Jak doprowadzić do ugody między małżonkami

Wprawdzie w sprawach o rozwód sądy już nie prowadzą posiedzeń pojednawczych, to jednak mogą skierować małżonków do mediacji. Mediacja ma służyć pojednaniu stron. Dlatego sąd kieruje do niej małżonków najczęściej wówczas, gdy istnieją widoki na utrzymanie małżeństwa. Tak będzie np. wówczas, gdy na podstawie zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego uzna, że rozkład pożycia małżonków nie jest na tyle zupełny i trwały, aby nie mogli się pogodzić. Udział w mediacji jest dobrowolny. Innymi słowy - aby takie postępowanie mogło zostać przeprowadzone, to na udział w nim muszą wyrazić zgodę obie strony. Gdy tylko jeden małżonek chce przeprowadzenia mediacji, a drugi nadal domaga się rozwiązania małżeństwa i odmawia wzięcia udziału w tym postępowaniu, to wówczas nie odbędzie się ono. W takim przypadku sąd wprawdzie przystępuje do rozpoznania pozwu o rozwód, ale na każdym etapie postępowania dopuszczalne jest prowadzenie postępowania mediacyjnego w celu pogodzenia się małżonków. Odbywać się ono może na podstawie umowy o mediację albo postanowienia sądu kierującego strony do mediacji.

Art. 436 par. 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).

Może to zrobić, ale tylko pod warunkiem że również jego żona wyrazi zgodę na poddanie się mediacji.. Obowiązuje bowiem zasada, że tylko do zamknięcia pierwszego posiedzenia wyznaczonego na rozprawę sąd może skierować strony do mediacji, aby pogodziły się i utrzymały swoje małżeństwo. Natomiast po zamknięciu tego posiedzenia sąd może skierować je do mediacji tylko na ich zgodny wniosek. W dodatku może to zrobić tylko raz w toku postępowania. Postanowienie w tej sprawie sąd może wydać na posiedzeniu niejawnym. Mediacji nie prowadzi się jednak wówczas, gdy strona w ciągu tygodnia od dnia ogłoszenia lub doręczenia jej postanowienia o skierowaniu do mediacji nie wyraziła zgody na nią. Natomiast w każdym momencie sprawy o rozwód lub separację sąd może skierować strony do mediacji, po to aby w sposób ugodowy załatwić sporne kwestie dotyczące zaspokojenia potrzeb rodziny, alimentów, sposobu sprawowania władzy rodzicielskiej, kontaktów z dziećmi oraz spraw majątkowych podlegających rozstrzygnięciu w wyroku orzekającym rozwód lub separację.

Chodzi tutaj o sposób korzystania przez małżonków ze wspólnie zajmowanego mieszkania, o przyznanie lokalu mieszkalnego mężowi lub żonie, a także o ewentualny podział majątku wspólnego. W tych sprawach, na każdym etapie postępowania toczącego się po wniesieniu pozwu, sąd może skierować sprawę do mediacji, aby mąż i żona zawarli ugodę przed mediatorem. Na przykład w zawartej ugodzie mogą rozstrzygnąć o wysokości alimentów, które ojciec będzie płacił na małoletnie dziecko wychowywane po rozwodzie przez matkę. Kwotę, którą rodzice wskażą w zawartej ugodzie, sąd następnie uwzględni, wydając wyrok w sprawie o rozwód lub separację.

Art. 183¹ - 183⁴ i 445² ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).

Postępowanie mediacyjne nie jest jawne. Mediator ma obowiązek zachować w tajemnicy fakty, o których dowiedział się w związku z prowadzeniem mediacji. Jednakże strony mogą zwolnić mediatora z tego obowiązku. W dodatku mediator powinien zachować bezstronność przy prowadzeniu postępowania. Dlatego małżonkowie nie muszą się obawiać, że ich problemy rodzinne, które zostały ujawnione podczas postępowania, zostaną potem przez niego podane do publicznej wiadomości.

Natomiast małżonkowie nie mogą później, już w toku toczącego się postępowania, powoływać się przed sądem na propozycje ugodowe dotyczące wzajemnych ustępstw lub inne oświadczenia, które składali w postępowaniu mediacyjnym.

Art. 183¹ - 183⁴ ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).

W sprawie o rozwód każdy z małżonków może wystąpić z wnioskiem do konkretnego mediatora o przeprowadzenie mediacji. Małżonków do mediacji ma prawo skierować także sąd, wydając stosowne postanowienie. Natomiast oboje małżonkowie mogą zawrzeć umowę o mediację. Gdy małżonkowie nie uzgodnili osoby mediatora, to sąd wówczas kieruje ich do stałego mediatora, który ma wiedzę teoretyczną, a w szczególności wykształcenie z zakresu psychologii, pedagogiki, socjologii lub prawa. Powinien też mieć umiejętności praktyczne w zakresie prowadzenia mediacji w sprawach rodzinnych. Wprawdzie kierując sprawę do mediacji, sąd wskazuje konkretnego mediatora, to jednak strony mogą wybrać inną osobę. Zawsze musi to być osoba fizyczna, która ma pełną zdolność do czynności prawnych i korzysta w pełni z praw publicznych. Nie może nim zostać sędzia. Jednakże zakaz ten nie dotyczy sędziów w stanie spoczynku.

Art. 436 par. 4 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).

Nawet w okresie zawieszenia postępowania o rozwód jest możliwe skierowanie stron do mediacji. W takim przypadku mąż i żona nie mogą jednak zawrzeć ugody przed mediatorem co do rozwiązania swojego związku małżeńskiego. Do zawieszenia postępowania w sprawie rozwodowej dochodzi najczęściej wówczas, gdy sąd nabierze przekonania, że istnieją widoki na pogodzenie się małżonków. Dlatego w takim przypadku można uznać za celowe przeprowadzenie również mediacji. Małżonkowie mają jednak prawo odmówić udziału w mediacji albo zawarcia ugody po przeprowadzeniu postępowania mediacyjnego. W takim przypadku następuje najczęściej podjęcie prowadzenia dalszego postępowania na wniosek jednej ze stron. Z wnioskiem nie można jednak wystąpić wcześniej niż po upływie trzech miesięcy od daty zawieszenia postępowania.

Art. 436 par. 1 i 440 ustawy z 17 listopada 1964 r., - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).

Aby została przeprowadzona mediacja, obie strony powinny zawrzeć umowę o mediację, pod warunkiem że sąd nie wydał postanowienia kierującego małżonków do mediacji. W umowie mąż i żona określają przedmiot mediacji, osobę mediatora i wskazują, w jaki sposób powinien zostać wybrany. Jednak aby umowa została zawarta, wystarczy, że np. żona wyrazi zgodę na mediację, wówczas gdy mąż złożył wniosek o wszczęcie jej i oznaczył w nim strony, żądanie oraz przytoczył okoliczności, które je uzasadniają. Gdy strony zawarły umowę na piśmie, to powinny jej odpis dołączyć do wniosku

Art. 183¹ - 183⁷ ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).

Małgorzata Piasecka-Sobkiewicz

malgorzata.piasecka@infor.pl