W Unii Europejskiej w imię interesu ogólnego można zakazać nawet prywatyzacji

Zakaz prywatyzacji przedsiębiorstw energetycznych można uznać za zgodny z prawem europejskim, gdy jest uzasadniony nadrzędnymi względami interesu ogólnego. Oznacza to, że ograniczenie przepływu kapitału niekiedy służy zwalczaniu wzajemnego subsydiowania się przedsiębiorców, czyli ma, zapobiegać zakłóceniom konkurencji - orzekł luksemburski Trybunał Sprawiedliwości.

Holenderska energia

Europejski sąd pokazał w tym wyroku, jak neutralność wobec prawa własności - zarówno prywatnej, jak i państwowej -zapisaną w Traktacie o Funkcjonowaniu UE (TFUE), można pogodzić z zakazem ograniczania przepływu kapitału.

Spór, który spowodował orzeczenie TS, wywołały trzy holenderskie spółki zajmujące się produkcją, przesyłem i sprzedażą elektryczności i gazu: Essen, Enemo i Delta. W chwili bowiem, w której w tym kraju weszły w życie przepisy wprowadzające zakaz prywatyzacji, niedopuszczalność powiązań grupowych i zakaz działalności ubocznej w ich branży, przedsiębiorcy ci byli zorganizowani pionowo, jako grupa spółek zależnych i dominujących. Po zmianie regulacji powinny były się zreorganizować inaczej, niż zamierzały. Dlatego wniosły sprawę do sądów krajowych.

Sąd najwyższy tego państwa, który rozpatrywał spór w ostatniej instancji, zapytał więc Trybunał Sprawiedliwości, jak należy interpretować przywoływane przez spółki regulacje traktatowe. Jedne mówią bowiem, że nie przesądzają w niczym zasad prawa własności w państwach członkowskich. Inne kategorycznie zakazują ograniczania swobody przepływu kapitału. Prawo holenderskie zakazało jednak inwestorom prywatnym nabywać i posiadać akcji oraz udziałów w kapitale działających w tym państwie operatorów systemów dystrybucyjnych elektryczności i gazu.

Wprowadzony zakaz powiązań grupowych ma natomiast polegać na niedopuszczalności fuzji i kontroli między spółkami należącymi do grupy, w skład której wchodzi operator, a spółkami produkcyjnymi, dostarczającymi media i handlującymi nimi. Co więcej, holenderskie prawo wykluczyło prowadzenie przez operatora wszelkiej działalności ubocznej, mogącej negatywnie wpływać na zarządzanie systemem.

Europejska sofistyka

Trybunał podkreślił, że TFUE wyraża zasadę neutralności wobec zasad prawa własności w państwach Unii. Nie kłóci się to jednak z koniecznością stosowania przez członków Wspólnoty zasad niedyskryminacji obcych przedsiębiorców, wolności prowadzenia działalności gospodarczej i swobody przepływu kapitału. Dlatego wszystkie trzy zakazy ustanowione przez Holendrów są z całą pewnością ograniczeniami, które mogą stanowić przeszkodę w nabywaniu akcji i zniechęcają do inwestowania w ich kapitał.

Niemniej TS orzekł, że swoboda przepływu kapitału może być ograniczona pod warunkiem, że jest to uzasadnione nadrzędnymi względami interesu ogólnego. Sędziowie uznali przy tym, że motywacja natury gospodarczej nie może być utożsamiana z takimi argumentami. W holenderskim przypadku jednak może chodzić o taki sposób wprowadzenia do krajowego porządku prawnego dyrektyw 2003/54/WE i 2003/55/WE dotyczących wspólnych zasad panujących na wewnętrznym rynku elektryczności i gazu, który ma chronić konkurencję, a w efekcie - konsumentów. Takie rozwiązania mogą więc zostać uznane za stworzone w interesie ogólnym. Zakaz powiązań grupowych natomiast, który ma blokować możliwość m.in. przekazywania informacji między firmami należącymi do sektora produkcji i dystrybucji mediów strategicznych, ma spowodować wyższy poziom inwestycji w infrastrukturę przesyłową. Nie bez znaczenia jest także wymuszanie uczciwości kontraktowej między rzeczywistymi konkurentami.

Dlatego, mimo że ostateczna decyzja w tej sprawie należy do sądów krajowych, TS uznał, że holenderski zakaz prywatyzacji powodujący, że spółki gazowe i z sektora energii elektrycznej muszą należeć do podmiotów państwowych lub municypalnych, jest uzasadniony nadrzędnymi względami interesu ogólnego. Ma to bowiem zapewnić m.in. ciągłość dostaw energii dla obywateli i przedsiębiorców.

Dobromiła Niedzielska-Jakubczyk

dobromila.niedzielska@infor.pl

ORZECZNICTWO

Wyrok w sprawach połączonych C-105/12, C106/12, C107/12.