Jakie prawa ma akcjonariusz na walnym zgromadzeniu

To z powodu możliwości sprawowania najskuteczniejszej kontroli nad władzami i działalnością spółek przez akcjonariuszy, zarówno w prywatnych, jak i publicznych spółkach akcyjnych, zainteresowanie ich uprawnieniami zawsze rośnie w okresie, w którym odbywa się większość WZA. Najistotniejsze możliwości właścicieli praw udziałowych dotyczą bowiem zwoływania zgromadzeń, wpływania na ich porządek obrad czy ustalania listy uprawnionych do udziału w zgromadzeniu. Nie bez znaczenia jest również możność uczestniczenia i głosowania za pomocą środków komunikacji elektronicznej, czyli przede wszystkim przez internet.

Zwyczajne walne zgromadzenie akcjonariuszy powinno się odbyć w ciągu sześciu miesięcy po upływie każdego roku obrotowego (art. 395 par. 1 kodeksu spółek handlowych). Jego przedmiotem powinno być rozpatrzenie i zatwierdzenie sprawozdania zarządu z działalności spółki i sprawozdania finansowego, a także powzięcie uchwały o podziale zysku lub o pokryciu straty. Przy okazji udziela się absolutorium członkom organów spółki. Trzeba przy tym pamiętać, że w sprawach nieobjętych porządkiem obrad nie można w zasadzie podjąć uchwały, chyba że cały kapitał zakładowy jest reprezentowany na walnym zgromadzeniu, a nikt z obecnych nie zgłosił sprzeciwu w tej sprawie. Wyjątkiem są wnioski o zwołanie nadzwyczajnego walnego zgromadzenia, a także propozycje o charakterze porządkowym. Akcjonariuszom wolno podejmować uchwały mimo braku formalnego zwołania zgromadzenia tylko wtedy, kiedy reprezentowany jest cały kapitał zakładowy, a nikt z obecnych nie sprzeciwił się odbyciu WZA lub poddaniu poszczególnych spraw pod obrady (art. 403 - 405 k.s.h.).

Nadzwyczajne walne zgromadzenie zwołuje się w konkretnych przypadkach określonych w k.s.h. lub w statucie spółki, a także wtedy, kiedy organy SA lub osoby uprawnione do zwoływania zgromadzeń uznają to za wskazane (art. 398 k.s.h.). Na przykład akcjonariusze reprezentujący co najmniej połowę kapitału zakładowego lub co najmniej połowę ogółu głosów w spółce mogą zwołać nadzwyczajne walne zgromadzenie (art. 399 par. 3 k.s.h.).

Walne zgromadzenie odbywa się w siedzibie spółki albo w miejscowości będącej siedzibą spółki prowadzącej giełdę, na której akcje tej spółki są notowane. Statut każdej SA może także określać inne miejsce w Polsce (art. 403 k.s.h.).

WZA - co do zasady - zwołuje zarząd (art. 399 k.s.h.). W takim spotkaniu uczestniczą również członkowie organów spółki. Wyjątkowo zwyczajne walne zgromadzenie może zwołać rada nadzorcza, jeżeli zarząd zaniecha swej powinności. Radzie wolno też zwołać nadzwyczajne walne zgromadzenie, gdy uzna to za wskazane. Zarząd ma prawo sprzeciwić się wyłącznie wnioskowi mniejszości akcjonariuszy dotyczącemu zwołania zgromadzenia. To jednak uprawnia ową mniejszość do zwrócenia się do sądu rejestrowego o upoważnienie do zwołania zgromadzenia. Zarząd nie może jednak powstrzymać działania rady nadzorczej (art. 400 par. 3 k.s.h.).

Nadzwyczajne walne zgromadzenie wolno również zwołać samym akcjonariuszom reprezentującym nie mniej niż połowę kapitału zakładowego lub co najmniej połowę ogółu głosów w spółce. Na tym m.in. polega ochrona większości akcjonariuszy przed nielojalnym postępowaniem wobec nich członków zarządu i rady nadzorczej. Inne osoby mogą zwołać zwyczajne (na wypadek niezwołania go w odpowiednim terminie przez zarząd) lub nadzwyczajne walne zgromadzenie, jeżeli upoważnia je do tego statut.

Akcjonariusz lub akcjonariusze mniejszościowi, reprezentujący co najmniej 1/20 (czyli 5 proc.) kapitału zakładowego, także mogą żądać zwołania nadzwyczajnego walnego zgromadzenia i umieszczenia określonych spraw w jego porządku obrad (art. 400 k.s.h.). Co więcej, statut może upoważniać do żądania zwołania nadzwyczajnego walnego zgromadzenia nawet akcjonariuszy reprezentujących mniejszą część kapitału. Tego rodzaju wniosek trzeba przekazać zarządowi w tradycyjnej formie, na piśmie lub w postaci elektronicznej. I jeśli ten ostatni nie uczyni zadość żądaniu w terminie dwóch tygodni, sąd rejestrowy ma prawo upoważnić do zwołania nadzwyczajnego walnego zgromadzenia akcjonariuszy wnioskodawców, wyznaczając przewodniczącego takiego konwentyklu. Akcjonariuszom mniejszościowym wolno wówczas zwrócić się do sądu o zwolnienie z pokrycia kwot niezbędnych do zwołania i odbycia nadzwyczajnego walnego zgromadzenia, o ile walne zgromadzenie obciąży ich kosztami. Takie rozwiązanie eliminuje możliwość wywierania przez większość nacisku na mniejszość. Usuwa też niebagatelną barierę utrudniającą korzystanie z uprawnień mniejszości.

Akcjonariusz, względnie akcjonariusze reprezentujący co najmniej 5 proc. kapitału zakładowego mogą także żądać (również w formie elektronicznej) umieszczenia określonych spraw w porządku obrad najbliższego walnego zgromadzenia. Wolno im to uczynić nie później niż na 14 dni przed wyznaczonym terminem WZA (w przypadku spółki publicznej jest to termin 21-dniowy). Pozwala na to art. 401 k.s.h. Pismo powinno zawierać uzasadnienie lub projekt uchwały dotyczącej proponowanego punktu. Zmiany w porządku obrad zarząd musi ogłosić nie później niż na 4 dni przed wyznaczonym terminem walnego zgromadzenia. W spółce publicznej jest to termin 18-dniowy.

Uprawnieni akcjonariusze mniejszościowi spółki publicznej mogą przed dniem walnego zgromadzenia zgłaszać spółce na piśmie lub przez internet projekty uchwał dotyczące spraw wprowadzonych do porządku obrad lub tych, które mają zostać rozważone przez WZA. Spółka musi niezwłocznie je ogłosić na swojej stronie internetowej. Jest więc to sposób na to, by nawet akcjonariusze dysponujący niewielkim odsetkiem praw udziałowych zbudowali koalicję do głosowania nad konkretną kwestią (do uchwalenia określonych projektów).

Nie mniej ważne jest, że podczas walnego zgromadzenia każdy akcjonariusz każdej spółki może zgłaszać projekty uchwał dotyczące spraw wprowadzonych do porządku obrad (art. 401 par. 5 k.s.h.).

Walne zgromadzenie zwołuje się przez ogłoszenie przekazane opinii publicznej co najmniej na trzy tygodnie przed jego terminem (art. 402 par. 1 k.s.h.). Podaje się wówczas datę, godzinę i miejsce walnego zgromadzenia. Konieczne jest dołączenie szczegółowego porządku obrad, w tym informacji o ewentualnych zamierzonych zmianach statutu. W praktyce może to być projekt tekstu jednolitego tego dokumentu, ze wskazaniem nowych lub zmienionych postanowień. Jeżeli jednak wszystkie akcje wyemitowane przez spółkę są imienne, czyli w spółkach prywatnych, walne zgromadzenie może być zwołane za pomocą listów poleconych, względnie przesyłek kurierskich wysyłanych do akcjonariuszy co najmniej na dwa tygodnie przed terminem WZA. Możliwe jest również w takich sytuacjach posługiwanie się pocztą elektroniczną, o ile akcjonariusz wyraził na to wcześniej pisemną zgodę i podał swój adres mailowy. I co istotne, jeżeli walne zgromadzenie zwoływane jest za pomocą listów poleconych bądź e-maili, akcjonariusze nie mogą tą drogą w stosownym terminie uzupełnić porządku obrad. Niemniej zachowują prawo do żądania zwołania nadzwyczajnego walnego zgromadzenia z zaproponowanym przez siebie porządkiem obrad.

Sposób zwołania walnego zgromadzenia spółki publicznej ma zapewniać skuteczne przekazanie informacji do publicznej wiadomości w całej Unii Europejskiej. Dlatego korporacje notowane na giełdzie muszą zamieszczać ogłoszenie o zwołaniu walnego zgromadzenia na swojej stronie internetowej (art. 402¹ par. 1). Informacje takie powinny być zamieszczane na www. co najmniej na 26 dni przed terminem walnego zgromadzenia. Termin ten wynika ze sposobu ustalania kręgu uprawnionych do udziału w walnym zgromadzeniu w systemie record date. Prawo uczestnictwa w walnym zgromadzeniu spółki publicznej mają bowiem tylko osoby będące jej akcjonariuszami na 16 dni przed walnym zgromadzeniem. Jest to tzw. dzień rejestracji. Jest on taki sam zarówno dla uprawnionych z akcji na okaziciela, jak i akcji imiennych (art. 406¹ k.s.h.).

Treść ogłoszenia musi dokładnie określać warunki uczestnictwa w walnym zgromadzeniu i głosowania m.in. za pomocą środków komunikacji elektronicznej (art. 402² k.s.h.). Tak więc spółki publiczne muszą, a prywatne mogą (choć niewiele jest chyba takich, które nie korzystają z internetu) prowadzić stronę www. (art. 402³ par. 1 k.s.h.). Powinna się na niej pojawiać oprócz innych informacji dokumentacja związana z walnym zgromadzeniem i projekty uchwał. Konieczne jest przy tym podanie wiadomości o ogólnej liczbie akcji, o liczbie głosów z nich wynikających, dane dotyczące podziału akcji na poszczególne rodzaje i o liczbie głosów przynależnych każdemu z nich oraz formularze pozwalające na wykonywanie prawa głosu przez pełnomocnika lub drogą korespondencyjną (art. 402³ pkt 2 - 4 k.s.h.). Ogłoszenie należy upowszechnić co najmniej na 26 dni przed terminem walnego zgromadzenia (art. 402¹ par. 2 k.s.h.).

Uprawnionym z akcji imiennych, świadectw tymczasowych oraz zastawnikom i użytkownikom przysługuje prawo uczestniczenia w walnym zgromadzeniu spółki publicznej, jeżeli są wpisani do księgi akcyjnej w dniu rejestracji (art. 406² k.s.h.). Akcje na okaziciela w postaci dokumentu dają możność uczestniczenia w walnym zgromadzeniu spółki publicznej, jeżeli papiery te zostaną złożone w spółce nie później niż w dacie rejestracji i nie będą odebrane przed zakończeniem tego dnia. Zamiast akcji może być jednak złożone zaświadczenie wydane na dowód złożenia akcji u notariusza, w banku lub w firmie inwestycyjnej, mających siedzibę w Unii lub w lub w państwie będącym stroną umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, wskazanych w ogłoszeniu o zwołaniu walnego zgromadzenia (art. 406³ k.s.h.). Akcjonariusz zgłasza zatem stosowne żądanie w firmie inwestycyjnej prowadzącej jego rachunek papierów wartościowych nie później niż w dniu następnym po dniu rejestracji swego uczestnictwa w WZA. Chodzi o gwarancję, że według stanu na ten dzień domagający się zaświadczenia był akcjonariuszem.

I co ważne, akcjonariusze spółek notowanych na giełdzie mogą dowolnie zbywać akcje między dniem rejestracji uczestnictwa w walnym zgromadzeniu a zakończeniem walnego zgromadzenia.

Statut może dopuszczać udział w walnym zgromadzeniu za pomocą środków komunikacji elektronicznej. Sytuacja ta obejmuje przede wszystkim transmisję obrad w czasie rzeczywistym i dwustronną komunikację. Dzięki temu akcjonariusze mogą wypowiadać się i wykonywać osobiście lub przez pełnomocnika prawo głosu (art. art. 406⁵ k.s.h.). Walne zgromadzenie uchwalając odpowiednie postanowienie statutu ma dużą swobodę, niemniej umożliwienie uczestnictwa w walnym zgromadzeniu za pośrednictwem internetu nie zwalnia spółki z wyboru miejsca, w którym fizycznie będzie przebywał notariusz i prowadzący WZA czy ewentualnie członkowie organów spółki. Dzieje się tak dlatego, że również uchwały walnego zgromadzenia podjęte w takim trybie powinny być umieszczone w notarialnym protokole. Dodatkowo, w ciągu tygodnia od zakończenia walnego zgromadzenia, spółka publiczna ujawnia na swojej stronie internetowej wyniki głosowań w zakresie, w jakim przebieg zgromadzenia musi być odzwierciedlony w protokole.

Lista uprawnionych do uczestniczenia w walnym zgromadzeniu, podpisana przez zarząd, powinna być wyłożona w lokalu zarządu przez trzy dni powszednie przed walnym zgromadzeniem (art. 407 k.s.h.). A jeśli prawo głosu z akcji przysługuje zastawnikowi lub użytkownikowi, to okoliczność tę zaznacza się na liście akcjonariuszy na wniosek uprawnionego. Każdy akcjonariusz może na miejscu przeglądać ten dokument, domagać się odpisu listy oraz odpisu wniosków w sprawach objętych porządkiem obrad. Ma na to tydzień przed walnym zgromadzeniem. Akcjonariusz spółki publicznej może też żądać przesłania mu listy właścicieli akcji i np. zastawników (wierzycieli dysonujących prawami z akcji) nieodpłatnie, pocztą elektroniczną.

W zasadzie walne zgromadzenie jest ważne bez względu na liczbę reprezentowanych na nim akcji. Prowadzący je może zarządzać przerwy w obradach, jeżeli zapadnie taka decyzja większością 2/3 głosów na maksymalnie 30 dni (art. 408 k.s.h.).

Otwiera je przewodniczący rady nadzorczej lub jego zastępca, ewentualnie prezes zarządu, albo osoba wyznaczona przez zarząd. Następnie wybiera się przewodniczącego i sporządzana jest lista obecności (art. 409 i 410 k.s.h.). Przewodniczący walnego zgromadzenia nie ma prawa, bez zgody walnego zgromadzenia, usuwać lub zmieniać kolejności spraw zamieszczonych w porządku obrad (art. 409 par. 2 k.s.h.).

Regułą jest, że akcja daje prawo do jednego głosu na walnym zgromadzeniu (art. 411 par. 1 k.s.h.), choć istnieją również akcje uprzywilejowane. I co ważne, akcjonariusz (podobnie jak jego pełnomocnik) może głosować różnie z każdej posiadanej akcji. Jest to tzw. split voting (art. 411³ k.s.h.). Prawo głosu podąża bowiem za akcją. Liczba głosów akcjonariusza zależy zatem od liczby głosów inkorporowanych w posiadanych przez niego akcjach. Każda jest autonomiczna, więc sumuje się liczbę głosów przypadających na posiadane przez akcjonariusza akcje. W czasie walnego zgromadzenia akcjonariusz ma również prawo zdecydować, że nie będzie uczestniczył w głosowaniu nie tylko wszystkimi swoimi akcjami, lecz również ich częścią. W ten sposób po części może być za, a po części przeciw jakiemuś rozwiązaniu, które ma być realizowane przez spółkę. Wolno mu też nie manifestować swego stanowiska.

W zasadzie uchwały na WZA zapadają bezwzględną większością głosów (art. 414 k.s.h.). Niemniej do powzięcia uchwały o istotnej zmianie przedmiotu działalności spółki wymagana jest większość 2/ 3. Każda akcja ma przy tym jeden głos, bez przywilejów lub ograniczeń (art. 416 par. 1 i 2 k.s.h.).

Akcjonariusz spółki publicznej może głosować drogą korespondencyjną wtedy, kiedy przewiduje to regulamin WZA (art. 411¹ k.s.h.). Dlatego spółka niezwłocznie udostępnia na stronie internetowej formularze pozwalające na wykonywanie prawa głosu dotyczące projektów uchwał zgłoszonych przez akcjonariuszy i ogłoszonych na www. Głos oddany korespondencyjnie inaczej niż na formularzu albo na formularzu niespełniającym ustawowych czy statutowych wymagań jest nieważny. Trzeba przy tym pamiętać, że głosowanie korespondencyjne nie oznacza mailowego. W tej formule wysyła się głos tradycyjna pocztą albo np. przez kuriera. Termin głosowania korespondencyjnego w konkretnej sprawie upływa z chwilą zarządzenia głosowania na walnym zgromadzeniu co do tego punktu porządku obrad. Spółka musi uwzględnić wszystkie głosy, które otrzymała do tego momentu. Przyjmuje się wówczas fikcję obecności na zgromadzeniu akcjonariuszy, którzy oddali głosy korespondencyjnie. Jest to potrzebne przy ustalaniu kworum. Trzeba również wiedzieć, że akcjonariuszowi wolno aż do chwili zarządzenia głosowania na walnym zgromadzeniu odwołać swe pierwotne, korespondencyjne oświadczenie i oddać nowy głos czy to znów korespondencyjnie, czy też zagłosować osobiście lub przez pełnomocnika obecnego na walnym zgromadzeniu. Jednocześnie głosy oddane korespondencyjnie nie mogą pozostać tajne. Ta forma głosowanie nie pozbawia również akcjonariusza prawa zaskarżenia uchwały, co do której zgłosił sprzeciw (także drogą korespondencyjną).

Pozycja pełnomocnika na walnym zgromadzeniu jest taka sama jak pozycja akcjonariusza. Może on również udzielać dalszego pełnomocnictwa, jeżeli mocodawca go do tego upoważni. Akcjonariusz spółki publicznej posiadający akcje zapisane na kilku rachunkach papierów wartościowych może ustanowić oddzielnych pełnomocników do wykonywania praw z akcji zapisanych na każdym z nich (art. 412 k.s.h.). W spółce prywatnej nie mogą jednak być pełnomocnikami ani członkowie zarządu, ani pracownicy (art. 412² k.s.h.).

Zawsze jednemu pełnomocnikowi wolno reprezentować więcej niż jednego akcjonariusza. Może przy tym odmiennie głosować z akcji każdego z nich. Pełnomocnictwo do uczestniczenia w walnym zgromadzeniu i wykonywania prawa głosu wymaga formy pisemnej pod rygorem nieważności z zastrzeżeniem, że w przypadku spółki publicznej wystarczająca jest postać elektroniczna, bez wymogu opatrzenia pełnomocnictwa bezpiecznym podpisem elektronicznym (art. 412¹ par. 2 k.s.h.). Ważne jest tylko, by było możliwe zidentyfikowanie autora oświadczenia. Te same zasady obowiązują przy odwoływaniu pełnomocnictwa. Spółka publiczna powinna poza tym wskazywać akcjonariuszom przynajmniej jedną metodę zawiadamiania o udzieleniu pełnomocnictwa w formie elektronicznej. Musi więc np. utworzyć stronę internetową zawierającą formularz pełnomocnictwa przeznaczony do wypełnienia online.

Głosowanie na zgromadzeniu z zasady jest jawne. Tajne musi być jednak np. w sprawach personalnych (art. 420 k.s.h.). I jeśli w spółce istnieją akcje o różnych uprawnieniach, niektóre uchwały, które mogłyby naruszyć prawa akcjonariuszy określonego rodzaju akcji, powinny być powzięte w oddzielnych głosowaniach w każdej grupie akcji (art. 419 k.s.h.).

Warto również pamiętać, że statut może ograniczyć prawo głosu akcjonariuszy dysponujących więcej niż jedną dziesiątą ogółu głosów w spółce. Do liczby głosów, jakimi dysponuje akcjonariusz, dolicza się przy tym przysługujące mu jako zastawnikowi czy użytkownikowi. Ograniczenie to może jednak dotyczyć wyłącznie prawa głosu z akcji przekraczających limit określony w statucie (art. 411 par. 3 k.s.h.).

Zarząd spółki akcyjnej nie jest uprawniony do uzależniania zwołania nadzwyczajnego walnego zgromadzenia od oceny zasadności wniosku zgłoszonego przez uprawnionego akcjonariusza (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 18 września 2008 r., VI SA/Wa 958/08).

Akcjonariusz spełniający warunki formalne uczestnictwa w walnym zgromadzeniu nie może być pozbawiony tego uczestnictwa ani przez zarząd spółki, ani przez przewodniczącego walnego zgromadzenia (wyrok Sądu Najwyższego z 10 czerwca 2005 r., II CK 715/04).

Ograniczenia przewidziane w statucie nie mogą prowadzić do pozbawienia akcjonariusza prawa głosu w ogóle ani do całkowitego oderwania liczby przysługujących mu głosów od liczby i rodzaju posiadanych akcji. Wprowadzenie tego rodzaju ograniczeń nie dałoby się pogodzić z zasadą równego traktowania wszystkich akcjonariuszy, odpowiedniego do wniesionego wkładu.

Jeżeli pełnomocnictwo nie wymienia czynności procesowych, do których podejmowania upoważniony jest pełnomocnik, ani też nie rozszerza uprawnień pełnomocnika poza zakres określony w przepisie kodeksu postępowania cywilnego mówiącym o pełnomocnictwie procesowym, to jest ono pełnomocnictwem procesowym (wyrok Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2007 r., V CSK 154/07).

Odmowa zamieszczenia przez zarząd ogłoszenia na stronie internetowej spółki, gdy z inicjatywą zwołania walnego zgromadzenia akcjonariuszy spółki publicznej występują akcjonariusze, oznacza niezwołanie przez zarząd walnego zgromadzenia, w rozumieniu przepisów karnych kodeksu spółek handlowych, przy czym ów zarząd podlega grzywnie do 20 000 złotych (uchwała Sądu Najwyższego z 17 grudnia 2010 r., III CZP 96/10).

@RY1@i02/2011/094/i02.2011.094.210.0004.001.jpg@RY2@

Wzór

Dobromiła Niedzielska-Jakubczyk

dobromila.niedzielska@infor.pl

Ustawa z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. nr 94, poz. 1037 ze zm.).