W jaki sposób małżonkowie mogą zawierać umowy majątkowe

Czy umowę majątkową sporządzi tylko notariusz

@RY1@i02/2012/149/i02.2012.149.18300110e.813.jpg@RY2@

Z dniem zawarcia związku małżeńskiego między małżonkami powstaje ustrój wspólności majątkowej, który małżonkowie mogą później zmienić. Mają bowiem możliwość swobodnego decydowania o tym, jak będą wyglądać stosunki majątkowe między nimi. Prawo rodzinne dopuszcza zawieranie umów majątkowych, na podstawie których małżonkowie mogą wspólność ustawową rozszerzyć, ograniczyć, ustanowić rozdzielność majątkową albo rozdzielność majątkową z wyrównaniem dorobków. W tym celu muszą się udać do notariusza. Umowy małżeńskie majątkowe wymagają bowiem dla swojej ważności formy aktu notarialnego. Jeśli forma ta nie zostanie zachowana, umowa będzie bezwzględnie nieważna. Małżonkowie mogą zatem wybrać taki ustrój majątkowy, jaki będzie najbardziej odpowiadał ich interesom i planom życiowym. Konieczna jest jedynie ich zgodna wola. W przypadku braku porozumienia zmiana ustroju w drodze umowy majątkowej nie będzie możliwa.

Podstawa prawna

Art. 47 par. 1 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 1964 r. nr 9, poz. 59).

Czy jest tylko rozdzielność majątkowa

@RY1@i02/2012/149/i02.2012.149.18300110e.814.jpg@RY2@

Zawierając przed notariuszem umowę majątkową, małżonkowie mogą wspólność ustawową rozszerzyć, ograniczyć, ustanowić rozdzielność majątkową albo rozdzielność majątkową z wyrównaniem dorobków. Ustrój umownej wspólności majątkowej charakteryzuje się tym, że małżonków nadal obowiązuje wspólność ustawowa, ale jest ona albo ograniczona, albo rozszerzona. W tym układzie istnieją trzy majątki: majątek wspólny oraz majątek osobisty męża i majątek osobisty żony. Jeśli małżonkowie wybiorą wspólność rozszerzoną, to następuje rozszerzenie majątku wspólnego o przedmioty majątkowe, które w ustroju ustawowej wspólności należałyby do majątku osobistego małżonka. Prawo rodzinne nie przewiduje możliwości rozszerzenia wspólności majątkowej na: przedmioty majątkowe nabyte w wyniku dziedziczenia, zapisu oraz darowizny, prawa majątkowe, które wynikają ze wspólności łącznej, np. prawa wynikające z umowy spółki cywilnej, prawa niezbywalne, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie, np. prawo dożywocia, wierzytelności z tytułu odszkodowania za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia, oraz niewymagalne wierzytelności o wynagrodzenie za pracę lub z tytułu działalności gospodarczej.

Inne przedmioty, np. nabyte przez małżonków przed zawarciem związku małżeńskiego, mogą zostać włączone do majątku wspólnego. W sytuacji gdy małżonkowie zdecydują się wspólność ustawową ograniczyć, będą mogli swobodnie zdecydować, jakie przedmioty zostaną wyłączone z majątku wspólnego i zaliczone do ich majątków osobistych. Jeśli małżonkowie chcą, by w ich małżeństwie obowiązywała rozdzielność majątkowa, muszą wybrać jedną z jej dwóch postaci, tzn. albo rozdzielność majątkową zwykłą lub pełną, albo też rozdzielność majątkową z wyrównaniem dorobków.

Podstawa prawna

Art. 47 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 1964 r. nr 9, poz. 59).

Czy majątek wspólny przestaje istnieć

@RY1@i02/2012/149/i02.2012.149.18300110e.815.jpg@RY2@

W wyniku wprowadzenia rozdzielności majątkowej przestaje istnieć majątek wspólny małżonków. Od tej chwili istnieją jedynie majątki osobiste żony i męża. Jeśli małżonkowie zawarli umowę przed wstąpieniem w związek małżeński, majątek wspólny w ogóle nie powstanie. Jeśli intercyza zostanie podpisana po zawarciu małżeństwa, istniejący wcześniej majątek wspólny małżonków przekształca się z chwilą jej podpisania w majątek, do którego mają zastosowanie przepisy regulujące współwłasność w częściach ułamkowych. Każdy z małżonków będzie miał swój udział w przedmiotach, które kiedyś należały do wspólności. Zarówno żona, jak i mąż mogą samodzielnie decydować o losach należących do nich rzeczy, bowiem ich majątki będą traktowane przez prawo jak majątki osób zupełnie obcych. Tzn. jeśli wcześniej małżonkowie byli właścicielami mieszkania, to po ustanowieniu rozdzielności majątkowej każde z nich będzie miało w nim udział i będzie mogło je swobodnie sprzedać albo obciążyć. Małżonkowie mogą także samodzielnie zarządzać swoim majątkiem, bez konieczności uzyskiwania zgody drugiego małżonka na dokonanie jakiejkolwiek czynności. Nie ma również obowiązku informowania się wzajemnie o stanie majątku i o ustanowionych obciążeniach. Małżonkowie nie są też uprawnieni do współposiadania i współkorzystania z majątku drugiego małżonka. Jedynym wyjątkiem jest mieszkanie należące do któregoś z nich.

Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyklucza jednak wspólnego nabywania przez małżonków rzeczy i praw majątkowych. Jednak przybierze ono postać nabycia udziału, który wejdzie do ich majątków osobistych. Ustanawiając rozdzielność majątkową, małżonkowie mogą jednocześnie postanowić o podziale majątku objętego uprzednio wspólnością oraz dokonać rozliczeń z tytułu nakładów poczynionych wcześniej z majątku wspólnego na majątek osobisty oraz z majątku osobistego na majątek wspólny.

Podstawa prawna

Art. 51 - 511 par. 1 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 1964 r. nr 9, poz. 59).

Czy można podpisać intercyzę przed ślubem

@RY1@i02/2012/149/i02.2012.149.18300110e.816.jpg@RY2@

Zawarcie umowy majątkowej jest możliwe zarówno przez osoby pozostające w związku małżeńskim, jak i osoby, które dopiero zamierzają w taki związek wstąpić. Warunkiem podpisania umowy jest posiadanie zdolności do czynności prawnych. Co do zasady umowy nie będą mogły podpisać np. osoby, które nie ukończyły 18 lat, oraz osoby ubezwłasnowolnione. Umowa zawarta przed wstąpieniem w związek małżeński staje się skuteczna dopiero od chwili zawarcia małżeństwa. Do tego czasu nie wywołuje ona żadnych skutków. Jeśli małżeństwo nie zostanie zawarte, umowa stanie się więc bezskuteczna. Możliwe jest także zawarcie intercyzy przez przyszłych małżonków, gdy np. jeden ma ograniczoną zdolność do czynności prawnych, tzn. nie ma ukończonych 18 lat. Osoba taka może wstąpić w związek małżeński za zezwoleniem sądu opiekuńczego. W związku z tym może również zawrzeć umowę majątkową małżeńską. Do jej podpisania konieczna jest zgoda przedstawiciela ustawowego, np. rodzica, która może być wyrażona dopiero po uzyskaniu zezwolenia sądu opiekuńczego. Ponadto umowa może zostać później potwierdzona przez osobą, która ją podpisała po osiągnięciu przez nią pełnoletniości, czyli po zawarciu związku małżeńskiego.

Podstawa prawna

Art. 47 par. 1 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 1964 r. nr 9, poz. 59).

Czy umowa zabezpieczy majątek rodziny

@RY1@i02/2012/149/i02.2012.149.18300110e.817.jpg@RY2@

Jeśli jeden z małżonków chce założyć firmę albo już ją prowadzi, a planuje zawarcie związku małżeńskiego, powinien zastanowić się nad ustanowieniem rozdzielności majątkowej. Taki ustrój zwiększy ochronę majątku jego rodziny. Ponadto uprości zasady odpowiedzialności związane z prowadzoną działalnością. Wszystkie decyzje będzie podejmował małżonek prowadzący działalność gospodarczą, np. będzie mógł sam zaciągnąć w banku kredyt. Ponadto on sam będzie też ponosił za nie odpowiedzialność i to tylko ze swojego majątku osobistego. Drugi małżonek nie będzie odpowiedzialny za ewentualne zobowiązania, straty i długi związane z firmą prowadzoną przez swojego współmałżonka.

Ponadto rozdzielność majątkowa jest dobrym rozwiązaniem i zabezpieczeniem dla osób z dużym dorobkiem, często po przejściach, które boją się, że współmałżonek wiąże się z nimi przede wszystkim dla ich majątku i że przy ewentualnym rozwodzie będzie domagał jego części. Zdarza się również nierzadko, że żona, która, gdy mąż z sukcesem prowadzi działalność gospodarczą, nie pracuje, ale zajmuje się wychowaniem dzieci, obawia się, że po ewentualnym rozwodzie zostanie bez majątku. W takiej sytuacji dobrym rozwiązaniem będzie rozdzielność majątkowa z wyrównaniem dorobków. Ustrój ten różni się od zwykłej rozdzielności tym, że po jego ustaniu między małżonkami nastąpi wyrównanie dorobków. Dorobkiem każdego z małżonków jest wzrost wartości jego majątku osobistego po zawarciu umowy majątkowej. Po ustaniu rozdzielności majątkowej małżonek, którego dorobek jest mniejszy, może żądać wyrównania dorobków. Wyrównanie może nastąpić przez zapłatę albo przez przeniesienie prawa np. własności nieruchomości. Ustrój ten ma na celu usunięcie dysproporcji między majątkami małżonków.

Podstawa prawna

Art. 47 i 512 - 515 par. 1 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 1964 r. nr 9, poz. 59).

Czy można korzystać z mieszkania małżonka

@RY1@i02/2012/149/i02.2012.149.18300110e.818.jpg@RY2@

Jeśli prawo do mieszkania przysługuje jednemu małżonkowi, drugi małżonek jest uprawniony do korzystania z tego mieszkania w celu zaspokojenia potrzeb rodziny. Zasada ta ma także zastosowanie do przedmiotów urządzenia domowego. Zatem małżonek, który nie posiada własnego mieszkania, może korzystać z mieszkania drugiego małżonka, ale tylko w celu zaspokojenia potrzeb rodziny. Uprawnienie to co do zasady przysługuje przez czas,w którym potrzeby mieszkaniowe rodziny są niezaspokojone i nie można ich zaspokoić w inny sposób, niż korzystając z mieszkania jednego z małżonków.

Podstawa prawna

Art. 28 1 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 1964 r. nr 9, poz. 59).

Ewelina Stępień

dgp@infor.pl