Kto ponosi odpowiedzialność za szkody powstałe na oblodzonej nawierzchni

@RY1@i02/2011/250/i02.2011.250.088000300.802.jpg@RY2@

Mariusz Kozikowski, radca prawny z Kancelarii Radców Prawnych Mariusz Kozikowski i Wspólnicy

Zbliża się prawdziwa zima, a wraz z nią ryzyko powstania szkód osobowych lub majątkowych w związku z niewykonywaniem lub nienależytym wykonywaniem obowiązków utrzymania czystości i porządku w gminach. Podstawowym aktem prawny regulującym obowiązki usuwania skutków zimy w gminie jest ustawa z 13 września 1996 r. o utrzymaniu porządku i czystości w gminach (dalej: ustawa). Ustawa ta określa adresatów obowiązku uprzątania, zbierania i pozbywania się błota, śniegu i lodu na terenie gminy. Nie wdając się w szczegóły, zauważmy, że obowiązek ten spoczywa odpowiednio na właścicielach nieruchomości w zakresie chodników położonych wzdłuż nieruchomości (z pewnymi wyjątkami), na zarządach dróg w zakresie dróg publicznych, na przedsiębiorcach użytkujących torowiska oraz na gminie w zakresie terenów innych niż określone w art. 5 ust. 1 - 4 ustawy.

Ustawowo określony krąg adresatów obowiązku usuwania skutków zimy jest jednocześnie kręgiem podmiotów odpowiedzialnych za niewykonanie lub nienależyte wykonanie tego obowiązku. W przypadku ziszczenia się zdarzenia skutkującego powstaniem szkody osobowej lub majątkowej w związku z niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem obowiązku usunięcia skutków zimy, po stronie poszkodowanego powstaje roszczenie odszkodowawcze w stosunku do jednego z podmiotów wskazanych w ustawie, a więc w stosunku do właściciela nieruchomości lub do zarządów dróg lub do przedsiębiorców użytkujących torowiska lub do gminy. Ważne w tym kontekście jest dokładne ustalenie podmiotu ponoszącego odpowiedzialność za powstałą szkodę, biorąc pod uwagę zakres obowiązków poszczególnych podmiotów wskazanych w ustawie. Pozwoli to na uniknięcie sytuacji, w których zamiast wytoczenia powództwa przeciwko właścicielowi nieruchomości, wzdłuż której przebiega chodnik, na którym nastąpiło zdarzenie powodujące szkodę, pozwana zostanie gmina.

Dla określenia odpowiedzialności odszkodowawczej podmiotu zobowiązanego, obok zdarzenia sprawczego, konieczne jest ustalenie pozostałych przesłanek odpowiedzialności deliktowej, a więc szkody i związku przyczynowego. Znajdą tu zastosowanie ogólne reguły dotyczące kompensaty szkody w mieniu (majątkowej) i na osobie (majątkowej i niemajątkowej) oraz koncepcji związku przyczynowego - w szczególności ujęte w przepisach art. 361 oraz art. 444 - 448 kodeksu cywilnego. Za szkody wyrządzone przez gminę w związku z niewykonaniem lub nienależytym wykonywaniem zadań związanych z jej obowiązkiem utrzymywania czystości i porządku, a więc nienależących do sfery imperium, ponosi ona odpowiedzialność na zasadach ogólnych (art. 416, 430, 435 - 436 k.c. i inne). Przy tym ciężar dowodu co do wszystkich przesłanek odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną czynem własnym sprawcy obciąża poszkodowanego. Poszkodowany powinien zatem wykazać istnienie i rozmiar szkody, istnienie związku przyczynowego pomiędzy zdarzeniem i szkodą oraz fakt sprawstwa (zaniechania) noszący znamiona winy.

Oczywiście w każdym przypadku warto ustalić, czy sprawca szkody, tj. podmiot, który naruszył ustawowy obowiązek usuwania skutków zimy, jest ubezpieczony w zakresie odpowiedzialności cywilnej. Ubezpieczenie sprawcy szkody w zakresie odpowiedzialności cywilnej za szkody powstałe na skutek zdarzenia polegającego na niewykonaniu lub nienależytym wykonaniu obowiązku utrzymania czystości i porządku na danym terenie znakomicie skraca drogę do rekompensaty powstałej szkody. W takim przypadku poszkodowany może dochodzić zgodnie z treścią art. 822 par. 4 k.c. roszczeń odszkodowawczych bezpośrednio od ubezpieczyciela.

AM