Odszkodowanie od spółki poza procesem karnym

Państwa członkowskie UE mogą postanowić, że ofiary przestępstw nie mają prawa dochodzić w postępowaniu karnym naprawienia szkody od osoby prawnej, która jest sprawcą i oskarżonym. Nie kłóci się to z prawem Unii - orzekł luksemburski Trybunał Sprawiedliwości.

Problem rekompensaty dla ofiar przestępstw od podmiotów zbiorowych powstał we Włoszech, kiedy florencka prokuratura wniosła akt oskarżenia przeciwko pracownikom włoskich kolei. Maurizio Giovanardi i kilku innych zatrudnionych w Rete Ferroviaria Italiana SpA i Elettri Fer Srl nie zabezpieczyło bowiem wystarczająco dobrze rozjazdu węzła kolejowego, wskutek czego zginął jeden robotnik, a dwóch innych pracujących w tym miejscu ludzi zostało ciężko rannych. Akt oskarżenia obejmował jednak również obie spółki kolejowe. Zarzucał im popełnienie tzw. przestępstwa administracyjnego, jak określa włoskie prawo odpowiedzialność podmiotów zbiorowych, na rzecz których działali oskarżeni. Pociągniętym do odpowiedzialności administracyjnej zarzucono, że nie wdrożyli wystarczająco skutecznego systemu organizacji, który zapewniałby bezpieczeństwo w ich przedsiębiorstwach. Dlatego na pierwszej rozprawie przed krajowym sądem karnym pokrzywdzeni złożyli wniosek o umożliwienie im wystąpienia zarówno przeciwko pracownikom kolei, jak i przeciw ich pracodawcom z powództwem cywilnym o odszkodowania.

Obie spółki kolejowe sprzeciwiły się temu. Dowodziły, że ustawodawstwo włoskie nie pozwala wszcząć takiej procedury przeciwko osobom prawnym. I to nawet wtedy, kiedy możliwe jest dochodzenie w procesie karnym naprawienia szkody od ich pracowników, którzy popełnili przestępstwo, źle wykonując obowiązki służbowe.

Włoski sąd zapytał więc Trybunał Sprawiedliwości, czy dzięki przepisom decyzji ramowej Rady w sprawie pozycji ofiar w postępowaniu karnym i dyrektywy Rady 2004/80/WE odnoszącej się do rekompensaty dla ofiar przestępstw pokrzywdzeni nie powinni mieć możliwości wytaczania powództw jeszcze w procesie karnym przeciwko oskarżonym osobom prawnym. Zasądzane bowiem po latach, w odrębnych procesach cywilnych odszkodowania, często nie są już wystarczająco skuteczną rekompensatą.

TS odpowiedział, że prawo Unii nie nakazuje państwom członkowskim wprowadzić do swoich porządków prawnych przepisów pozwalających pociągnąć do odpowiedzialności kryminalnej osób prawnych. Tym bardziej nie muszą więc pozwalać na wytaczanie powództw cywilnych przeciwko podmiotom zbiorowym jeszcze w procesach karnych.

Dobromiła Niedzielska-Jakubczyk

dobromila.niedzielska@infor.pl

Wyrok Trybunału Sprawiedliwości w sprawie C-79/11.