Zorientowany użytkownik nie musi być zawodowcem

Z roku na rok wzrasta liczba zgłoszeń polskich przedsiębiorców ubiegających się o rejestrację prawa ze wzoru wspólnotowego. Tylko w 2009 roku Urząd Harmonizacji Rynku Wewnętrznego (OHIM) otrzymał prawie 2600 takich wniosków. Co interesujące, polscy przedsiębiorcy zgłaszają w OHIM więcej wzorów niż znaków towarowych. Liczba zgłoszeń obrazuje znaczenie, jakie dla rodzimych przedsiębiorców ma ochrona ich wzornictwa na rynku unijnym. Jednocześnie, pomimo ośmiu lat funkcjonowania systemu rejestracji wzorów wspólnotowych przepisy je regulujące budzą wątpliwości interpretacyjne.

Wzorem wspólnotowym jest postać produktu lub jego części. Postać ta może wynikać z cech linii, konturów, kształtów, kolorystyki, struktury, materiału lub ornamentacji. Wzór musi cechować się nowością i indywidualnym charakterem. Przez nowość wzoru należy rozumieć, że identyczny wzór nie został ujawniony osobom trzecim przed jego zgłoszeniem do OHIM. Z kolei indywidualny charakter cechuje te wzory, które wywołują na tzw. zorientowanym użytkowniku odmienne wrażenie od ogólnego wrażenia wywołanego przez wzór publicznie już udostępniony.

O ile definicja cechy nowości wzoru nie budzi większych wątpliwości interpretacyjnych, o tyle pojęcia indywidualnego charakteru oraz zorientowanego użytkownika były do niedawna różnie rozumiane. Nie było także rozstrzygnięte, jak oceniać konflikt zachodzący pomiędzy wcześniejszym znakiem towarowym a podobnym do niego późniejszym wzorem wspólnotowym.

Wykładnia pojęcia zorientowanego użytkownika budziła wiele wątpliwości w doktrynie i orzecznictwie, czego rezultatem są skrajnie różne rozstrzygnięcia w podobnych stanach faktycznych. Niektórzy przyjmowali, że zorientowanym użytkownikiem może być tylko osoba profesjonalnie zajmująca się daną dziedziną (np. wytwórca lub designer), inni z kolei uważali, że zorientowany użytkownik to przeciętny konsument.

Spór ten miał zasadnicze znaczenie dla praktyki. Uznając bowiem, że zorientowanym użytkownikiem jest wyłącznie profesjonalista w danej dziedzinie, ułatwiano uzyskanie ochrony nowym wzorom, zawężając jednocześnie zakres ochrony wcześniejszych wzorów - mianowicie profesjonalista łatwiej dostrzeże różnice niż przeciętny konsument i dzięki temu szybciej uzna kolejny wzór za posiadający indywidualny charakter.

Do powyższej kwestii odniósł się sąd (wcześniej sąd pierwszej instancji) w sprawie Grupo Promer Mon-Graphic vs. PepsiCo (T-9/07), uznając, że zorientowanym użytkownikiem jest nie profesjonalista, ale osoba szczególnie spostrzegawcza, która ma pewną wiedzę na temat wcześniej dostępnych wzorów zastosowanych w podobnych produktach. W tej konkretnej sprawie sąd uznał, że nawet pięciolatek może być zorientowanym użytkownikiem dla oceny ogólnego wrażenia, jakie wywołują na nim znane mu krążki do gry (tzw. tazos).

Wpływ różnic na ogólne wrażenie, jakie wzór wywołuje na zorientowanym odbiorcy, został poddany szczegółowej analizie w orzeczeniu sądu w sprawie Shenzhen Taide Industrial vs. Bosch Security Systems (T-153/08). W tej sprawie porównaniu podlegały konferencyjne urządzenia do komunikacji głosowej. W swoim orzeczeniu sąd podkreślił, że elementy różnicujące wzór od wzorów wcześniejszych powinny być nie tylko łatwo widoczne w trakcie zwykłego używania produktu, lecz także powinny przyciągać uwagę ich użytkowników. Innymi słowy, ogólne odmienne wrażenie będzie zachodziło wtedy, gdy zorientowany użytkownik będzie mógł dostrzec, że wzór późniejszy ma istotne cechy różniące go od wzorów wcześniej udostępnionych.

Z kolei w niedawno wydanym wyroku w sprawie Beifa Group vs. Schwan-Stabilo (T-148/08) sąd wyjaśnił, w jaki sposób należy rozstrzygać konflikt późniejszego wzoru z wcześniejszym znakiem towarowym. Wyrok został wydany na kanwie sporu, w którym niemiecka firma Schwan-Stabilo dążyła do unieważnienia wzoru mazaka chińskiego producenta Beifa Group. Niemiecka spółka podnosiła, że późniejszy wzór jest łudząco podobny do wcześniejszego znaku przestrzennego.

Sąd uznał, że kolizja późniejszego wzoru z wcześniejszym znakiem towarowym musi być oceniana na podstawie kryteriów charakterystycznych dla prawa znaków towarowych. Innymi słowy, uprawiony do znaku towarowego musi wykazać, że między znakiem towarowym a wzorem zachodzi podobieństwo, które może skutkować wprowadzeniem odbiorców w błąd co do pochodzenia towaru od konkretnego przedsiębiorcy.

Dodatkowo w przypadku gdy wzorowi przeciwstawiony jest znak zarejestrowany od ponad pięciu lat, właściciel znaku towarowego ma obowiązek wykazać na żądanie przeciwnika, że podobnie jak to ma miejsce w przypadku konfliktu między dwoma znakami towarowymi, używał swojego znaku nieprzerwanie przez okres pięciu lat od daty rejestracji. W praktyce wykazanie używania znaków przestrzennych oznaczonych w obrocie etykietami lub innymi oznaczeniami, często sprawia trudności.

Omówione orzeczenia mają szczególne znaczenie dla przedsiębiorców prowadzących spory sądowe dotyczące wzorów.

Orzeczenia te mają bezpośrednie zastosowanie we wszystkich państwach Unii, a sądy krajowe powinny przy rozstrzyganiu sporów kierować się zawartą w nich wykładnią także w stosunku do krajowych wzorów przemysłowych. Co także istotne, ze stanowiska zajmowanego przez sąd w poszczególnych sprawach można wywnioskować, że sąd przyjmuje interpretację korzystniejszą dla posiadaczy wcześniejszych praw i tym samym opowiada się za przyznaniem szerszej ochrony wzorom.

Wzór wspólnotowy zgłasza się do rejestracji w Urzędzie ds. Harmonizacji Rynku Wewnętrznego (OHIM) z siedzibą w Hiszpanii przy Avenida de Europa 4, E-03008 Alicante.

Należy wypełnić formularz zgłoszenia dostępny na stronie www.ohim.eu w jednym z 22 języków UE, w tym języku polskim. Do zgłoszenia należy dołączyć graficzne przedstawienie wzoru

Zgłoszenie można złożyć w formie pisemnej lub elektronicznej.

Opłata od zgłoszenia wzoru wspólnotowego do rejestracji wynosi 350 euro i powinna zostać uiszczona na rzecz OHIM.

Ochrona wzoru wspólnotowego trwa 5 lat, ale może być przedłużana na kolejne okresy pięcioletnie. Maksymalny czas trwania ochrony to 25 lat.

@RY1@i02/2011/026/i02.2011.026.210.007a.001.jpg@RY2@

Marcin Fijałkowski, radca prawny i rzecznik patentowy, Kancelaria Baker & McKenzie

Marcin Fijałkowski

radca prawny i rzecznik patentowy, Kancelaria Baker & McKenzie

@RY1@i02/2011/026/i02.2011.026.210.007a.002.jpg@RY2@

Julia Bonder-Le Berre, prawnik Kancelaria Baker & McKenzie

Julia Bonder-Le Berre

prawnik Kancelaria Baker & McKenzie