Jak można skutecznie wnieść powództwo zbiorowe do sądu

Pozwy zbiorowe można wytaczać tylko w określonych sprawach. Uprawnienie do wszczęcia postępowania grupowego przysługuje więc osobom poszkodowanym działaniem produktu niebezpiecznego np. w przypadku wybuchających baterii w laptopach. Przed sądem wspólnie można dochodzić także żądań z tytułu czynów niedozwolonych, z wyjątkiem jednak roszczeń o ochronę dóbr osobistych. Także konsumenci, którzy ponieśli szkodę majątkową na skutek stosowania przez przedsiębiorców niedozwolonych postanowień umownych, mogą wytaczać przeciwko nim pozwy zbiorowe. Należy pamiętać, że w ramach postępowań grupowych członkowie grupy muszą dochodzić roszczeń jednego rodzaju, opartych na tej samej lub takiej samej podstawie faktycznej. Poniesiona szkoda musi być zatem skutkiem identycznego lub podobnego zdarzenia. Wspólnie występować przed sądem mogą więc przykładowo oszukani klienci biur turystycznych czy telekomunikacyjnych. Jest to ważne, gdyż poszkodowani często rezygnują z dochodzenia swoich pieniędzy, obawiając się wysokich kosztów procesu. W przypadku niewielkiej straty indywidualne wytaczanie postępowania często jest nieopłacalne.

Art. 1 ustawy z 17 grudnia 2009 r. o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym (Dz.U.z 2010 r. nr 7, poz. 44).

Jednym z koniecznych warunków, który należy spełnić w celu wniesienia powództwa zbiorowego, jest zebranie odpowiedniej liczby poszkodowanych. Zgodnie z obowiązującymi przepisami postępowanie grupowe może wszcząć jedynie grupa składająca się co najmniej z 10 osób. Jej ukształtowanie odbywa się według modelu opt-in. Zgodnie z przyjętymi zasadami każdy członek grupy musi więc wyraźnie zgłosić swoje uczestnictwo w jej składzie. Należy jednak pamiętać, że zbiorowe wszczęcie postępowania nie wyłącza możliwości dochodzenia swoich roszczeń indywidualnie. Uprawnienie takie przysługuje wszystkim osobom, które nie przystąpiły do grupy. Taką samą możliwość mają także członkowie grupy, którzy z różnych powodów z niej wystąpili.

Art. 1 ustawy z 17 grudnia 2009 r. o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym (Dz.U. z 2010 r. nr 7, poz. 44).

Wszczęcie postępowania zbiorowego w sprawach o roszczenia pieniężne jest dopuszczalne tylko wówczas, gdy wysokość żądania każdego poszkodowanego będącego członkiem grupy zostanie ujednolicona. Powinno to nastąpić przy uwzględnieniu wspólnych okoliczności sprawy. Osoby decydujące się na wytoczenie wspólnego powództwa muszą się zatem zgodzić na jednakową wysokość odszkodowania. Jest to o tyle niekorzystne, że członkowie grupy mogli ponieść szkody w różnych wysokościach. Dlatego istnieje możliwość ujednolicenia dochodzonych należności w podgrupach liczących co najmniej 2 osoby. Należy ponadto pamiętać, że w sprawach o roszczenia pieniężne powództwo może się ograniczać jedynie do żądania ustalenia odpowiedzialności pozwanego.

Art. 2 ustawy z 17 grudnia 2009 r. o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym (Dz.U. z 2010 r. nr 7, poz. 44).

Pozew zbiorowy składa do sądu reprezentant grupy. Taką funkcję może pełnić jeden z członków grupy albo powiatowy (miejski) rzecznik konsumentów w zakresie przysługujących im uprawnień. Reprezentant ma za zadanie prowadzenie postępowania w imieniu własnym, ale na rzecz wszystkich członków grupy. Niewłaściwe wypełnianie przez niego obowiązków może wywołać poważne skutki dla całej grupy. W takich przypadkach sąd może dokonać jego zmiany. W tym celu ponad połowa członków musi złożyć wniosek, który powinien wskazywać proponowanego reprezentanta grupy oraz zawierać jego oświadczenie o wyrażeniu zgody na sprawowanie tej funkcji. Powołanie nowej osoby nie skutkuje jednak wygaśnięciem pełnomocnictwa udzielonego we wcześniejszej fazie postępowania. Należy bowiem pamiętać, że w trakcie procesu poszkodowani muszą być reprezentowani przez adwokata lub radcę prawnego.

Art. 4 i 18 ustawy z 17 grudnia 2009 r. o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym (Dz.U. z 2010 r. nr 7, poz. 44).

Pozew zbiorowy w swojej treści powinien zawierać szczegółowo wymienione przez ustawę elementy. Poza więc wymogami, które musi spełnić każde pismo tego rodzaju, należy w nim umieścić wniosek o rozpoznanie sprawy w postępowaniu grupowym. W treści pozwu powinny być również wskazane okoliczności postępowania grupowego, jak również przyjęta zasada ujednolicenia dochodzonych roszczeń. Należy w nim ponadto zawrzeć określenie wysokości roszczenia każdego z członków grupy lub podgrup, a także oświadczenie powoda, że działa w charakterze reprezentanta. Zgodnie z przepisami konieczne jest również dołączenie do takiego pisma oświadczenia członków o przystąpieniu do grupy oraz umowy reprezentanta grupy z pełnomocnikiem. Wynagrodzenie tego ostatniego nie może przekraczać 20 proc. kwoty zasądzonej na rzecz powoda. Pozew należy złożyć do właściwego sądu okręgowego, który rozpozna go w składzie trzech sędziów zawodowych. Wniesienie powództwa wymaga dokonania obowiązkowej opłaty sądowej. Jej wysokość wynosi 2 proc. wartości przedmiotu sporu, jednak nie mniej niż 30 zł i nie więcej niż 100 tys. zł.

Art.3, 5 - 6 i 25 ustawy z 17 grudnia 2009 r. o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym (Dz.U. z 2010 r. nr 7, poz. 44).

Sąd rozstrzyga o dopuszczalności postępowania grupowego na rozprawie i odrzuca pozew, jeżeli sprawa nie spełnia wymaganych przez prawo warunków. W przeciwnym razie wydaje postanowienie o jej rozpoznaniu. W przypadku ponownego wytoczenia przez członka grupy powództwa o roszczenie objęte odrzuconym postępowaniem grupowym zostają wobec niego zachowane skutki pozwu zbiorowego. Takie konsekwencje będą miały zastosowanie, jeżeli wniesienie sprawy nastąpiło w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia o odrzuceniu powództwa grupowego. Należy pamiętać, że także osoby dochodzące wspólnie odszkodowania mogą zadecydować o cofnięciu pozwu, zrzeczeniu się lub ograniczeniu roszczenia, a także zawarciu ugody. Dokonanie tych czynności wymaga wyrażenia zgody przez ponad połowę członków grupy. Sąd może jednak w określonych ustawowo przypadkach uznać każdą z nich za niedopuszczalną. Dzieje się tak, jeżeli okoliczności sprawy wskazują, że wymienione czynności są sprzeczne z prawem lub dobrymi obyczajami albo zmierzają do obejścia przepisów bądź rażąco naruszają interes członków grupy.

Art. 10 i 19 ustawy z 17 grudnia 2009 r. o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym (Dz.U. z 2010 r. nr 7, poz. 44).

Sąd może zobowiązać powoda do złożenia kaucji na zabezpieczenie kosztów procesu, gdy pozwany zgłosi takie żądanie najpóźniej przy pierwszej czynności procesowej. Nie przysługuje mu jednak takie prawo, jeżeli uznana przez niego część roszczenia wystarcza na zabezpieczenie kosztów. W przypadku dozwolonego żądania kaucji sąd wyznaczy termin jej złożenia, który nie może być krótszy niż miesiąc. Oznaczona zostaje wówczas także wysokość wpłacanej sumy z uwzględnieniem prawdopodobnych kosztów poniesionych przez pozwanego. Kaucja nie może przekraczać 20 proc. wartości przedmiotu sporu i jest uiszczana w gotówce. Jeżeli w toku sprawy okaże się, że kaucja nie wystarcza na zabezpieczenie kosztów procesu, pozwany może żądać dodatkowego zabezpieczenia. W przypadku braku uiszczenia kwoty przez powoda sąd na wniosek pozwanego odrzuci pozew. Na postanowienie to przysługuje zażalenie. Sąd zarządzi zaspokojenie z kaucji przyznanych pozwanemu kosztów, jeżeli złoży on taki wniosek w terminie miesiąca od dnia uprawomocnienia się orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie. W przeciwnym razie wydania kaucji może się domagać powód.

Art. 8 - 9 ustawy z 17 grudnia 2009 r. o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym (Dz.U. z 2010 r. nr 7, poz. 44).

Agnieszka Bobowska

agnieszka.bobowska@infor.pl