Unia Europejska znów zwiększa ochronę inwestorów

Tym razem chodzi o pakiet przepisów opublikowanych 12 czerwca br. Niektóre są wprowadzanie na mocy dyrektywy 2014/65/UE (MIFID 2), a inne na podstawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 600/2014 (MIFIR) z 15 maja 2014 r. w sprawie rynków instrumentów finansowych (wejdą w życie 2 lipca 2014 r.). Nowe przepisy całkowicie zastępują dyrektywę 2004/39/WE (MiFID), której celem było zwiększenie ochrony klientów firm inwestycyjnych oraz banków podczas korzystania ze świadczonych przez te instytucje usług inwestycyjnych, a której spóźniona transpozycja do polskiego porządku prawnego była często wskazywana jako jeden z powodów zwiększenia dolegliwości kryzysu finansowego dla polskich przedsiębiorców (zwłaszcza w odniesieniu do tzw. toksycznych opcji walutowych).

Poza kwestiami związanymi z ograniczeniem ryzyka systemowego rynku, gdzie MiFID 2/MiFIR wprowadził między innymi nową kategorię miejsca obrotu instrumentami finansowymi (Zorganizowane Platformy Obrotu - OTF), nowe regulacje to w dużej mierze ochrona inwestorów. MiFID 2/MiFIR wprowadza m.in. zmiany w zakresie klasyfikacji klientów (np. wyłączając niektóre rodzaje podmiotów z zakresu kategorii uprawnionego kontrahenta, która podlega najniższemu poziomowi ochrony). Zmienia też zasady dotyczące wprowadzania produktów finansowych do obrotu, nakazując m.in.:

● badanie grupy docelowej danego produktu,

● dostosowywanie komunikacji kierowanej do tej grupy,

● weryfikację adekwatności produktów także w okresie ich posiadania przez danego klienta,

● ograniczenie możliwości nadużyć w odniesieniu do produktów dostarczanych na żądanie (execution only) poprzez wyłączenie możliwości oferowania w ten sposób produktów złożonych,

● zwiększenie obowiązków informacyjnych dotyczących usługi doradztwa inwestycyjnego,

● wprowadzenie obowiązku informowania, czy usługa ta jest świadczona w sposób niezależny, czy też nie.

Objęte nowymi regulacjami zostały także nowe kategorie produktów (w tym np. depozyty z wbudowanym instrumentem pochodnym, które wcześniej nie podlegały MiFID). Zaostrzono też zasady zarządzania konfliktami interesów w firmach inwestycyjnych lub bankach.

Jak wynika więc nawet z pobieżnej analizy MiFID2/MiFIR, rynek finansowy czeka wkrótce trzęsienie ziemi, a klientów firm inwestycyjnych oraz banków kolejne dostosowywanie dokumentacji i procedur wewnętrznych do nowych wymogów. Wszystko to jednak dzieje się w imię zwiększenia bezpieczeństwa rynku i wydaje się ceną wartą zwiększonej pewności obrotu oraz zmniejszonego ryzyka oferowania klientom niedostosowanych dla nich produktów.

Część zmian została w sposób oczywisty zainspirowana kryzysem finansowym oraz wolą zapobiegania tego typu zdarzeniom w przyszłości, poprzez zwiększenie przejrzystości rynku. Inna część stanowi odpowiedź regulatorów na rozwój rynku instrumentów finansowych, który dokonał się na przestrzeni ostatnich lat oraz wynikających z tego potencjalnych problemów (np. tzw. algotrading).

Zmieniono także strukturę regulacji. W miejsce dyrektywy na poziomie pierwszym (Level 1), wprowadzono dwa akty: dyrektywę oraz rozporządzenie, co oznacza, że tylko część przepisów będzie wymagała transpozycji. Pozostałe wejdą natomiast w życie bezpośrednio i będą obowiązywać jednakowo na terenie całej Unii Europejskiej. Jednocześnie MiFID 2 oraz MiFIR stanowią w dużej mierze tylko ramy nowych regulacji, których wypełnienie pozostawiono aktom wykonawczym tzw. poziomu drugiego (Level 2). Będą one przygotowywane, przyjmowane i publikowane przez Komisję Europejską we współpracy z Europejskim Urzędem Nadzoru Giełd i Papierów Wartościowych (ESMA). Akty te uzupełni poziom trzeci (Level 3) w postaci wytycznych, wyjaśnień oraz podobnych dokumentów wydawanych przez Komisję oraz ESMA na późniejszym etapie.

Co prawda termin na uchwalenie przepisów transponujących MiFID 2 do krajowego porządku prawnego jest dość odległy (zgodnie z dyrektywą państwa członkowskie mają na to czas do 3 czerwca 2016 r., a przepisy mają wejść w życie 3 stycznia 2017 r.), jednak już dzisiaj warto bliżej rozpoczętym 22 maja br. przez ESMA konsultacjom przepisów wykonawczych (Level 2). Harmonogram konsultacji jest bardzo napięty (pierwsza runda kończy się już 1 sierpnia br.), a proponowane rozwiązania bardzo szczegółowe. Doświadczenie z EMiR uczy, że bardzo wiele praktycznych aspektów nowych regulacji będzie zapewne musiała być wyjaśniana poprzez akty poziomu trzeciego, wydawane już w odniesieniu do gotowych tekstów aktów wykonawczych. To oznacza dalsze przesunięcie w czasie i jeszcze mniej czasu na dostosowanie przepisów.

Czy nowe regulacje spełnią pokładane w nich oczekiwania i zwiększą bezpieczeństwo i przejrzystość rynków finansowych? Tego nie wiadomo, ale wiadomo, że oferowanie produktów i usług finansowych jeszcze nigdy nie było obwarowane tyloma przepisami na poziomie europejskim, jak obecnie.

@RY1@i02/2014/120/i02.2014.120.18300050d.802.jpg@RY2@

Mateusz Przygodzki radca prawny w kancelarii Garrigues, odpowiada za praktykę Banking & Finance

Mateusz Przygodzki

radca prawny w kancelarii Garrigues, odpowiada za praktykę Banking & Finance