Ubezpieczony sam wybiera prawnika do obrony

Ubezpieczyciel ochrony prawnej nie może zastrzec sobie prawa wyboru przedstawiciela prawnego dla większej liczby ubezpieczonych, którzy poszkodowani zostali w wyniku tego samego zdarzenia - orzekł Europejski Trybunał Sprawiedliwości (ETS) w wyroku z 10 września 2009 r. w sprawie Erhard Eschig / UNIQUA Sachversicherung AG,

Sprawa dotyczyła wykładni art. 4 ust. 1 Dyrektywy Rady 87/344/EWG w sprawie koordynacji przepisów odnoszących się do ubezpieczenia ochrony prawnej. Spór przed sądem austriackim dotyczył pokrycia opłat za czynności adwokackie i ważności klauzuli zawartej w ogólnych warunkach ubezpieczenia ochrony prawnej. Na jej podstawie UNIQUA - w sytuacji, gdy interesy kilku ubezpieczonych są skierowane przeciwko tym samym podmiotom i oparte na podobnej podstawie - była upoważniona do finansowania przede wszystkim zbiorowej obrony za pośrednictwem prawników wybranych przez UNIQUA. E. Eschig stracił pieniądze w wyniku inwestycji w spółki, które zbankrutowały. W podobnej sytuacji jak Eschig znalazło się wielu innych austriackich inwestorów. Część z nich miała ubezpieczenia ochrony prawnej w UNIQUA. E. Eschig upoważnił kancelarię prawniczą do reprezentowania go w postępowaniach dotyczących upadłości tych spółek. UNIQUA odmówiła mu jednak potwierdzenia, że czynności dokonane przez wybranych przez niego prawników objęte są zakresem ubezpieczenia ochrony prawnej. W wyniku sprzeciwu Eschiga od takiej decyzji sąd krajowy powziął wątpliwości, czy klauzula umowy ubezpieczenia jest zgodna z Dyrektywą 87/334.

Udzielając odpowiedzi, Europejski Trybunał Sprawiedliwości przypomniał, że Dyrektywa 87/334 ma na celu wprowadzenie ułatwień w korzystaniu przez zakłady ubezpieczeniowe ze swobody przedsiębiorczości poprzez wyeliminowanie barier wynikających z przepisów krajowych, które zakazują łączenia ubezpieczenia ochrony prawnej z innymi grupami ubezpieczeń oraz ochronę interesów osób ubezpieczonych poprzez, między innymi, wyeliminowanie w jak największym stopniu ewentualnych sprzeczności interesów i zapewnienie możliwości rozwiązywania sporów między ubezpieczycialami i ubezpieczonymi. W tym celu dyrektywa zawiera z jednej strony przepisy o charakterze organizacyjnym i umownym, a z drugiej strony pewne szczególne gwarancje na korzyść ubezpieczonych. Jedną z takich gwarancji jest prawo do swobodnego wyboru przedstawiciela prawnego w ramach postępowań sądowych i administracyjnych. Przysługuje ono niezależnie od wystąpienia sprzeczności interesów. Poza tym bezsprzeczne jest, że prawodawca wspólnotowy nie przewidział odstępstwa dotyczącego przypadków, w których większa liczba ubezpieczonych została poszkodowana w wyniku tego samego zdarzenia. Europejski Trybunał Sprawiedliwości wyjaśnił dodatkowo, że dyrektywa 87/344 nie ma na celu dokonania całkowitej harmonizacji przepisów państw członkowskich z zakresu ubezpieczeń ochrony prawnej, i że w aktualnym stanie prawa wspólnotowego państwa te zachowują swobodę uchwalania przepisów stosujących się do tych umów. Jednakże powinny one korzystać z kompetencji przysługujących im w tej dziedzinie w zgodzie z prawem wspólnotowym, a w szczególności z art. 4 Dyrektywy 87/344.

Anna Ostrowska-Tomańska

aplikantka adwokacka, doktorantka w Centrum im. Willy Brandta Uniwersytetu Wrocławskiego