Jak skutecznie wyegzekwować kontakty z dzieckiem po rozwodzie

@RY1@i02/2011/221/i02.2011.221.18300150f.814.jpg@RY2@

Prawo rodzinne i opiekuńcze przewiduje, że niezależnie od władzy rodzicielskiej rodzice oraz ich dziecko mają prawo i obowiązek utrzymywania ze sobą kontaktów. Od 13 sierpnia tego roku procedura cywilna zawiera dodatkowe narzędzia pozwalające na egzekwowanie orzeczonego przez sąd kontaktu obojga rodziców z dzieckiem w przypadku orzeczenia rozwodu i w innych sytuacjach, gdy jest on ograniczony z uwagi na zaistniałą sytuację faktyczną lub prawną. W razie obawy naruszenia obowiązków wynikających z postanowienia o kontaktach przez osobę, pod której pieczą dziecko pozostaje (osobę uprawnioną do kontaktu z dzieckiem albo osobę, której tego kontaktu zakazano), sąd opiekuńczy może zagrozić nakazaniem zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej:

● osobie, pod której pieczą dziecko pozostaje - na rzecz osoby uprawnionej do kontaktu z dzieckiem - lub

● osobie uprawnionej do kontaktu z dzieckiem albo osobie, której tego kontaktu zakazano - na rzecz osoby, pod której pieczą dziecko pozostaje.

Jeżeli sądowe ostrzeżenie o nakazie zapłaty oznaczonej sumy za łamanie wcześniejszych ustaleń nie skutkuje i osoba nie wypełnia nadal swego obowiązku, sąd opiekuńczy nakazuje jej zapłatę należnej sumy pieniężnej. Na powyższe postanowienia sądu przysługuje zażalenie.

Art. 582¹ par. 3 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).

@RY1@i02/2011/221/i02.2011.221.18300150f.815.jpg@RY2@

Trzeba pamiętać, że sąd opiekuńczy nakazuje zapłatę należnej sumy pieniężnej, dopiero gdy osoba, której wcześniej zagroził nakazaniem zapłaty kary, nadal nie wypełnia swego obowiązku wynikającego z postanowienia o kontaktach. Przepisy nie dają odpowiedzi na to, jakie konkretnie kwoty należy w takich przypadkach zasądzać na rzecz uprawnionego. Dają za to wskazówkę, że muszą być stosowne do liczby naruszeń i sytuacji majątkowej osoby naruszającej zasady kontaktowania się z dzieckiem. Sąd może w wyjątkowych wypadkach zmienić wysokość sumy pieniężnej określonej we wstępnym orzeczeniu, w którym zagroził nałożeniem kary na łamiącego postanowienia rodzica. Ze względu na zmianę okoliczności kara może zostać podwyższona lub obniżona.

Art. 598¹⁶ par. 1 - 2 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).

@RY1@i02/2011/221/i02.2011.221.18300150f.816.jpg@RY2@

Prawomocne postanowienie sądu, w którym nakazano zapłatę należnej sumy pieniężnej, jest od razu tytułem wykonawczym. Nie ma potrzeby nadawania mu klauzuli wykonalności. Oznacza to, że wszelkie urzędy lub osoby, których dotyczy to postanowienie, zobowiązane są podporządkować mu się i udzielić pomocy przy jego realizacji. Klauzula wykonalności jest równoznaczna z zezwoleniem na przeprowadzenie egzekucji i daje podstawę do prowadzenia egzekucji z całego majątku dłużnika. Uprawniony do kontaktu z dzieckiem, który chce wszcząć egzekucję komorniczą, musi przedłożyć komornikowi wniosek egzekucyjny wraz z postanowieniem sądu opiekuńczego.

Art. 598¹⁶ par. 4 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).

@RY1@i02/2011/221/i02.2011.221.18300150f.817.jpg@RY2@

Chociaż zasadą jest, że w sprawach rodzinnych i opiekuńczych sąd może wszcząć postępowanie z urzędu, to w sprawach wykonywania kontaktów z dzieckiem ta reguła nie jest stosowana. Każdorazowe postanowienie sądu jest wydawane dopiero na wniosek uprawnionego do kontaktu rodzica lub innej osoby, która ma zagwarantowane widzenia z dzieckiem. Przed wydaniem postanowień sąd musi wysłuchać uczestników postępowania. Do wniosku o wydanie postanowienia trzeba zawsze dołączyć odpis wykonalnego orzeczenia albo wykonalnej ugody zawartej przed sądem lub przed mediatorem.

Jeżeli postępowanie toczy się na podstawie orzeczenia sądu (albo innego organu) państwa obcego albo ugody tam zawartej, niezbędne jest stwierdzenie wykonalności tego orzeczenia albo ugody.

Sąd umarza postępowanie, jeżeli w ciągu sześciu miesięcy od uprawomocnienia ostatniego postanowienia nie wpłynął kolejny wniosek w sprawach wykonywania kontaktów z dzieckiem.

Art. 598^19-21 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).

@RY1@i02/2011/221/i02.2011.221.18300150f.818.jpg@RY2@

O możliwości podniesienia orzeczonych wcześniej świadczeń alimentacyjnych decydują jedynie wzrost uzasadnionych potrzeb uprawnionego oraz możliwości zarobkowe i majątkowe zobowiązanego do płacenia alimentów. Obie te przesłanki należy brać pod uwagę łącznie. Sąd nie może odmówić podwyższenia alimentów, kierując się tylko tym, że zobowiązany do płacenia jest dłużnikiem Funduszu Alimentacyjnego.

Na możliwość podwyższenia świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego wskazuje art. 29 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zmiany wysokości wypłacanych świadczeń dokonuje się wtedy, gdy o podwyżce zadecyduje sąd rodzinny. Do komornika sądowego prowadzącego postępowanie egzekucyjne przeciwko niepłacącemu ojcu wpływa wówczas tytuł wykonawczy.

Należy zwrócić uwagę na to, że wiele sądów kieruje się orzecznictwem Sądu Najwyższego, bazującym na starym stanie prawnym regulującym działanie Funduszu Alimentacyjnego przed jego zlikwidowaniem w 2004 r. Opierało się ono na ograniczonej odpowiedzialności podmiotów publicznych w sytuacji nieskutecznej egzekucji zaległych świadczeń alimentacyjnych. Po przywróceniu Funduszu Alimentacyjnego w 2008 r. zmienił się jego charakter prawny. Można go ująć jednym zdaniem zaczerpniętym z uzasadnienia projektu ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów: "Skoro organy państwa nie są w stanie doprowadzić do realizowania przez obywateli prawomocnych orzeczeń sądów zasądzających alimenty, to osobom, które z powodu niemożności wyegzekwowania należnych im alimentów znalazły się w trudnej sytuacji ekonomicznej, państwo ma moralny obowiązek pomóc".

Art. 135 par. 1 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 1964 r. nr 9, poz. 59 z późn. zm.).

Art. 29 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. 2009 r. nr 1 poz. 7, z późn. zm.).

@RY1@i02/2011/221/i02.2011.221.18300150f.819.jpg@RY2@

Ojciec niebędący mężem matki obowiązany jest przyczynić się w rozmiarze odpowiadającym okolicznościom do pokrycia wydatków związanych z ciążą i porodem oraz kosztów trzymiesięcznego utrzymania matki w okresie porodu. Z ważnych powodów matka może żądać udziału ojca w kosztach swego utrzymania przez czas dłuższy niż trzy miesiące. Może tak być wtedy, gdy korzysta ona z bezpłatnego urlopu w celu sprawowania opieki nad dzieckiem (uchwała SN z 23 kwietnia 1976 r., sygn. akt III CZP 20/76). Jeżeli wskutek ciąży lub porodu matka poniosła inne konieczne wydatki albo szczególne straty majątkowe, może żądać, by ojciec pokrył odpowiednią ich część.

Matka, która chce, aby biologiczny ojciec dziecka dokładał się do jej utrzymania w czasie ciąży, powinna wezwać go pisemnie do zapłaty określonej sumy pieniędzy. Jeżeli nie nastąpi to w określonym przez nią terminie i nie dojdzie do porozumienia w sprawie ewentualnego przesunięcia czy rozłożenia na raty płatności, jedynym rozwiązaniem jest dochodzenie roszczeń na drodze powództwa cywilnego.

Roszczenia te przysługują matce także w wypadku, gdy dziecko urodziło się nieżywe. Przedawniają się one z upływem trzech lat od porodu.

Art. 141 par. 1 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 1964 r. nr 9, poz. 59 z późn. zm.).

@RY1@i02/2011/221/i02.2011.221.18300150f.820.jpg@RY2@

Procedura cywilna reguluje sytuację osoby, która na skutek niewywiązywania się z orzeczeń sądowych przez byłego małżonka albo innego opiekuna dziecka poniosła szkodę. Jeżeli do kontaktu nie dojdzie wskutek niewykonania lub niewłaściwego wykonania orzeczenia sądowego przez osobę, pod której pieczą dziecko pozostaje, sąd opiekuńczy ma obowiązek przyznać od tej osoby uprawnionemu zwrot uzasadnionych wydatków. Są to jedynie wydatki poniesione w związku z przygotowaniem kontaktu, w tym koszty podróży i pobytu dziecka i osoby mu towarzyszącej oraz koszty powrotu do miejsca stałego pobytu. Prawomocne postanowienie sądu jest tytułem wykonawczym bez potrzeby nadawania mu klauzuli wykonalności.

Art. 598¹⁷ ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).

Adam Makosz

adam.makosz@infor.pl