Więcej praw dla konsumentów

Rada Unii Europejskiej 10 października przyjęła ostatecznie nową dyrektywę w sprawie praw konsumentów (2008/0196 (COD), PE-CONS 26/11). Zakłada ona pełną harmonizację przepisów dotyczących m.in. umów konsumenckich zawieranych przez internet. Oznacza to, że obowiązujące do tej pory w Polsce przepisy odnoszące się do tego rodzaju transakcji nie będą mogły odbiegać od reguł określonych dyrektywą.

Jedne z najważniejszych zmian dotyczą prawa konsumentów do odstąpienia od umowy zawieranej przez internet. Obecnie, zgodnie z art. 7 oraz art. 10 ustawy z 2 marca 2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny, konsument może odstąpić od umowy bez podania przyczyn w terminie 10 dni od dnia wydania rzeczy. Jeżeli przedsiębiorca nie wywiązał się z obowiązków informacyjnych względem konsumentów termin ten wydłuża się do 3 miesięcy. W razie odstąpienia umowa jest uważana za niezawartą, a konsument jest zwolniony z wszelkich zobowiązań. To, co strony świadczyły, ulega zwrotowi w stanie niezmienionym, chyba że zmiana była konieczna w granicach zwykłego zarządu. Zwrot powinien nastąpić niezwłocznie, nie później niż w terminie 14 dni.

Przyjęcie dyrektywy oznaczać będzie zmianę powyższych zasad w następującym zakresie:

● termin na odstąpienie od umowy będzie wynosił 14 dni;

● zaniechanie przez przedsiębiorcę obowiązku poinformowania konsumenta o prawie odstąpienia od umowy spowoduje wydłużenie terminu na odstąpienie od umowy do 12 miesięcy oraz całkowicie wyłączy odpowiedzialność konsumenta za zmniejszenie wartości zwracanej rzeczy;

● wzorem regulacji obowiązujących przy sprzedaży bezpośredniej przedsiębiorca będzie miał obowiązek dołączenia do każdej zawieranej umowy standardowego formularza odstąpienia od umowy, którego wzór określa dyrektywa;

● przedsiębiorca oprócz zwrotu konsumentowi zapłaconej ceny oraz kosztów dostarczenia towaru będzie miał obowiązek zwrotu - w terminie 14 dni od poinformowania go przez konsumenta o odstąpieniu od umowy - kosztów zwrotu towaru, chyba że przed zawarciem umowy poinformuje konsumenta w sposób wyraźny, że to konsument ponosi koszty zwrotu z uwagi na fakt, iż towary ze względu na swój charakter nie mogą zostać w zwykłym trybie odesłane pocztą;

● jeżeli okaże się, że zwracane rzeczy utraciły wartość, konsument odpowie tylko za zmniejszenie ich wartości wynikające z obchodzenia się z nimi w sposób inny niż konieczny do stwierdzenia ich charakteru, cech i funkcjonowania.

Jak wynika z powyższego, nowe regulacje niewątpliwie wzmocnią jeszcze bardziej pozycję konsumenta w relacji do przedsiębiorcy. Zasadne jest pytanie, czy poszerzenie praw konsumentów w tym zakresie nie jest zbyt daleko idące, w szczególności czy nowe przepisy w dostatecznym stopniu uwzględniają ekonomiczny interes przedsiębiorców. O ile bowiem prawo konsumenckie wymaga uwzględnienia dobra konsumenta jako słabszego uczestnika obrotu, o tyle praktyka obrotu wymaga uwzględniania interesów przedsiębiorców, którzy przy pełnym respektowaniu praw konsumentów muszą realizować swoje cele gospodarcze.

Zgodnie z pkt 4 preambuły dyrektywy rzeczywisty rynek wewnętrzny dla konsumentów oparty jest na właściwej równowadze pomiędzy wysokim poziomem ochrony konsumentów a konkurencyjnością przedsiębiorstw. Elementem konkurencyjności przedsiębiorstw jest m.in. możliwość realizacji przez przedsiębiorstwa ich interesów ekonomicznych w warunkach, które zapewniają pewność obrotu w relacji przedsiębiorca - konsument. Istnieje ryzyko, że nowe regulacje, np. wydłużające okres odstąpienia od umowy, przenoszące na przedsiębiorę obowiązek pokrycia kosztów zwrotu towarów oraz wyłączające odpowiedzialność konsumenta za zmniejszenie wartości rzeczy, tę pewność obrotu ograniczą. Z tego punktu widzenia pozostanie otwarte pytanie, czy na gruncie przyjętej regulacji równowaga, o której mowa w pkt 4 preambuły została w pełni zachowana, a interes obu uczestników obrotu uwzględniony w równym stopniu.

Jarosław Fidala

prawnik z Kancelarii Prawnej Schampera, Dubis, Zając i Wspólnicy sp. k.