Prawem właściwym jest prawo kraju siedziby przewoźnika

SENTENCJA:

Artykuł 4 ust. 4 zdanie drugie Konwencji Rzymskiej o prawie właściwym dla zobowiązań umownych stosuje się do innych umów czarterowych aniżeli umowy na jeden rejs tylko wtedy, gdy główny przedmiot umowy stanowi nie zwykłe udostępnienie środka transportu, lecz faktyczny przewóz towarów - orzekł ETS w wyroku z 6 października 2009 r. w sprawie Intercontainer Interfrigo SC (ICF)/ Balkenende Oosthuizen BV i in.

TEZA:

Wniosek o wydanie orzeczenia prejudycjalnego dotyczył konwencji rzymskiej o prawie właściwym dla zobowiązań umownych z 19 czerwca 1980 r. i dotyczył sprawy o zapłatę niezapłaconych rachunków. W ramach projektu połączenia kolejowego dotyczącego transportu towarowego między Amsterdamem a Frankfurtem nad Menem belgijska spółka ICF zawarła z Balkenende i MIC, z siedzibami w Holandii, umowę czarterową. Na jej mocy ICF miała oddać MIC do dyspozycji wagony i zapewnić transport kolejowy. MIC, która wynajęła osobom trzecim będącą w jej dyspozycji przestrzeń załadunkową, miała czuwać nad stroną operacyjną transportu towarów. Strony nie dokonały wyboru prawa dla tego stosunku. W toku współpracy ICF wniosła przeciwko Balkenende sprawę do sądu o zapłatę zaległych faktur. W postępowaniu sądowym Balkenende podniosła zarzut przedawnienia, powołując się na terminy wynikające z prawa niderlandzkiego. ICF utrzymywała z kolei, że ich stosunek zgodnie z konwencją reguluje prawo belgijskie. Rozpoznające sprawę sądy holenderskie uznały, że roszczenie rzeczywiście jest przedawnione, gdyż kwalifikacja umowy jako przewozu nakazuje stosować do niej prawo państwa, z którym umowa wykazuje najściślejszy związek, czyli prawo holenderskie. Sąd rozpoznający kasację powziął wątpliwość, czy do umowy czarterowej stron może mieć zastosowanie art. 4 ust. 4 konwencji wskazujący na prawo właściwe dla siedziby przewoźnika, jakim miałby być ICF, a co z kolei prowadziłoby do właściwości prawa belgijskiego.

UZASADNIENIE:

ETS wskazał, że konwencja zakłada przede wszystkim zasadę swobody stron w zakresie wyboru prawa właściwego dla ich stosunku zobowiązaniowego. Gdy strony nie dokonają wyboru prawa, konwencja przewiduje szereg łączników, na podstawie których sąd określi właściwe prawo. Mają one zastosowanie do wszystkich rodzajów umów. Zgodnie z zasadą ogólną dla ustalenia powiązania umowy z prawem krajowym należy najpierw ustalić państwo, z którym umowa wykazuje "najściślejszy związek". Art. 4 ust. 2 konwencji ustanawia domniemanie ogólne polegające na utrzymaniu jako łącznika miejsca siedziby strony, na której spoczywa obowiązek spełnienia świadczenia charakterystycznego z umowy. Wyjątek od tej reguły przewidziany jest m. in. dla umów przewozu. I tak umowa przewozu towarów podlega prawu państwa, w którym w chwili zawierania umowy przewoźnik miał swoje główne przedsiębiorstwo, jeżeli w państwie tym znajduje się także miejsce załadunku i miejsce rozładunku albo główne przedsiębiorstwo nadawcy. Ponadto konwencja traktuje jako umowy przewozu nie tylko umowy czarterowe na jeden rejs, lecz również inne umowy w zakresie, w jakim służą one przede wszystkim przewozowi towarów. A zatem zakres zastosowania przepisu art. 4 ust. 4 zdanie drugie konwencji rozszerza się na umowy, które, nawet jeśli w świetle prawa krajowego są kwalifikowane jako umowy czarterowe, służą przede wszystkim przewozowi towarów. W celu określenia takiego przedmiotu umowy należy wziąć pod uwagę cel stosunku umownego i całokształt zobowiązań strony, na której spoczywa obowiązek spełnienia świadczenia charakterystycznego. Nie jest bowiem wykluczone, że zobowiązania armatora obejmują nie tylko zwykłe udostępnienie środka transportu, lecz również sam przewóz towarów. W tej sytuacji, gdy główny przedmiot umowy stanowi przewóz towarów, umowa ta jest objęta zakresem zastosowania art. 4 ust. 4 konwencji.

Anna Ostrowska-Tomańska

aplikantka adwokacka, doktorantka w Centrum im. Willy Brandta Uniwersytetu Wrocławskiego