Pierwszeństwo ma orzecznictwo unijne

Ciekawy wyrok wydał 3 września 2013 r. Naczelny Sąd Administracyjny (sygn. akt I FSK 1205/12). Dotyczył on spółki (leasingodawcy), która wykazywała na fakturach jako zwolnioną od VAT sprzedaż ubezpieczenia przedmiotu leasingu. Organy obu instancji wyraziły stanowisko (które zostało potwierdzone przez sąd I instancji), że usługa ubezpieczenia przedmiotu leasingu stanowiła element usługi zasadniczej (tj. usługi leasingu). Wobec tego organ I instancji obliczył podatek należny od kosztów ubezpieczenia, stosując stawkę VAT przynależną świadczeniu głównemu, tj. 22 proc.

NSA uchylił zaskarżony wyrok oraz decyzję. Sąd wskazał m.in., iż w świetle orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości UE brak jest podstaw do stwierdzenia, że będące przedmiotem oceny w tej sprawie usługi ubezpieczenia i leasingu należy traktować jako jedną usługę.

Na marginesie sąd poruszył też temat związania składu orzekającego uchwałą NSA w sytuacji, w której wskazana uchwała (w omawianej sprawie - uchwała NSA z 8 listopada 2010 r., sygn. akt I FPS 3/10) jest sprzeczna z rozstrzygnięciami TSUE (w tym przypadku wyrok TSUE BGŻ Leasing sp. z o.o. przeciwko dyrektorowi Izby Skarbowej w Warszawie z 17 stycznia 2013 r., sygn. C-224/11).

Sąd stwierdził, że uznając pierwszeństwo i powagę interpretacji przepisów prawa unijnego zawartej w wyroku TSUE, a także uwzględniając zasadę efektywności prawa unijnego, jak również ekonomiki postępowania sądowoadministracyjnego należy odstąpić od wszczęcia procedury przewidzianej przez art. 269 par. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.), uznając za niecelowe kierowanie do poszerzonego składu NSA występującego w sprawie zagadnienia prawnego. Wskazany skład byłby bowiem również zobowiązany do uwzględnienia zawartej w wyroku TSUE interpretacji przepisów unijnych oraz stanowiących ich implementację polskich przepisów, które zostały zastosowane w omawianej sprawie przez organy podatkowe. Stanowisko zajęte przez sąd należy ocenić za trafne. Wprawdzie zgodnie z art. 269 par. 1 p.p.s.a. jeżeli skład sądu administracyjnego nie podziela stanowiska zajętego w uchwale m.in. składu siedmiu sędziów NSA, powinien przedstawić powstałe zagadnienie do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi, jednak przy rozstrzygnięciu omawianej kwestii należy mieć także na uwadze charakter orzeczeń TSUE.

Związanie sądów krajowych wykładnią TSUE w innych sprawach niż ta, w której zapadł omawiany wyrok, nie wynika wprost z przepisów. Jednak zgodnie z wypracowaną w orzecznictwie TSUE koncepcją acte éclairé, sąd krajowy nie jest zobowiązany do przedłożenia pytania prejudycjalnego do TSUE, m.in. gdy stwierdzi, że dany przepis prawa wspólnotowego stanowił już przedmiot wykładni przez TSUE (por. orzeczenie TSUE w sprawie 283/81 CILFIT i Lanificio di Gavardo SpA przeciwko Ministerstwu Zdrowia).

Ponadto sąd krajowy nie może przyjąć interpretacji innej niż dokonana wcześniej przez TSUE, bo wtedy przywłaszczyłby sobie wyłączną kompetencję TSUE do wykładni prawa unijnego (por. wyrok WSA we Wrocławiu z 30 kwietnia 2013 r., sygn. akt I SA/Wr 103/13). Co więcej, praktyka odstąpienia od stosowania przepisów postępowania sądowoadministracyjnego w celu zapewnienia pełnej skuteczności orzeczenia mającego istotne znaczenie dla sprawy nie jest obca polskim sądom administracyjnym (por. wyrok NSA z 29 maja 2013 r., sygn. akt I FSK 147/13). W uchwale NSA z 7 grudnia 2009 r. (sygn. akt I OPS 9/09) sąd ten wskazał, że jeśli po wniesieniu skargi kasacyjnej przez stronę Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją RP aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane zaskarżone orzeczenie, jeżeli niekonstytucyjny przepis nie został wskazany w podstawach kasacyjnych, NSA powinien uwzględnić wyrok Trybunału, nie będąc związany treścią art. 183 par. 1 p.p.s.a.

Reasumując, wbrew literalnemu brzmieniu art. 269 par. 1 p.p.s.a. należy uznać za trafny pogląd, zgodnie z którym wobec występujących sprzeczności między uchwałą sądu krajowego i wyrokiem TSUE uprawnione jest pominięcie stanowiska zawartego w uchwale przy orzekaniu przez sąd krajowy.

@RY1@i02/2013/194/i02.2013.194.07100020a.802.jpg@RY2@

Adrian Stępień ekspert podatkowy KPMG w Polsce

Adrian Stępień

ekspert podatkowy KPMG w Polsce