6 sposobów na to, jak podzielić majątek otrzymany w spadku

Zanim spadkobierca przystąpi do działu spadku, powinien ustalić, jakie ma prawa do niego. Nawet jeśli jest spadkobiercą ustawowym, to nie oznacza, że automatycznie odziedziczy spadek, ponieważ ze swoimi prawami do spadku po tym samym spadkodawcy może wystąpić spadkobierca testamentowy. W dodatku z roszczeniami mogą wystąpić spadkobiercy mający różne testamenty sporządzone przez tę samą osobę.

Z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku można wystąpić do sądu właściwego ze względu na ostatnie miejsce zamieszkania spadkodawcy. Jeżeli jego miejsca w Polsce nie da się ustalić, to wówczas właściwy do złożenia wniosku jest sąd miejsca, w którym znajduje się majątek spadkowy lub jego część. Gdy nie można ustalić obu tych miejsc, to wówczas sądem spadku jest Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy. Z wnioskiem może wystąpić spadkobierca lub nawet osoba obca, która ma interes prawny w stwierdzeniu nabycia spadku.

We wniosku o stwierdzenie praw do spadku wnioskodawca powinien wskazać również uczestników postępowania. Są nimi wszyscy spadkobiercy ustawowi i testamentowi. Nawet jeżeli dochodzi on stwierdzenia nabycia spadku na podstawie testamentu, to wówczas powinien wśród uczestników postępowania wyszczególnić spadkobierców ustawowych pominiętych w testamencie. Do wniosku dołącza się odpisy skróconych aktów stanu cywilnego, czyli: aktu zgonu spadkodawcy, aktów urodzenia jego dzieci oraz aktu małżeństwa, gdy wśród spadkobierców jest wdowa albo wdowiec. We wniosku należy także wskazać, czy spadkodawca pozostawił testament.

Drugim sposobem urzędowego poświadczenia prawa do spadku jest notarialne poświadczenie dziedziczenia. Notariusz na podstawie przedłożonych dokumentów i oświadczeń potencjalnych spadkobierców sporządzą protokół dziedziczenia i akt poświadczenia dziedziczenia.

Aby poświadczyć dziedziczenie u notariusza, w kancelarii muszą się stawić jednocześnie wszyscy spadkobiercy i złożyć zgodne oświadczenia. Nie może być między nimi sporu co do zasad dziedziczenia. Jeżeli przynoszą testament, to zostaje on otwarty i ogłoszony.

Sporządzony przez notariusza akt poświadczenia dziedziczenia zostaje zarejestrowany w rejestrze prowadzonym przez Krajową Radę Notarialną. Potwierdzenie rejestracji następuje natychmiast. Akt poświadczenia dziedziczenia potwierdza prawo do spadku, na przykład do odziedziczonej nieruchomości. Po uzyskaniu go, należy ten fakt zgłosić w urzędzie skarbowym.

Notariusz nie może sporządzić aktu poświadczenia dziedziczenia, gdy nie wszyscy spadkobiercy złożą osobiście przed nim jednobrzmiące oświadczenia o rodzinie spadkodawcy i pozostawionych prze niego testamentach, np. spadkobiercy nie mogą przyjechać do notariusza albo ich adresy nie są znane. Nie może sporządzić poświadczenia, gdy dziedziczenie ma nastąpić na podstawie testamentu szczególnego, spadkobierca zmarł przed 1 lipca 1984 r. albo w chwili śmierci był cudzoziemcem, nie miał żadnego obywatelstwa, nie mieszkał Polsce albo gdy w skład spadku wchodzą prawa rzeczowe lub nieruchomości położone za granicą.

Po uzyskaniu praw do spadku spadkobiercy powinni podzielić się majątkiem. Mogą to zrobić u notariusza lub w sądzie spadku, który orzekał o stwierdzeniu nabycia praw do spadku.

Postępowanie o dział spadku sąd wszczyna na wniosek spadkobiercy, nabywcy części udziału spadkowego lub spadku lub spadkobiercy tych osób. Wniosek powinien zawierać żądanie działu spadku obejmującego majątek wymieniony w spisie inwentarza lub wskazany jako przedmiot działu.

Gdy spis inwentarza nie został sporządzony, to wówczas należy wskazać majątek, który ma być przedmiotem działu. We wniosku zamieszcza się dane dotyczące stwierdzenia nabycia spadku, spisu inwentarza i testamentu. Gdy w skład spadku wchodzi nieruchomość, to wówczas wnioskodawca powinien przedstawić dowody stwierdzające, że stanowiła ona własność spadkodawcy.

Umowę o dział spadku spadkobiercy mogą też sporządzić u notariusza. Taką umowę zawierają wówczas, gdy nie ma między nimi sporu co do sposobu tego podziału. Jeżeli w skład spadku wchodzą nieruchomości, prawo użytkowania wieczystego gruntu albo spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, to wówczas umowa o dział spadku powinna pod rygorem nieważności zostać sporządzona w formie aktu notarialnego. Spadkobiercy, którym po dokonaniu takiego podziału przypadnie określona część nieruchomości, mogą potem wpisać się do księgi wieczystej jako współwłaściciele w miejsce spadkodawcy, który wcześniej był właścicielem.

W razie sporu między spadkobiercami, których dotyczy podziału spadku, spadkobiercy powinni wystąpić do sądu o wydanie postanowienia o zabezpieczenie spadku oraz postanowienia o sporządzenie spisu inwentarza. Na zlecenie sądu rejonowego robi to komornik lub inny organ (np. urząd skarbowy, komornik skarbowy), w którego okręgu znajdują się rzeczy podlegające zabezpieczeniu lub wciągnięciu do spisu inwentarza. Gdy przedmioty o wartości artystycznej, naukowej lub historycznej wchodzą do spadku, komornik zawiadamia o tym wojewódzkiego konserwatora zabytków.

Spisania majątku ruchomego w toku zabezpieczenia spadku lub na potrzeby sporządzenia spisu inwentarza dokonuje się w obecności dwóch świadków powołanych przez komornika.

Wniosek o sporządzenie spisu inwentarza może złożyć wierzyciel spadkodawcy lub urząd spadkowy. Sąd spadku postanowi wówczas o dokonaniu spisu dopiero po wysłuchaniu spadkobiercy. Do spisu wciąga się majątek spadkodawcy z podaniem wartości każdego przedmiotu i długi spadkowe. Wykazuje się wartość czystego spadku, wartość rzeczy i praw spornych. Komornik z urzędu ustala, jakie rzeczy powinny być objęte spisem.

Spadkobiercy, którzy chcą podzielić spadek, mogą zgłosić się do sądu z gotową propozycją podziału. Gdy nie narusza on przepisów prawa, to wówczas sąd dokonuje tego podziału zgodnie z wnioskiem spadkobierców. W razie sporu między nimi sąd sam dokonuje podziału. W razie sporu o istnienie uprawnienia do żądania działu spadku lub o to, czy konkretny przedmiot należy do spadku, sąd może wydać postanowienie wstępne.

Sąd wyjaśnia też, w jaki sposób spadkobiercy korzystali do tej pory ze spadku oraz czy wystąpiły inne okoliczności, które mogą mieć wpływ na rozstrzygnięcie, co każdy ze współspadkobierców ma otrzymać ze spadku. W razie sporu między spadkobiercami sąd, dzieląc spadek, stosuje przepisy o zniesieniu współwłasności, a różnice wartości wyrównuje się przez wpłaty pieniężne.

Sąd dzieli cały spadek, a tylko z ważnych przyczyn ogranicza dział do części spadku. Umowa o dział spadku może objąć cały spadek lub jego część. Można uchylić się od skutków prawnych umowy zawartej pod wpływem błędu. Sąd dokonuje podziału na części odpowiadające udziałom spadkobierców w spadku. Natomiast różnice wartości wyrównuje przez przyznanie dopłat pieniężnych.

W razie działu spadku między zstępnymi albo między zstępnymi i małżonkiem na schedę spadkową zalicza się darowizny, które otrzymali od spadkodawcy. Natomiast nie zalicza się drobnych darowizn zwyczajowo w danych stosunkach przyjętych.

Procedura zaliczenia jest następująca: wartość darowizny dolicza się do spadku albo do części spadku, która ulega podziałowi między spadkobierców mających obowiązek wzajemnego zaliczenia darowizn. Następnie oblicza się schedę spadkową każdego z nich, a potem każdemu zalicza się na poczet jego schedy wartość darowizny podlegającej zaliczeniu.

Wartość przedmiotu darowizny oblicza się według stanu z chwili jej dokonania, ale według cen z chwili działu spadku. Zalicza się też koszty wychowania i wykształcenia ogólnego i zawodowego, wówczas gdy koszty te przekraczają przeciętną miarę przyjętą w danym środowisku.

malgorzata.piasecka@infor.pl

Art. 1012 - 1046 ustawa z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).

Art. 680 - 688 ustawa z 17 listopada 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).