Czy każdy może wnieść skargę do Strasburga

Aby Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu rozpatrzył sprawę, przed złożeniem skargi należy wykorzystać wszystkie dostępne w kraju środki odwoławcze, które są przewidziane przez polskie prawo. Dlatego od wyroku pierwszej instancji należy złożyć apelację do sądu drugiej instancji, a nawet - o ile jest to możliwe w tej konkretnej sprawie - starać się wnieść skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego lub skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Natomiast w sprawach administracyjnych, zanim skarżący zgłosi się do Strasburga, powinien odwołać się do organu administracyjnego drugiej instancji, a następnie wnieść skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Są też sprawy, które trybunał rozpatruje wówczas, gdy wcześniej została złożona skarga do Trybunału Konstytucyjnego. Gdy skarżący nie wykorzystał w kraju wszystkich możliwości do wniesienia skargi, to mimo że uważa wyrok polskiego sądu za krzywdzący, nie może wnieść skargi do ETPC. Aby trybunał rozpoznał sprawę wniesioną przez obywatela polskiego, powinna dotyczyć zdarzeń, które miały miejsce po 30 kwietnia 1993 r.

Europejska Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz.U. z 1993 r. nr 61, poz. 284) oraz protokoły dodatkowe nr 1 i 4 (Dz.U. z 1995 r. nr 36, poz. 175).

Aby trybunał rozpoznał skargę, powinna dotyczyć interesu osobistego skarżącego, co oznacza, że powinien on wykazać, że stał się ofiarą naruszenia praw zagwarantowanych w europejskiej konwencji praw człowieka i podstawowych wolności lub w jednam z jej protokołów dodatkowych. Ze skargą może też wystąpić krewny osoby poszkodowanej, który przez trybunał traktowany jest jak tzw. ofiara pośrednia. Na przykład może to być rodzic albo małżonek zamordowanego lub osoby, która zmarła podczas zatrzymania jej przez policję, a także rodzice dziecka, które zmarło podczas operacji.

Skarżący nie może wystąpić ze skargą anonimową. Tylko w wyjątkowych i uzasadnionych przypadkach może nie ujawnić swojej tożsamości. W skardze należy poinformować, że skarżący nie chce ujawniać swojej tożsamości, i uzasadnić motywy takiej decyzji.

Skarga może zostać złożona w języku polskim, czyli ojczystym skarżącego. Natomiast już w trybunale zostanie ona przetłumaczona na język francuski lub angielski, bo są to dwa oficjalne języki w ETPC. Natomiast przedstawiciele państwa odpowiedź na skargę muszą przedstawić w języku angielskim lub francuskim i dlatego kopię odpowiedzi państwa skarżący otrzyma w jednym z tych języków. Trybunał nie ma obowiązku przetłumaczyć jej na język polski w celu przekazania skarżącemu.

Europejska Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz.U. z 1993 r. nr 61, poz. 284) oraz protokoły dodatkowe nr 1 i 4 (Dz.U. z 1995 r. nr 36, poz. 175).

ETPC nie rozpoznaje spraw, które są skierowane przeciwko osobom prywatnym, przedsiębiorstwom, związkom zawodowym, stowarzyszeniom, spółkom, spółdzielniom, fundacjom i innym instytucjom i organizacjom. Wyjątek od tej zasady: gdy skarga dotyczy sprawy, którą takiej instytucji lub organizacji zleciła administracja państwowa.

Nie można również wnosić skargi, która dotyczy naruszenia praw niezagwarantowanych w europejskiej konwencji praw człowieka i podstawowych wolności lub w jednym z jej protokołów dodatkowych. Oprócz tego skarga nie może dotyczyć naruszenia prawa, które miało miejsce, jeszcze zanim w Polsce weszła w życie konwencja europejska. Przyczyną wystąpienia ze skargą nie może być również chęć uniknięcia odpowiedzialności karnej lub przedstawienie w niej fałszywych informacji.

Europejska Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz.U. z 1993 r. nr 61, poz. 284) oraz protokoły dodatkowe nr 1 i 4 (Dz.U. z 1995 r. nr 36, poz. 175).

Aby skarga nie została odrzucona ze względów formalnych przez trybunał, skarżący przy wnoszeniu jej powinien przestrzegać terminów oraz wymogów proceduralnych. Skargę należy wnieść w ciągu sześciu miesięcy od momentu, w którym zapadła ostateczna decyzja w sprawie, która spowodowała, że skarżący zdecydował się odwołać do Strasburga. W razie wniesienia po terminie trybunał odrzuci ją ze względów formalnych. Przyjmuje się, że datą wniesienia skargi jest dzień, w którym została wysłana. Zanim jednak skarżący wypełni specjalny formularz zawierający skargę, powinien w języku polskim napisać list do trybunału i przedstawić w nim powody, które uzasadniają wniesienie skargi. W liście trzeba krótko przedstawić sprawę i wskazać, jakie prawa zostały naruszone. Oprócz tego należy podać informacje o wykorzystanych środkach zaskarżenia, z których skarżący się skorzystał w kraju. W liście należy również przedstawić wydane decyzje w sprawie, informując przy tym o ich treści, dacie wydania oraz organie, który je podjął. Jako załączniki należy dołączyć kopie tych decyzji.

List wysyła się na adres:

The Registrar

European Court of Human Rights

Council of Europe

F-67075 Strasbourg Cedex

Francja

Po otrzymaniu listu trybunał może poprosić skarżącego o nadesłanie dodatkowych dokumentów w wyznaczonym terminie lub przesłać mu formularz skargi składający się z 8 części. Skarżący powinien go bardzo dokładnie wypełnić i odesłać.

Wzór skargi i wyjaśnienia ze strony internetowej Europejskiego Trybunału Praw Człowieka.

Do formularza skargi nie trzeba dołączać oryginałów dokumentacji. Wystarczą kopie. Natomiast nie można zrezygnować z dołączenia dokumentacji. Skarga bez dowodów będzie miała małą wartość i dlatego należy dołączyć kopie wszystkich decyzji, na które skarżący powoływał się w niej. A oprócz nich również inne dokumenty, które według skarżącego mogą być dowodem w sprawie. Dokumentacji nie należy dołączać w sposób chaotyczny, lecz trzeba ją złożyć w chronologiczny wykaz. Gdy załączamy kopie wyroków i decyzji, to nie wystarczy sama sentencja, lecz potrzebne jest też uzasadnienie. W dodatku dołączona dokumentacja powinna dotyczyć przedstawianych zarzutów.

Jeżeli skarżący nie ma pieniędzy na opłacenie prawnika, to wówczas może się ubiegać o przyznanie pomocy prawnej w celu właściwego prowadzenia sprawy. Powinien jednak wykazać przed trybunałem, jaki ma majątek, uzyskiwane dochody oraz zobowiązania finansowe. Te dane powinien potwierdzić urząd skarbowy właściwy dla miejsca stałego zamieszkania. Bezpłatną pomoc prawną trybunał może też przyznać skarżącemu się z własnej inicjatywy, gdy uzna, że sprawa jest skomplikowana, a pomoc jest niezbędna do prawidłowego przebiegu sprawy, natomiast skarżący nie ma pieniędzy na pokrycie jej kosztów.

Europejska Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz.U z 1993 r.. nr 61, poz. 284) oraz protokoły dodatkowe nr 1 i 4 (Dz.U. z 1995 r. nr 36, poz. 175).

Małgorzata Piasecka-Sobkiewicz

malgorzata.piasecka@infor.pl