywania działalności gospodarczej przez wierzyciela) BIG zostanie zobowiązany do usunięcia informacji.

● Uznanie sprzeciwu za niezasadny. Jeżeli biuro w wyniku rozpoznania sprzeciwu uzna, że sprzeciw jest bezzasadny, poinformuje o tym dłużnika z pouczeniem, iż ewentualny ponowny jego sprzeciw, złożony w oparciu o te same okoliczności faktyczne i prawne, BIG będzie mogło pozostawić bez rozpoznania.

ⒸⓅ

PiSZ

W uzasadnieniu projektu nowelizacji wskazano, że dotychczasowe regulacje przewidywały odpowiedzialność karną wierzyciela i biura. Nie zawierają natomiast przepisów uprawniających dłużnika do aktywnej ochrony swoich interesów przed dokonaniem niesłusznego wpisu. W razie braku możliwości wyjaśnienia sprawy z wierzycielem, dłużnik nie ma praktycznych możliwości obrony przed dokonaniem wpisu. Dopiero po jego dokonaniu może interweniować w biurze i próbować uzasadnić, że informacja dotyczy zobowiązania nieistniejącego lub wygasłego.

Od 13 listopada br. dodany art. 15a u.u.i.g. wprost przyznaje każdemu dłużnikowi, który otrzymał wezwanie do zapłaty (zawierające ostrzeżenie o zamiarze przekazania danych do biura), prawo do złożenia sprzeciwu wobec zamiaru jego wpisu do rejestru.

Sprzeciw do wierzyciela

Dłużnik będzie mógł złożyć sprzeciw do wierzyciela. W przypadku jego nieuwzględnienia wierzyciel, przekazując informację gospodarczą do BIG, będzie musiał poinformować o tym fakcie, podając dane wynikające ze sprzeciwu.

Ogólne warunki przekazania informacji gospodarczej do biura pozostaną niezmienione. Co ważne, u.u.i.g. nie formalizuje procedury zgłoszenia i rozpatrzenia sprzeciwu przez wierzyciela.

Jeżeli pomimo sprzeciwu do wierzyciela, ten przekaże informację do publikacji w rejestrze, dłużnik na podstawie art. 21a u.u.i.g. będzie mógł wnieść jeszcze sprzeciw do BIG, wskazując, że informacja gospodarcza na jego temat jest nieprawdziwa, nieaktualna, niekompletna bądź też została przekazana lub jest przechowywana z naruszeniem przepisów u.u.i.g. Taki sprzeciw będzie można wnieść także po wpisie do rejestru. Pewne procedury w tym zakresie BIG-i już realizują na podstawie uregulowań zawartych w regulaminach albo procedurach określonych w swoich serwisach obsługi klienta. Kwestia ta wymagała jednak uregulowania wprost w u.u.i.g. Biurom przyznano przy tym możliwość aktualizacji (bez wniosku wierzyciela) informacji gospodarczych na podstawie sprzeciwu.

Udowodnienie zarzutów

Sprzeciw dłużnika powinien zostać udokumentowany (w dowolnej formie). Wymóg ten jest związany z faktem, że biuro musi mieć realną możliwość oceny, czy zachodzą przesłanki do aktualizacji lub usunięcia informacji gospodarczej.

Warto przy tym zauważyć, że wierzyciel ponosi odpowiedzialność karną za przekazanie nieprawdziwych danych. Natomiast nie przewiduje się takiej odpowiedzialności w stosunku do dłużnika za bezzasadne kwestionowanie informacji, które go dotyczą. Potwierdza to konieczność uprawdopodobnienia okoliczności, na które dłużnik powołuje się w sprzeciwie.

Sposób rozstrzygania

BIG w toku postępowań reklamacyjnych zarówno przed, jak i po dokonaniu wpisu nie będzie rozstrzygać merytorycznie sporu między dłużnikiem a wierzycielem, lecz dokona oceny przedstawionych przez strony dokumentów. W szczególności BIG wykreśli wpis jedynie w przypadkach obligujących biuro do usunięcia informacji gospodarczej (art. 31 u.u.i.g., np. w razie istnienia uzasadnionej informacji o tym, że zobowiązanie nie istnieje).

W przypadku powzięcia przez biuro uzasadnionych wątpliwości dotyczących aktualności, prawdziwości lub kompletności informacji gospodarczej, które jednak nie stanowią podstawy do aktualizacji lub usunięcia informacji przez biuro, będzie ono mogło zawiesić ujawnianie tej informacji do czasu wyjaśnienia sprawy między stronami lub przez właściwy organ albo usunąć informację gospodarczą (o ile wątpliwości te nie zostaną usunięte przez wyjaśnienia wierzyciela lub dłużnika).

Jeżeli w wyniku rozpoznania sprzeciwu biuro uzna, że sprzeciw jest bezzasadny, poinformuje o tym dłużnika z pouczeniem o treści art. 21a ust. 8 u.u.i.g. W takiej sytuacji ewentualny ponowny sprzeciw dłużnika, złożony w oparciu o te same okoliczności faktyczne i prawne, BIG będzie mogło pozostawić bez rozpoznania.

Złożenie przez dłużnika sprzeciwu oraz czynności BIG związane z jego rozpoznaniem nie będą podlegać żadnym opłatom.

Informacja o wywiązywaniu się z zobowiązań

Wierzyciel, który wpisał swojego dłużnika do rejestru, musi pamiętać, że wiążą się też z tym określone obowiązki. Musi on przekazać do właściwego BIG-u dane o wywiązywaniu się dłużnika z zobowiązań, o których informacje wpisane zostały do rejestru (art. 18 ust. 1 u.u.i.g.). Chodzi więc o przekazywanie pozytywnych informacji. Te wiadomości mają pokazać, że dłużnik wypełnia swoje zobowiązania, że jest wiarygodny. Kształtowanie pozytywnego wizerunku ma dla zobowiązanego duże znaczenie. Wpływa bowiem na zamiar nawiązania z nim współpracy przez potencjalnych innych kontrahentów.

Ramka 2. Kto przekaże pozytywne wieści

Przekazanie informacji o wywiązaniu się z zobowiązania następuje:

● na wniosek dłużnika, którego dotyczy zobowiązanie, w terminie 14 dni od złożenia przez niego wniosku,

● z własnej inicjatywy wierzyciela, za zgodą dłużnika, którego dotyczy to zobowiązanie, w terminie 14 dni od wywiązania się z zobowiązania.

Obowiązek wierzyciela w powyższym zakresie powstaje, jeżeli:

● od chwili spełnienia ujawnionego zobowiązania wobec tego wierzyciela upłynęło nie więcej niż 12 miesięcy,

● zobowiązania zostały spełnione w terminie albo z opóźnieniem wynoszącym mniej niż 60 dni (od 13 listopada br. opóźnienie będzie mogło wynieść 30 dni).

Wierzyciel nie może przekazać informacji o zobowiązaniu, gdy od chwili jego spełnienia upłynęło więcej niż 12 miesięcy. Chodzi zatem o zobowiązania stosunkowo nowe. W piśmiennictwie wskazuje się, że ustawodawcy chodziło o to, aby nie promować jako bieżącego wywiązywania się ze zobowiązań w sytuacjach, w których od spełnienia zobowiązania minął ponad rok (T. Białek, A. Marzec, "Ustawa o udostępnianiu informacji gospodarczych i wymianie danych gospodarczych. Komentarz", LEX 2011/el.).

W przypadku zobowiązań do spełniania świadczeń okresowych albo zobowiązań o charakterze ratalnym za wywiązywanie się ze zobowiązań uważa się także spłatę w pełnej wysokości wszystkich dotychczas wymagalnych świadczeń lub rat zobowiązania (art. 18 ust. 5 u.u.i.g.).

Aktualizacja lub usunięcie danych

Na wierzycielu, który wpisał kontrahenta do rejestru dłużników, ciąży obowiązek aktualizacji przekazanych danych lub ich usunięcie. Jest to szczególnie istotne z tego powodu, że informacja o stanie zadłużenia ma charakter dynamiczny i może ulegać zmianie (np. w zakresie wysokości długu, jego sporności itp.). Każda tego rodzaju zmiana powinna być przekazana do BIG.

Ramka 3. Podstawy zmian w rejestrze

Wierzyciel musi niezwłocznie, jednak nie później niż w terminie 14 dni, zażądać od biura, któremu przekazał dane o zobowiązaniu lub o posłużeniu się cudzym dokumentem, ich aktualizacji w sytuacji:

● częściowego lub całkowitego wykonania zobowiązania albo jego wygaśnięcia,

● powzięcia wiarygodnej informacji, że przekazane informacje gospodarcze są nieprawdziwe,

● powzięcia przez przedsiębiorcę wiadomości o odzyskaniu przez osobę utraconego dokumentu.

W przypadku stwierdzenia nieistnienia zobowiązania wierzyciel jest zobowiązany niezwłocznie, nie później niż w terminie 14 dni od powzięcia tej informacji, wystąpić do biura, któremu przekazał dane o zobowiązaniu, z żądaniem usunięcia informacji gospodarczych dotyczących tego zobowiązania.

Wierzyciel, występując z żądaniem aktualizacji informacji gospodarczych, musi jednocześnie przekazać do biura aktualne informacje.

Niewypełnienie przez wierzyciela obowiązku aktualizacji informacji grozi odpowiedzialnością karną przewidzianą w art. 47 u.u.i.g., tj. nałożeniem grzywny do 30 tys. zł.

Zbycie wierzytelności, o której informacja znajduje się w BIG, powoduje po stronie zbywcy jedynie obowiązek przekazania do biura informacji o tym fakcie. Zbywca wierzytelności jest jednak zwolniony z obowiązków aktualizacji danych od chwili, w której przekazał dane o zbyciu wierzytelności do biura. Jeżeli przed upływem 14 dni od przekazania do biura informacji o zbyciu wierzytelności BIG nie otrzymało od nabywcy wierzytelności aktualizacji danych dotyczących wierzyciela, to ma obowiązek usunąć takie informacje. Jeśli zaś nabywca wierzytelności dokona aktualizacji danych w BIG, to z tą chwilą przechodzą na niego obowiązki aktualizacji albo usunięcia danych.

Informacje nieprawdziwe lub naruszające przepisy

Zgodnie z art. 23 u.u.i.g. każdy ma prawo dostępu do informacji gospodarczych przechowywanych przez BIG. Z takiego prawa może też korzystać dłużnik. Jeżeli po sprawdzeniu okaże się, że informacje przechowywane w BIG na jego temat (lub jego zobowiązania) są nieprawdziwe, nieaktualne, niekompletne lub są przechowywane z naruszeniem u.u.i.g., ma prawo skierować żądanie do wierzyciela na podstawie art. 30 ust. 1 u.u.i.g. Zgodnie z tym przepisem dłużnik może wówczas domagać się ich uzupełnienia, dokonania aktualizacji, sprostowania lub usunięcia informacji z BIG, jeśli te są nieprawdziwe albo przechowywane z naruszeniem u.u.i.g.

Wierzyciel ma obowiązek takie żądanie spełnić niezwłocznie po tym, jak przyjął do wiadomości żądanie dłużnika, ale nie później niż w terminie 14 dni.

Ponadto z art. 30 ust. 2 u.u.i.g. wynika, że wykonanie przez wierzyciela żądania dłużnika wynikającego z art. 30 ust. 1 u.u.i.g. może zrodzić po stronie wierzyciela jeszcze jeden obowiązek. Mianowicie na żądanie dłużnika wierzyciel, który przekazał informacje gospodarcze do biura, informuje podmiot, który otrzymał informacje gospodarcze od BIG o tym, że informacje te zostały przez niego uzupełnione, zaktualizowane, sprostowane lub usunięte. Regulacja ta ma wielkie znaczenie z punktu widzenia ochrony praw dłużników i tych, którzy zostali niesłusznie lub nieprawnie wpisani. Mogą zapobiegać sytuacjom, w których nieprawdziwe dane będą rozpowszechniane ze szkodą dla ich dobrego imienia.

Katalog okoliczności, które stanowią obowiązek aktualizacji lub usunięcia wpisu do rejestru dłużników, określa art. 30a u.u.i.g. Przepis ten wchodzi w życie 13 listopada 2017 r.

Tabela 2. Jakie okoliczności uzasadniają aktualizację lub usunięcie wpisu z rejestru ⒸⓅ

● zakwestionowanie przez dłużnika istnienia zobowiązania w całości lub części, w tym o odmowie uznania długu, ● uznanie długu przez dłużnika w całości, ● uznanie zobowiązania przez dłużnika za przedawnione, ● wykonanie zobowiązania, w tym dokonanie zapłaty w części, ● oddalenie prawomocnym wyrokiem powództwa obejmującego część zobowiązania, ● stwierdzenie prawomocnym wyrokiem, że zobowiązanie w części nie istnieje lub wygasło, ● potrącenie ze zobowiązania wierzytelności niższej niż objęta zobowiązaniem, ● zwolnienie dłużnika z długu w części, ● odnowienie zobowiązania w części, ● przelew wierzytelności objętej zobowiązaniem w części na rzecz innej osoby, ● przejęcie części długu przez inną osobę, ● toczy się postępowanie sądowe dotyczące zobowiązania.

● wykonanie zobowiązania, w tym dokonanie zapłaty w całości, ● oddalenie prawomocnym wyrokiem powództwa obejmującego całość zobowiązania, ● stwierdzenie prawomocnym wyrokiem, że zobowiązanie w całości nie istnieje lub wygasło, ● potrącenie ze zobowiązania wierzytelności wyższej niż objęta zobowiązaniem, ● zwolnienie dłużnika z długu w całości, ● odnowienie zobowiązania w całości, ● przelew wierzytelności objętej zobowiązaniem w całości na rzecz innej osoby, ● przejęcie całości długu przez inną osobę.

Zakres odpowiedzialności

Wierzyciel musi pamiętać, że u.u.i.g. przewiduje sankcje karne w postaci grzywny do 30 tys. zł za brak aktualizacji informacji lub za przekazanie przez niego nieprawdziwych informacji. Co więcej, zgodnie z art. 48 u.u.i.g. wierzyciel może ponieść taką karę, gdy przekazuje do biura nieprawdziwą informację gospodarczą albo gdy jej nie usunął w terminie 90 dni od jej otrzymania od biura lub ujawnił niezgodnie z przepisami ustawy informację gospodarczą osobom trzecim.

Od 13 listopada obowiązywać będzie dodany art. 44a u.u.i.g. Zgodnie z jego ustępem 1 - w przypadku przekazania przez wierzyciela informacji gospodarczej do biura z naruszeniem przepisów ustawy albo niezażądania przez wierzyciela aktualizacji, albo usunięcia informacji gospodarczej, mimo zaistnienia obowiązku jej aktualizacji, albo usunięcia - mamy do czynienia z czynem nieuczciwej konkurencji. A to oznacza, że taka osoba ponosi odpowiedzialność wobec dłużnika niebędącego konsumentem na zasadach określonych w ustawie z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny lub w ustawie z 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (t.j. Dz.U. z 2003 r. poz. 1503 ze zm.).

Zgodnie z przepisami czynu nieuczciwej konkurencji dopuszcza się także BIG, który wbrew obowiązkowi nie usunie lub nie zaktualizuje danych o należności.

@RY1@i02/2017/215/i02.2017.215.050000100.801.jpg@RY2@

Leszek Jaworski

leszek.jaworski@infor.pl