Czego nie mówi wyrok w sprawie Rigall

W wyroku z 13 paź dziernika 2022 r., C-64/21 (Rigall Arteria Management przeciwko Bankowi Handlowemu w Warszawie), TSUE po raz pierwszy od dłuższego czasu wypowiedział się w sprawie wykładni dyrektywy 86/653/EWG o pośrednikach handlowych. Polski sąd (Izba Cywilna SN) zadał pytanie o wykładnię tych przepisów na kanwie sprawy, w której pośrednik dochodził od swojego byłego zleceniodawcy nierozliczonych - jego zdaniem - świadczeń prowizyjnych. Roszczenie to obejmowało m.in. prowizję od interesów pośrednich, przysługującą od kolejnych umów tego samego rodzaju zawartych z klientami pozyskanymi przez agenta. Ta część wynagrodzenia pośrednika ma w praktyce szczególne istotne znaczenie, gdy umowa zawarta za pośrednictwem agenta może być ponawiana w przyszłości. Dotyczy to wielu usług finansowych (w sektorze bankowym), inwestycyjnych, telekomunikacyjnych czy ubezpieczeniowych. W takich sytuacjach prowizja od interesów pośrednich pozwala agentowi na udział w zysku wygenerowanym na skutek jego pośrednictwa w dłuższej perspektywie, gdy została nawiązana trwała współpraca między dającym zlecenie i klientem.

Prawo do prowizji tego typu zostało wprowadzone w art. 761 par. 1 k.c. implementującym art. 7 ust. 1 lit. b dyrektywy. Żaden z tych przepisów nie stwierdza wprost, czy uprawnienie agenta może zostać w umowie stron wyłączone - a więc, czy leżąca u jego podstaw norma ma charakter dyspozytywny czy kogentny. Rozstrzygając tę wątpliwość, TSUE opowiedział się za dyspozytywnym charakterem normy, dopuszczając wyłączenie prawa agenta prowizji od interesów pośrednich. Co jednak orzeczenie to oznacza dla wykładni art. 761 par. 1 k.c.? Wbrew pozorom odpowiedź nie jest oczywista.