Można wybrać prawo, któremu będzie podlegać umowa

Naczelną zasadą nowego unijnego rozporządzenia dotyczącego zobowiązań umownych (tzw. Rzym I) jest swoboda wyboru prawa przez strony. Swoboda ta jest związana z zasadą autonomii woli kontrahentów, przez którą rozumie się przyznanie podmiotom prawa do samodzielnego kształtowania ich sytuacji prawnej. Wybór musi uwzględniać oprócz potrzeb kontrahentów, charakter łączącego ich stosunku zobowiązaniowego. Jeżeli strony takiego wyboru nie dokonają, znajdą zastosowanie normy kolizyjne zawarte w rozporządzeniu.

Prawo właściwe dla umowy według reguł kolizyjnych ustala się następująco:

● umowa sprzedaży towarów podlega prawu państwa, w którym sprzedawca ma miejsce zwykłego pobytu;

● umowa o świadczenie usług podlega prawu państwa, w którym usługodawca ma miejsce zwykłego pobytu;

● umowa, której przedmiotem jest prawo rzeczowe na nieruchomości lub prawo do korzystania z nieruchomości, podlega prawu państwa, w którym nieruchomość jest położona;

● umowa dotycząca czasowego korzystania z nieruchomości na użytek własny, zawarta na okres nie dłuższy niż sześć kolejnych miesięcy, podlega prawu państwa, w którym oddający nieruchomość do korzystania ma miejsce zwykłego pobytu, pod warunkiem że biorący do korzystania jest osobą fizyczną i ma miejsce zwykłego pobytu w tym samym państwie;

● umowa franczyzy podlega prawu państwa, w którym franczyzobiorca ma miejsce zwykłego pobytu;

● umowa dystrybucji podlega prawu państwa, w którym dystrybutor ma miejsce zwykłego pobytu;

● umowa sprzedaży towarów w drodze licytacji podlega prawu państwa, w którym odbywa się licytacja, jeżeli miejsce to można ustalić.

Jeżeli umowy nie można przyporządkować do żadnego z wyszczególnionych typów lub gdy składniki umowy należą do więcej niż jednego z nich, prawem właściwym powinno być prawo państwa, w którym strona zobowiązana do spełnienia świadczenia charakterystycznego dla umowy ma miejsce zwykłego pobytu.

W przypadku kontraktu, na który składa się zespół praw i obowiązków, mogących zostać przyporządkowanych do więcej niż jednego z wyszczególnionych rodzajów umów, świadczenie charakterystyczne dla umowy należy ustalić, biorąc pod uwagę jej istotę. Gdy prawa właściwego nie można ustalić ani na podstawie przyporządkowania umowy do jednego z wyszczególnionych typów umów, ani w oparciu o łącznik miejsca zwykłego pobytu strony zobowiązanej do spełnienia świadczenia charakterystycznego dla umowy, prawem właściwym jest prawo państwa, z którym wykazuje ona najściślejszy związek. W celu ustalenia tego państwa należy między innymi wziąć pod uwagę, czy dana umowa nie wykazuje bardzo ścisłych związków z inną umową lub innymi umowami.

Strony nie zawsze mogą dokonać nieskrępowanego wyboru prawa. Nie są władne, w drodze klauzuli wyboru prawa, wyłączyć obowiązywania w stosunku do nich regulacji szeroko rozumianego prawa publicznego, na przykład prawa administracyjnego.

Zdarza się także, że na skutek wyraźnego zastrzeżenia ustawy wybór prawa obcego pozostaje bezskuteczny odnośnie do poszczególnych przepisów prawa krajowego, które znajdują zastosowanie w sposób niejako wymuszony przez ustawę, bez względu na wolę stron kontraktu. Dotyczy to na przykład przepisów mających za zadanie ochronę interesów konsumentów. Jak mówią przepisy rozporządzenia Rzym I, w odniesieniu do umów zawartych ze stroną uznawaną za słabszą należy jej zapewnić ochronę za pomocą norm kolizyjnych, które są dla niej korzystniejsze niż reguły ogólne. Konsumenci powinni więc podlegać ochronie przepisów obowiązujących w państwie ich zwykłego miejsca pobytu, których nie można wyłączyć w drodze umowy, pod warunkiem że umowa z konsumentem została zawarta w następstwie wykonywania przez przedsiębiorcę w tym państwie działalności gospodarczej lub zawodowej.

Taka sama ochrona powinna zostać zagwarantowana, jeżeli przedsiębiorca, mimo niewykonywania działalności gospodarczej lub zawodowej w państwie zwykłego miejsca pobytu konsumenta, w jakikolwiek sposób kieruje swą działalność do tego państwa lub do kilku państw z tym państwem włącznie. Od ogólnej reguły kolizyjnej przewidzianej dla umów konsumenckich istnieją także wyjątki. Nie stosuje się jej do umów, których przedmiotem jest prawo rzeczowe na nieruchomości lub prawo do korzystania z nieruchomości.

W odniesieniu do umów zawartych ze stroną uznawaną za słabszą należy jej zapewnić ochronę za pomocą norm kolizyjnych, które są dla niej korzystniejsze niż reguły ogólne. Konsumenci powinni więc podlegać ochronie przepisów obowiązujących w państwie ich zwykłego miejsca pobytu, których nie można wyłączyć w drodze umowy, pod warunkiem że umowa z konsumentem została zawarta w następstwie wykonywania przez przedsiębiorcę w tym państwie działalności gospodarczej lub zawodowej.

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego I nr 593/2008 z 17 czerwca 2008 r. w sprawie prawa właściwego dla zobowiązań umownych (tzw. Rzym I).